Cấp nước an toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Cấp nước an toàn vùng đồng bằng Sông Cửu Long là dự án đầu tiên thực hiện theo quan điểm bảo đảm quy hoạch chung. Ảnh: Thu Hằng/BNEWS

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Hồng Hà cho biết, cấp nước an toàn vùng đồng bằng Sông Cửu Long là dự án đầu tiên thực hiện theo quan điểm bảo đảm quy hoạch chung; khai thác, sản xuất và cung cấp nước sạch không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Hiện diện tích cấp nước lớn, tài nguyên nước ngày càng hạn hẹp nhưng vẫn phải đáp ứng nhu cầu trong dài hạn và nhu cầu cấp bách về nước sinh hoạt trước mắt.

"Dự án sẽ gặp nhiều thách thức lớn về thu xếp vốn đầu tư, năng lực quản lý, quản trị dự án, bảo đảm tính ổn định và an toàn của hệ thống… trong khi ngân sách của Chính phủ Việt Nam còn hạn hẹp và còn ít kinh nghiệm quản lý", Bộ trưởng Phạm Hồng Hà nhấn mạnh.

Hiện các dự án cấp nước quy mô liên vùng, tỉnh đã được triển khai hiệu quả trên nhiều quốc gia. Do đó, Bộ Xây dựng và WB mong muốn kêu gọi sự hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, đầu tư, quản lý, vận hành, cơ chế chính sách và huy động các nguồn lực từ các đối tác phát triển và nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Khu vực Đồng bằng sông Cửu Long rộng khoảng 40.000 km2 chiếm khoảng 12% diện tích cả nước toàn Việt Nam với 13 tỉnh, thành phố có tổng dân số đạt 17,5 triệu người. Khu vực này đang đối mặt với nhiều tác động cực đoan của biến đổi khí hậu ở quy mô và mức độ lớn nhất so với các vùng khác trong cả nước.

Trong đó có vấn đề hạn hán, xâm nhập mặn xuất hiện với cường độ cao hơn, đe dọa nghiêm trọng đến sản xuất và dân sinh.

Đặc biệt đầu năm 2016, nguồn nước tại 10/13 địa phương bị xâm nhập mặn và nhiễm phèn với tốc độ ngày càng gia tăng, vượt xa các kịch bản dự đoán, có tới khoảng 230.000 hộ gia đình thiếu nước sinh hoạt; nhiều trường học, trạm xá, khách sạn, cơ sở sản xuất bị thiếu nước ngọt vào thời điểm tháng 4/2016.

Dự án cấp nước an toàn vùng đồng bằng sông Cửu Long được đề xuất là một trong các giải pháp quan trọng nhằm đảm bảo an ninh về cấp nước, an sinh xã hội và bảo vệ môi trường cho các tỉnh, thành phố Đồng bằng sông Cửu Long trong các giai đoạn phát triển đến năm 2025 và 2030.

Ông Ousmane Dione – Quản lý Chương trình nước toàn cầu khu vực Đông Á và Thái Bình Dương đánh giá, tình trạng nhiễm mặn tại khu vực này đã diễn ra khoảng 10 năm nay. Các tỉnh thành phố ven biển ngập lụt thường xuyên, nguồn cấp nước bị xâm nhập mặn tăng cao;nhiều cánh đồng lúa bị bỏ hoang do độ mặn trong đất tăng cao.

Theo ông Lê Văn Tuấn – Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Nước và Môi trường Việt Nam (Viwase) cho hay, khi nguồn nước gần cạn kiệt và khai thác quá mức cho phép sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng và gây ra sụt lún, nhiễm mặn, tốn kém kinh phí...

Mặc dù khu vực này lưu lượng nước mặt lớn nhưng vẫn không thể đủ sử dụng trong khi nước ngầm cũng gần cạn kiệt dần. Hiện hệ thống cấp nước đô thị tại khu vực gồm khoảng 350 nhà máy lớn nhỏ nhưng chủ yếu vẫn là khai thác nước ngầm.

Chuyên gia Peter Moody cho rằng, cấp nước an toàn chính là đảm bảo an ninh vì hiện hoạt động cấp nước tại khu vực này không mang tính bền vững. Đơn cử như khu vực Tây Nam sông Hậu mực nước đang hạ rất thấp, đặc biệt là Cà Mau giảm tới 0,93 m/năm.

Những thông số này cho thấy đang khai thác quá nhiều từ nguồn trữ và không đảm bảo nguồn cấp an toàn và cấp thiết phải giảm. Hai vấn đề xảy ra là giảm chất lượng nguồn nước (nhiễm mặn) và sụt lún nền đất. Tình trạng xâm nhập mặn trong tương lai vẫn tiếp diễn nghiêm trọng.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phan Thị Mỹ Linh cho biết, song song với quá trình tổ chức chuẩn bị dự án giai đoạn 1 do WB tài trợ, Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan và địa phương để xác định các nội dung hỗ trợ cả về tài chính, kỹ thuật, thể chế…, phù hợp với nguồn lực, thế mạnh của từng nhà tài trợ để có thể giải quyết vấn đề an ninh cấp nước cho khu vực cả trong ngắn, trung và dài hạn./.