Cải thiện môi trường kinh doanh qua hành trình đổi mới

Trải qua những giai đoạn phát triển khác nhau, công cuộc cải thiện môi trường kinh doanh tại Việt Nam luôn là quá trình đổi mới liên tục, gắn liền với nỗ lực tháo gỡ rào cản và kiến tạo không gian thuận lợi cho sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Hành trình này không dừng lại ở việc cắt giảm các thủ tục hành chính, mà còn là sự chuyển biến về tư duy quản lý, hướng tới việc xây dựng một hệ sinh thái pháp lý ổn định, minh bạch và có khả năng dự báo. Đây là cơ sở quan trọng để cộng đồng doanh nghiệp trong nước an tâm hoạch định chiến lược đầu tư dài hạn và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thời kỳ mới.

Theo nhận định của nhiều chuyên gia cũng như góc nhìn của đại diện các hiệp hội doanh nghiệp và đánh giá của cộng đồng kinh doanh, việc cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh tại Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng ghi nhận. Sự chỉ đạo nhất quán từ Chính phủ cùng với nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương đã góp phần gỡ bỏ nhiều điều kiện kinh doanh không còn phù hợp, đơn giản hóa quy trình thủ tục và đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin trong cung cấp dịch vụ công trực tuyến. Những kết quả này đã tạo điều kiện thuận lợi hơn cho quá trình gia nhập thị trường, tổ chức hoạt động sản xuất kinh doanh và thực hiện các nghĩa vụ đối với Nhà nước của doanh nghiệp.

Đánh giá về hành trình này, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI nhận định: Quá trình cải thiện môi trường kinh doanh đã có những chuyển biến thực chất, đặc biệt là trong việc giảm bớt gánh nặng về thủ tục hành chính. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra trong bối cảnh hiện nay không chỉ là cắt giảm số lượng điều kiện kinh doanh, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng của hệ thống quy định pháp luật. Doanh nghiệp cần một môi trường pháp lý rõ ràng, dễ hiểu, dễ tuân thủ và đảm bảo tính nhất quán trong khâu thực thi từ Trung ương đến địa phương. Sự ổn định và tính minh bạch của chính sách là yếu tố nền tảng để doanh nghiệp xây dựng kế hoạch đầu tư dài hạn. 

Dù đã có những nỗ lực cải cách, quá trình thực thi các chính sách tại một số địa phương và lĩnh vực vẫn còn tồn tại những bất cập. Các doanh nghiệp phản ánh về tình trạng thủ tục hành chính còn rườm rà ở một số khâu, sự thiếu đồng bộ giữa các văn bản quy phạm pháp luật và thời gian giải quyết các vướng mắc của doanh nghiệp đôi khi kéo dài, làm phát sinh chi phí tuân thủ.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, trong tiến trình cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và chuyển đổi hộ kinh doanh thành doanh nghiệp là đúng đắn. Tuy nhiên, cần tạo môi trường thông thoáng để hộ kinh doanh tự phát triển theo quy luật thị trường. Khi môi trường kinh doanh thuận lợi, chi phí tuân thủ được kiểm soát và lợi ích của việc mở rộng quy mô trở nên rõ ràng, hộ kinh doanh sẽ có động lực tự thân để lớn lên.

Điều này cho thấy hỗ trợ hộ kinh doanh không thể chỉ dừng ở giảm thuế. Phần nguồn lực được giải phóng cần tiếp tục được “nuôi dưỡng” bởi một môi trường kinh doanh ổn định, thủ tục đơn giản, chuyển đổi số thuận lợi và chính sách có tính dự báo. Trong bối cảnh, nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số sẽ đòi hỏi việc huy động tối đa các nguồn lực và tiềm năng của hơn 5 triệu hộ kinh doanh hiện có là một dư địa đáng kể.

Ông Cường Nguyễn, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Công nghệ Việt Hưng, một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu linh kiện điện tử chia sẻ, những nỗ lực cải cách của cơ quan quản lý trong thời gian qua đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm được nhiều thời gian trong khâu đăng ký và kê khai thuế.

Mặc dù vậy, trong thực tế hoạt động, doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong quá trình xin cấp phép chuyên ngành, do sự chồng chéo trong các quy định giữa một số cơ quan quản lý. Việc cần có hướng dẫn rõ ràng và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan liên quan sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí và thời gian chờ đợi, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.  

Để tiếp tục duy trì đà cải cách, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, cắt giảm các rào cản hành chính không cần thiết cần được tiến hành thường xuyên và liên tục. Theo các báo cáo và phân tích từ VCCI, trọng tâm của giai đoạn tới cần tập trung vào việc nâng cao chất lượng xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tăng cường cơ chế đối thoại, tham vấn ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp trong quá trình hoạch định chính sách và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát.

Cùng chung quan điểm này, ông Lê Văn Nam,  Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Dịch vụ Nam Phong, doanh nghiệp chuyên thương mại và xuất nhập khẩu các mặt hàng thiết bị gia dụng kiến nghị, để môi trường kinh doanh thực sự thông thoáng, doanh nghiệp mong muốn các cơ quan quản lý tăng cường ứng dụng nền tảng số trong giải quyết thủ tục hành chính chuyên ngành, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thể thực hiện và theo dõi tiến độ hồ sơ trực tuyến một cách toàn diện. Đồng thời, các quy định mới khi được ban hành cần có cơ chế đánh giá tác động kỹ lưỡng, đảm bảo tính khả thi và không tạo thêm gánh nặng về chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. 

Hành trình cải thiện môi trường kinh doanh là một quá trình liên tục, đòi hỏi sự nỗ lực chung từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước và sự đồng hành, phản biện mang tính xây dựng từ cộng đồng doanh nghiệp. Việc duy trì tính ổn định, minh bạch của thể chế, đồng thời giải quyết triệt để những vướng mắc trong khâu thực thi sẽ là yếu tố quyết định để tạo dựng một môi trường đầu tư kinh doanh thực sự thuận lợi, hỗ trợ thiết thực cho sự phát triển bền vững của cộng đồng doanh nghiệp trong dài hạn.