Cách Trung Quốc xây dựng lợi thế về công nghệ

Báo “Liên hợp buổi sáng” có bài phân tích về sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực xe điện. Gần đây, các công ty của Trung Quốc đã tìm ra cách giữ cho pin luôn mạnh và có thể chịu được việc sạc hàng ngày trong hơn 10 năm. Các công ty Trung Quốc đang sản xuất số lượng lớn loại pin này với giá rẻ và đáng tin cậy.

Pin chỉ là một ví dụ về việc Trung Quốc bắt kịp hoặc vượt qua các nước công nghiệp tiên tiến về công nghệ và độ tinh xảo trong sản xuất. Trung Quốc đã đạt được đột phá trong nhiều lĩnh vực, từ dược phẩm, thiết bị bay không người lái cho đến tấm pin Mặt trời hiệu suất cao.

Tỷ lệ sinh viên Trung Quốc theo học các ngành khoa học, toán và kỹ thuật cao hơn nhiều so với sinh viên các nước lớn khác. Tỷ lệ này đang tăng hơn nữa, mặc dù tổng số tuyển sinh vào giáo dục đại học đã tăng hơn 10 lần kể từ năm 2000.

Chi tiêu của Trung Quốc cho nghiên cứu và phát triển đã tăng gấp ba lần trong thập kỷ qua và đứng thứ hai trên thế giới, sau Mỹ. Những tính toán gần đây của Viện Chính sách Chiến lược Australia cho thấy, trong 52/64 công nghệ chủ chốt, các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã công bố nhiều bài luận văn được trích dẫn nhất.

Tháng Bảy vừa qua, lãnh đạo Trung Quốc cam kết sẽ đưa công tác nghiên cứu của Trung Quốc lên tầm cao mới và coi đào tạo, giáo dục khoa học là một trong những ưu tiên kinh tế hàng đầu của đất nước.

Bộ trưởng Giáo dục Hoài Tiến Bằng cho biết Trung Quốc sẽ đi sâu thực hiện chiến lược hành động quốc gia về bồi dưỡng nhân tài xuất sắc ở các ngành cơ bản. Theo Bộ Giáo dục Trung Quốc, hầu hết sinh viên đại học ở Trung Quốc chuyên về toán, khoa học, kỹ thuật hoặc nông nghiệp, 3/4 số nghiên cứu sinh tiến sĩ ở Trung Quốc cũng học các ngành này. Trong khi đó, chỉ có 1/5 số sinh viên đại học ở Mỹ học những chuyên ngành như vậy.

Trung Quốc có ưu thế rõ rệt trong lĩnh vực pin. Theo Viện Chính sách Chiến lược Australia, 65,5% luận văn được trích dẫn rộng rãi trong lĩnh vực pin là của các nhà nghiên cứu Trung Quốc, trong khi Mỹ chỉ chiếm 12%.

CATL và BYD, hai nhà sản xuất pin xe điện lớn nhất thế giới, đều là công ty Trung Quốc. Có gần 50 chương trình sau đại học ở Trung Quốc tập trung vào hóa học pin hoặc các ngành liên quan chặt chẽ đến luyện kim pin. Ngược lại, chỉ có một số ít giáo sư ở Mỹ tham gia nghiên cứu về pin.

Giáo sư vật lý pin Hilary Smith tại Đại học Swarthmore ở Mỹ, cho biết sinh viên đại học Mỹ ngày càng quan tâm đến nghiên cứu pin nhưng số lượng quá ít và sự cạnh tranh rất khốc liệt, nên hầu hết mọi người đều phải chọn chuyên ngành khác.

Thông qua Đại học Trung Nam ở tỉnh Hồ Nam, có thể thấy được nguồn gốc thành công của ngành công nghiệp pin Trung Quốc. Đại học Trung Nam có khuôn viên rộng với cơ sở vật chất tiên tiến và gần 60.000 sinh viên đại học và sau đại học. Khoa hóa học của trường, từng nằm trong một tòa nhà nhỏ, đã được chuyển tòa nhà sáu tầng, nơi có "mê cung" các phòng thí nghiệm và lớp học. Trong phòng thí nghiệm, hàng trăm loại pin sử dụng hóa chất mới được thử nghiệm đồng loạt. Nhiều phòng được trang bị kính hiển vi điện tử và các thiết bị tiên tiến khác.

Giáo sư Bành Văn Kiệt đã thành lập một công ty nghiên cứu pin gần trường, tuyển dụng hơn 100 tiến sĩ và thạc sĩ mới tốt nghiệp cùng hơn 200 trợ lý. Các trợ lý làm việc theo ca cho mỗi nhà nghiên cứu để có thể thử nghiệm các hóa chất mới và thiết kế mới 24 giờ một ngày. Trình độ chuyên môn ngày càng tăng của Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất đã gây ra các cuộc tranh luận sôi nổi ở các nước khác, đặc biệt là ở Mỹ, về việc nên mời các công ty Trung Quốc xây dựng nhà máy hay cố gắng tái tạo những thành tựu của Trung Quốc.

An Phong, người sáng lập Trung tâm Đổi mới Năng lượng và Giao thông, tổ chức nghiên cứu phi lợi nhuận, có trụ sở tại Bắc Kinh và Los Angeles giải thích: “Nếu Mỹ muốn nhanh chóng thiết lập chuỗi cung ứng, cách tốt nhất là mời các công ty Trung Quốc, họ sẽ thành lập nhanh chóng và đưa công nghệ vào”.

Ngành sản xuất chiếm 28% nền kinh tế Trung Quốc và 11% ở Mỹ. Lưu Tiếu, Hiệu trưởng Trường Quản lý Quang Hoa thuộc Đại học Bắc Kinh, cho biết Trung Quốc tin rằng đầu tư vào giáo dục và nghiên cứu khoa học sẽ giúp cải thiện hiệu quả và giúp thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế. Ông nói: “Nếu có ngành sản xuất lớn thì sẽ dễ dàng tăng năng suất”. Tuy nhiên, năng lực sản xuất của Trung Quốc đã trở thành một vấn đề địa chính trị. Các khoản trợ cấp và chính sách của chính phủ thúc đẩy sự bùng nổ nhà máy đã khiến nhiều nước cảnh giác mua thêm hàng xuất khẩu của Trung Quốc.

EU đã áp đặt thuế quan tạm thời ở mức cao đối với xe điện từ Trung Quốc. Thuế quan của Mỹ về cơ bản đã chặn đứng các công ty ô tô điện của Trung Quốc, trong khi áp lực chính trị và kinh doanh đã cản trở sự hợp tác với các nhà sản xuất pin Trung Quốc.

Tuy nhiên, các công ty pin Trung Quốc đang tìm cách sản xuất pin tại Mỹ cho thị trường Mỹ. Tăng Dục Quần, Chủ tịch và người sáng lập CATL, cho biết chi phí xây dựng và trang bị một nhà máy sản xuất pin xe điện ở Mỹ cao gấp 6 lần so với ở Trung Quốc. Công việc cũng diễn ra chậm chạp - mất thời gian gấp đôi.

Mỹ vẫn dẫn trước Trung Quốc về chi tiêu nghiên cứu tổng thể, cả về số tiền chi tiêu cũng như tỷ trọng trong nền kinh tế. Hoạt động nghiên cứu và phát triển chiếm 3,4% nền kinh tế Mỹ trong năm ngoái sau nhiều năm tăng trưởng liên tiếp, tỷ lệ của Trung Quốc là 2,6% và đang tăng lên.

Craig B. Allen, Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ-Trung, đại diện cho các công ty Mỹ tại Trung Quốc đặt câu hỏi: “Điều gì sẽ xảy ra nếu Trung Quốc vượt qua Mỹ về nghiên cứu và phát triển và có cơ sở sản xuất?”.