Cải cách thể chế mở dư địa tăng trưởng mới

Cải cách thể chế một cách đồng bộ cùng với các cơ chế đặc thù đang mở ra dư địa phát triển lớn cho doanh nghiệp, nhà đầu tư, đặc biệt là tại TP. Hồ Chí Minh, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản trị và thích ứng pháp lý của doanh nghiệp.

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Hội nghị "Cơ hội đầu tư tại TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới: Bức tranh toàn cảnh và khuyến nghị pháp lý"  do Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh (ITPC) phối hợp Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC), Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh Khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) tổ chức chiều 22/5.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Trọng tài viên VIAC, thông tin: Việt Nam đang bước vào một giai đoạn cải cách thể chế với tốc độ và quy mô chưa từng có, thể hiện qua hàng loạt định hướng lớn như Nghị quyết 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng pháp luật và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Đáng chú ý, nhiều đạo luật quan trọng trong các lĩnh vực đầu tư, đất đai, thuế, thương mại điện tử, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và công nghệ số đang được sửa đổi theo hướng giảm mạnh điều kiện kinh doanh, đẩy mạnh phân cấp - phân quyền và chuyển từ cơ chế "tiền kiểm" sang "hậu kiểm".

Ông Đậu Anh Tuấn nhận định, các thay đổi này sẽ mở ra nhiều cơ hội mới cho doanh nghiệp thông qua việc cắt giảm chi phí gia nhập thị trường, thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược như công nghệ cao, bán dẫn, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh - kinh tế số. Tuy nhiên, bên cạnh cơ hội, ông cũng lưu ý cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động thay đổi và tích hợp các yêu cầu mới như bảo vệ dữ liệu cá nhân, tiêu chuẩn môi trường (ESG), trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR),...

Luật sư Phan Hoài Nam, Tổng Giám đốc Hãng Tư vấn W&A phân tích: Hệ thống chính sách thuế mới đang được sửa đổi theo hướng vừa hỗ trợ doanh nghiệp, vừa tăng cường minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh nền kinh tế số và các giao dịch xuyên biên giới phát triển mạnh mẽ. Đáng chú ý, nhiều quy định mới liên quan đến thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, và quản lý thuế được kỳ vọng sẽ tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.

Liên quan đến thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật sư Phan Hoài Nam cho rằng, các quy định mới đang mở rộng đáng kể phạm vi chi phí được trừ, đặc biệt đối với các khoản chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D), nghiên cứu thị trường, phát triển sản phẩm mới, marketing trước bán hàng và các hoạt động phục vụ đổi mới sáng tạo. Nhiều cơ chế ưu đãi và chính sách thuế cũng được điều chỉnh nhằm thúc đẩy đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên, khuyến khích doanh nghiệp tăng cường đầu tư dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trước những thay đổi đáng kể về chính sách thuế, luật sư Phan Hoài Nam cũng lưu ý, doanh nghiệp và nhà đầu tư phải chủ động rà soát mô hình hoạt động, cập nhật chính sách và tăng cường năng lực quản trị tuân thủ để hạn chế các rủi ro pháp lý, tài chính phát sinh trong quá trình đầu tư và kinh doanh tại Việt Nam.

Luật sư Michael K. Lee, Luật sư Thành viên DILINH Legal, Trọng tài viên VIAC thì cho rằng, bên cạnh sức hấp dẫn của môi trường đầu tư tại Việt Nam, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến điều kiện tiếp cận thị trường, thủ tục cấp phép, hạn chế sở hữu nước ngoài, tuân thủ vận hành, quản trị doanh nghiệp và tính ổn định trong việc áp dụng pháp luật giữa các cơ quan quản lý.

Thông qua các tình huống thực tiễn, luật sư Michael K. Lee khuyến cáo nhiều tranh chấp lớn trên thực tế không phát sinh từ một vấn đề pháp lý đơn lẻ mà bắt nguồn từ việc không phân bổ trách nhiệm rõ ràng cũng như quy định hợp đồng thiếu chặt chẽ, và chưa xây dựng được cơ chế quản trị đầy đủ, do đó, rủi ro pháp lý không được kiểm soát xuyên suốt vòng đời dự án.

Trên cơ sở đó, chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư cần thực hiện thẩm định pháp lý đa tầng ngay từ giai đoạn đầu tư; xây dựng cơ chế bảo vệ hợp đồng và quản trị rủi ro hiệu quả; đồng thời chủ động theo dõi thay đổi chính sách trong các lĩnh vực đất đai, đầu tư, thuế,.... Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần ưu tiên lựa chọn cơ chế giải quyết tranh chấp thông qua trọng tài quốc tế nhằm tăng tính linh hoạt, khả năng thi hành và tiết kiệm chi phí.

Với TP. Hồ Chí Minh, Tiến sĩ Trần Du Lịch, Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam nhận định, thành phố đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bản lề, với nhiều cơ hội mới từ quá trình hoàn thiện thể chế, mở rộng phân cấp, phân quyền và định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế của Việt Nam.

Theo Tiến sĩ Trần Du Lịch, chưa bao giờ TP. Hồ Chí Minh có vị trí chiến lược và lợi thế phát triển lớn như hiện nay, khi hội tụ đồng thời các yếu tố về hạ tầng logistics, cảng biển, tài chính, thương mại, công nghiệp và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh nền kinh tế đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ sang mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, TP. Hồ Chí Minh sẽ được trao cơ chế đặc thù để tháo gỡ "điểm nghẽn của điểm nghẽn" là thể chế và môi trường đầu tư. Đây cũng là thời điểm quan trọng để thành phố khẳng định vai trò đầu tàu kinh tế, trung tâm tài chính - thương mại của khu vực, tạo động lực lan tỏa cho tăng trưởng quốc gia trong giai đoạn mới.

Bà Cao Thị Phi Vân, Phó Giám đốc ITPC cho rằng, TP. Hồ Chí Minh hiện vẫn duy trì nhiều lợi thế nổi bật về quy mô thị trường, hệ sinh thái doanh nghiệp, hạ tầng logistics, đổi mới sáng tạo và khả năng kết nối quốc tế. Trong thời gian tới, cùng với việc triển khai các cơ chế đặc thù và định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế, thành phố được kỳ vọng sẽ tiếp tục là điểm đến chiến lược của các dòng vốn đầu tư chất lượng cao.

Song hành với cơ hội là những yêu cầu ngày càng cao về năng lực quản trị, tính minh bạch, khả năng thích ứng chính sách và tuân thủ pháp lý trong bối cảnh môi trường kinh doanh toàn cầu liên tục biến động. Để tận dụng hiệu quả các cơ hội này, doanh nghiệp cần chủ động cập nhật thông tin về thị trường, chính sách, pháp lý; tái cấu trúc chiến lược đầu tư và nâng cao năng lực quản trị nhằm tận dụng tốt các cơ hội trong giai đoạn phát triển mới.