Các lệnh trừng phạt Nga tác động đến lĩnh vực kinh doanh hàng xa xỉ của Thụy Sỹ

Sau khi các nước phương Tây áp đặt các lệnh trừng phạt đối với tài sản của Nga ở nước ngoài sau khi xung đột Nga-Ukraine diễn ra, trò chơi "mèo vờn chuột" săn tìm các tài sản liên quan đến Nga đã bắt đầu ở Thụy Sỹ và khiến phân khúc kinh doanh xa xỉ phẩm bị ảnh hưởng.

Kể từ khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự ở Ukraine vào ngày 24/2, Thụy Sỹ đã tham gia vào các biện pháp trừng phạt kinh tế của châu Âu, bao gồm cả việc đóng băng tài sản thuộc sở hữu của nhà nước Nga và các nhà tài phiệt, bằng cách cấm các giao dịch tài chính trong các doanh nghiệp liên quan đến lĩnh vực năng lượng quan trọng của Nga và giao dịch hàng hóa với Nga.

Các nhà điều tra Thụy Sỹ đang cố gắng tìm kiếm tài sản có thể bị phong tỏa, song rất khó có thể liên lạc qua điện thoại với các cố vấn tài chính Thụy Sỹ làm việc với những khách hàng Nga bị trừng phạt.

Sau khi nhiều cuộc điều tra của truyền thông phơi bày tài sản bí mật mà các nhà tài phiệt cất giấu ở nước ngoài, các cá nhân giàu có, không chỉ các nhà tài phiệt Nga, từ lâu đã sử dụng các cấu trúc pháp lý phức tạp để chuyển tài sản đến các công ty mà quyền sở hữu đứng tên người khác, hay còn được gọi là "búp bê babushka" - loại búp bê xếp chồng đặc trưng của Nga.

Florian Maienfisch, phát ngôn viên của Ban Thư ký Nhà nước phụ trách các vấn đề kinh tế (SECO) - cơ quan điều hành lực lượng đặc nhiệm của Chính phủ Thụy Sỹ, cho biết họ liên tục nhận được các báo cáo về tài sản của những người bị trừng phạt, song chúng chỉ thể hiện trạng thái trung gian chưa hoàn chỉnh (của các tài sản) và vẫn đang thay đổi.

Ngoài các ngân hàng, chính quyền địa phương cũng như các công ty bảo hiểm, thì các cá nhân, nhóm xã hội, công dân hoặc bất kỳ ai nghi ngờ quyền sở hữu tài sản và tài sản của những người bị xử phạt ở Thụy Sỹ đều có thể cảnh báo cho lực lượng chuyên trách. Các luật sư làm việc với các tư cách khác ngoài việc bào chữa cho khách hàng trước tòa - kể cả với tư cách là người được ủy thác - có “nghĩa vụ” phải báo cáo bất kỳ tài sản quan trọng nào.

Một ví dụ về những thách thức mà các cơ quan quản lý Thụy Sỹ đang phải đối mặt khi điều tra tài sản của tài phiệt Nga, ví dụ như hai anh em nhà Rotenberg là Arkady Rotenberg và Boris Rotenberg - những cá nhân bị đưa vào danh sách cấm vận của phương Tây do có quan hệ cá nhân với Tổng thống Nga Vladimir Putin.

Theo một báo cáo trên tờ tuần báo Le Matin Dimanche của Thụy Sỹ, ông Arkady Rotenberg cùng anh trai Boris, đã sử dụng các cấu trúc do một ngân hàng Geneva thiết lập để che giấu người nắm giữ tiền cuối cùng. Hai anh em đã buộc phải bán máy bay phản lực tư nhân của mình sau khi ngân hàng Thụy Sỹ Credit Suisse chấm dứt hợp đồng thuê.

Mặc dù các ước tính rất khác nhau, nhưng giá trị tài sản của Nga ở Thụy Sỹ dao động từ một ước tính thận trọng của Ngân hàng Quốc gia Thụy Sỹ là khoảng 24 tỷ franc Thụy Sỹ - CHF (25 tỷ USD) năm 2021 chủ yếu là các khoản tiền ủy thác và tiền gửi của khách hàng, đến 200 tỷ CHF (209 tỷ USD) theo ước tính của Hiệp hội Ngân hàng Thụy Sỹ.

Đầu tháng này, Chính phủ Thụy Sỹ thông báo rằng 6,3 tỷ CHF trong quỹ đã bị đóng băng, giảm từ 7,5 tỷ CHF sau khi một số quỹ được giải phóng do “không đủ cơ sở” để nắm giữ chúng. Theo dữ liệu chính thức, khoảng 16.500 công dân Nga hiện đang cư trú tại Thụy Sỹ. Đại sứ quán Nga tại Bern cho biết con số này không bao gồm các cá nhân mang hai quốc tịch Thụy Sỹ. Rất có thể con số thực tế phải gần gấp đôi con số này.

Một số tài sản có thể dễ theo dõi hơn. Hơn 1.000 các cá nhân Nga hiện đang nằm trong danh sách trừng phạt của Thụy Sỹ. Một trong số đó là nhà tài phiệt Petr Aven, người có nhà nghỉ ở Bern bị tịch thu hồi tháng Ba.

Trong những năm qua, Geneva đã trở thành nơi sinh sống của một số người có liên quan đến chính trị, những người đã mua bất động sản trị giá hàng triệu franc và thường làm dấy lên những câu hỏi liên quan đến nguồn gốc của những khoản tiền đó. Ngoài nhà tài phiệt Aven, các tài sản khác gắn liền với người Nga bị nhắm mục tiêu trừng phạt ở Bern, Geneva và các bang khác đã bị chính quyền thu giữ, khi các cơ quan đăng ký tài sản địa phương rà soát danh sách trừng phạt.

Kể từ khi áp dụng các biện pháp trừng phạt, điều đáng lo ngại tương tự như tính thanh khoản là các tài sản hữu hình khác như nghệ thuật khó có thể truy xét. Mặc dù các yêu cầu KYC (Biết khách hàng của bạn) đã được giới thiệu trong các lĩnh vực khác nhau, nhưng việc triển khai có thể thay đổi. 

Theo Mark Pieth, một chuyên gia chống tham nhũng ở Thụy Sỹ, hồ sơ tổng thể của Thụy Sỹ về việc tịch thu tài sản của Nga khá rõ. Ông nói với trang thông tin SWI swissinfo rằng Thụy Sỹ đã không tuân theo các lệnh trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU) sau khi Nga sáp nhập Crimea, do đó được nhiều người Nga coi Thụy Sỹ là nơi trú ẩn an toàn.

Ông Pieth cho biết một trong những vấn đề ở Thụy Sỹ là sự thất bại của các cố vấn tài chính đối với luật chống rửa tiền (AML). Ông nói thêm Lực lượng Đặc nhiệm Hành động Tài chính (FATF), một tổ chức liên chính phủ đánh giá hoạt động của các quốc gia trong việc chống rửa tiền, "chắc chắn sẽ thảo luận về vấn đề này" trong lần đánh giá tiếp theo về quốc gia Alpine này.

Nghệ thuật chắc chắn là một trong những lĩnh vực mà các nhà tài phiệt có thể hưởng lợi từ những "kẽ hở" trừng phạt. Các chuyên gia toàn cầu lo ngại rằng lĩnh vực này có thể tiếp tục được hưởng lợi. Các nhà chức trách Mỹ và Anh đã chia sẻ những lo ngại này kể từ khi bắt đầu cuộc khủng hoảng Ukraine.

Gần đây, các tuyến đường tự do bí mật của Geneva, nơi các tài sản quý giá có thể được miễn thuế, đã trở thành tâm điểm trong các cuộc kiểm tra của giới chức hải quan Thụy Sỹ. Mặc dù tuân theo luật pháp Thụy Sỹ nhưng chủ sở hữu thụ hưởng thật sự thường ẩn sau một mạng lưới các luật sư và công ty.

Michael Wuethrich từ SECO cho rằng cuối cùng, quyết định về tài sản nào nên được phong tỏa là do các nhà chức trách. Khi nghi ngờ rằng có một tài sản lẽ ra phải được đóng băng mà không được đóng băng thì SECO sẽ điều tra.

Tuy nhiên, khi các lệnh trừng phạt chống lại các nhà tài phiệt vẫn còn, một chuyên gia ủy thác ở Geneva thừa nhận rằng những người bị nhắm mục tiêu đang cảm thấy lo lắng khi tìm kiếm lời khuyên về cách quản lý tài sản của họ. Các cố vấn tài chính ngày càng cảnh giác với việc duy trì quan hệ với các khách hàng Nga.

Ở những điểm nóng về hàng xa xỉ của Nga như Geneva, chắc chắn tác động của các lệnh trừng phạt cũng đang được cảm nhận ngày một rõ hơn. Chẳng hạn, trên thị trường bất động sản, các khách hàng Nga giàu có ngày càng ít hơn. Một đại lý bất động sản cao cấp độc lập ở Geneva nói với SWI rằng một khách hàng người Nga đã quyết định trì hoãn việc mua một “bất động sản lớn”.

Đầu tháng Tư vừa qua, người ta không thể nghe thấy những người nói tiếng Nga tham gia hội chợ đồng hồ được tổ chức tại Geneva - hội chợ đầu tiên diễn ra trực tiếp sau 3 năm do đại dịch. Nhân viên tại một trong nhiều cửa hàng đồng hồ ở trung tâm Geneva nói với SWI rằng "tất nhiên" các lệnh trừng phạt đang làm giảm số lượng khách hàng của họ. Robert Grauwiller, chủ tịch hiệp hội các nhà bán lẻ đồ trang sức và đồng hồ Thụy Sỹ, nói rằng sau khi áp đặt các biện pháp trừng phạt dành riêng cho thương mại, “sẽ không ai muốn vi phạm các quy tắc đó”.

Ở những nơi khác trên thị trường hàng xa xỉ Thụy Sỹ, sự vắng mặt của những người Nga giàu có cũng được chú ý.

Trong chuyến thăm gần đây tới nhà ga máy bay tư nhân ở Geneva, trả lời câu hỏi về việc loại bỏ hoạt động kinh doanh của Nga có ý nghĩa như thế nào đối với công ty, đại diện Gabriela Pfulg tại Jet Aviation - một nhà cung cấp dịch vụ máy bay - cho biết tình hình đã trở nên phức tạp. Geneva, nơi từng là điểm đến thường xuyên của các chuyến bay tư nhân từ Nga, đã ngừng các chuyến bay đó trong những tuần gần đây.

Theo công ty kinh doanh hàng không WingX, năm ngoái, sân bay Geneva có tỷ lệ lưu lượng máy bay doanh nghiệp nối liền với Nga và Ukraine là 5,17%, nhưng hoạt động này đã dừng hoàn toàn kể từ khi xung đột bắt đầu. Các nhà khai thác đang khổ sở với việc máy bay bị "đóng băng", Richard Koe - Giám đốc điều hành của WingX tại Thụy Sỹ - cho biết.

Ông Richard Koe chia sẻ rằng ngoài các máy bay bị mắc kẹt do lệnh trừng phạt ở châu Âu và những máy bay tiếp tục bay trong lãnh thổ Nga, khoảng 20% máy bay kinh doanh đã đăng ký của Nga đang di chuyển giữa các địa điểm bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) và Kazakhstan./.