Câu chuyện thuế quan của Mỹ: Tham vọng và hiện thực

Theo truyền thông sở tại, một tòa phúc thẩm liên bang Mỹ ngày 29/8 đã phán quyết các biện pháp áp thuế đối ứng của Tổng thống Mỹ Donald Trump là bất hợp pháp, khẳng định ông không có thẩm quyền đơn phương áp thuế dựa trên quyền hạn khẩn cấp mà không cần Quốc hội thông qua.

Phán quyết này, do toàn bộ 11 thẩm phán của Tòa Phúc thẩm Liên bang khu vực Washington xem xét, giữ nguyên quyết định của tòa cấp dưới, đánh dấu một đòn giáng mạnh vào chiến lược thương mại “Nước Mỹ trên hết” của ông Trump.

Các nguyên đơn, gồm 5 doanh nghiệp nhỏ của Mỹ và 12 bang, lập luận rằng thâm hụt thương mại kéo dài không cấu thành “mối đe dọa bất thường và nghiêm trọng” để kích hoạt quyền lực khẩn cấp.

Tòa án nêu rõ: “Đạo luật trao quyền rộng rãi cho Tổng thống thực hiện một số hành động nhằm ứng phó tình trạng khẩn cấp quốc gia, nhưng không bao gồm việc áp thuế, đánh thuế nhập khẩu hay các biện pháp tương tự”.

Chính quyền Tổng thống Trump cho rằng tư pháp không có thẩm quyền xem xét những hành động “tùy nghi” này và cảnh báo một phán quyết bất lợi sẽ làm suy yếu đòn bẩy của Washington trong đàm phán thương mại với Trung Quốc và các đối tác khác. Hiện vụ việc dự kiến sẽ được đưa lên Tòa án Tối cao Mỹ, trở thành phép thử lớn đối với quyền lực của tổng thống trong lĩnh vực thương mại.

Trước đó, ông Trump cảnh báo rằng nếu tòa bác bỏ quan điểm của ông, nước Mỹ sẽ rơi vào tình trạng “Đại khủng hoảng 1929 lần nữa”.

Chương trình áp thuế của ông Trump hiện đang mang lại khoảng 30 tỷ USD/tháng cho ngân sách liên bang, và được kỳ vọng sẽ tăng mạnh sau khi các mức thuế mới có hiệu lực từ ngày 1/8.

Trước đó, ngày 29/8, Bộ trưởng Tái thiết Kinh tế kiêm Trưởng đoàn đàm phán thuế quan Nhật Bản Akizawa Ryosei đã bất ngờ hủy chuyến công du Mỹ, vốn nhằm thúc đẩy việc Tổng thống Trump sớm ban hành sắc lệnh liên quan đến thuế quan song phương. Quyết định trên được đưa ra sau khi hai bên không tìm được tiếng nói chung về vấn đề cam kết đầu tư của Nhật Bản và nhập khẩu nông sản Mỹ.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 29/8, Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Yoshimasa Hayashi nêu rõ: “Chuyến đi bị hủy vì trong quá trình phối hợp với phía Mỹ, chúng tôi nhận thấy còn nhiều vấn đề cần được thảo luận thêm ở cấp chuyên viên. Tuy nhiên, Nhật Bản vẫn nhấn mạnh với phía Mỹ rằng việc thực hiện thỏa thuận thuế quan Nhật - Mỹ một cách chân thành và nhanh chóng là rất quan trọng”.

Theo nguồn tin từ Chính phủ Nhật Bản, phía Mỹ đã thông báo kế hoạch đưa yêu cầu mở rộng nhập khẩu gạo vào sắc lệnh thuế quan của Tổng thống. Nhật Bản lập tức phản đối mạnh mẽ và quyết định hủy chuyến công du Mỹ của ông Akizawa vào phút chót. Ngoài gạo, Mỹ cũng được cho là muốn yêu cầu Nhật Bản giảm thuế đối với một số nông sản khác.

Tokyo cho rằng việc đưa nội dung này vào sắc lệnh hành chính là sự “can thiệp vào công việc nội bộ” và trái với thỏa thuận song phương đạt được hồi tháng 7, trong đó hai bên đã nhất trí không giảm thuế nông sản Nhật Bản nhập khẩu vào Mỹ.

Trong chuyến thăm Mỹ lần này, ông Akizawa dự kiến sẽ kêu gọi Washington ban hành sắc lệnh đúng theo cam kết tháng 7, bao gồm giảm thuế nhập khẩu ô tô Nhật Bản xuống 15%. Ông cũng dự định thúc đẩy việc ký văn bản chung về khoản đầu tư trị giá 550 tỷ USD.

Tuy nhiên, khác biệt lớn vẫn tồn tại: Tổng thống Trump muốn coi đây là khoản đầu tư trực tiếp từ Nhật Bản vào Mỹ, trong khi Tokyo khẳng định đây chỉ là gói hỗ trợ thông qua các định chế tài chính công của Nhật như góp vốn, cho vay và bảo lãnh tín dụng.

Còn tại Brazil, chính phủ nước này đã cho phép Phòng Thương mại Ngoại thương (Camex) khởi động tiến trình tham vấn nhằm đánh giá khả năng áp dụng Luật Đối ứng trước các biện pháp thuế quan của Mỹ.

Động thái nhằm phản ứng lại việc Tổng thống Trump áp thuế bổ sung 50% đối với phần lớn hàng nhập khẩu từ Brazil. Camex đã được thông báo chính thức và có thời hạn 30 ngày để phân tích, xác định liệu các biện pháp của Washington có thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Đối ứng hay không.

Luật này, được ban hành tháng 7/2025, quy định cơ chế bảo vệ kinh tế khi các đối tác thương mại áp đặt rào cản hoặc biện pháp đơn phương gây cản trở xuất khẩu của Brazil. Bộ Ngoại giao Brazil cho biết sẽ thông báo chính thức quyết định này cho Chính phủ Mỹ vào ngày 29/8.

Trong khi đó, các nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa và Dân chủ thuộc Nhóm nghị sĩ ngành thép tại Quốc hội Mỹ đang hối thúc chính quyền Tổng thống Trump không chấp nhận bất kỳ thỏa thuận nào với các đối tác thương mại nhằm giảm nhẹ thuế an ninh quốc gia của Mỹ đối với thép.

Các nhà lập pháp trích dẫn báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) về tình trạng dư thừa thép toàn cầu đang gia tăng và xuất khẩu thép từ Trung Quốc năm ngoái đã đạt mức kỷ lục. Họ ủng hộ nỗ lực bảo vệ ngành sản xuất thép của Mỹ, nhưng kêu gọi phản đối thỏa thuận làm suy yếu chương trình an ninh quốc gia.

Bức thư cũng nhấn mạnh cần thúc đẩy chính sách chống hành vi thương mại không công bằng, bảo vệ nhà sản xuất trong nước và tạo điều kiện cho ngành thép phát triển.

Cũng trong ngày 28/8, Ủy ban châu Âu (EC) đã đề xuất bãi bỏ thuế quan đối với hàng hóa công nghiệp nhập khẩu từ Mỹ, một phần của thỏa thuận thương mại với Washington, dự kiến sẽ dẫn đến việc giảm thuế quan của Mỹ đối với ô tô châu Âu.

Các đề xuất này là bước đi đầu tiên của Liên minh châu Âu (EU) trong việc thực thi thỏa thuận khung giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch EC Ursula von der Leyen vào ngày 27/7, theo đó EU chấp nhận mức thuế quan 15% để tránh một cuộc chiến thương mại gây thiệt hại.

Mỹ đã đồng ý giảm thuế quan đối với ô tô sản xuất tại EU từ 27,5% xuống còn 15% kể từ ngày đầu tiên của tháng mà đề xuất lập pháp của EU được trình bày - tức là từ ngày 1/8.