Châu Âu xem xét lại vai trò của tiền mặt trong thời đại thanh toán số

Theo tờ Le Nouvel Economiste (Pháp), trong bối cảnh các phương thức thanh toán điện tử ngày càng phổ biến và kế hoạch phát hành đồng euro kỹ thuật số đang được thúc đẩy, nhiều quốc gia châu Âu bắt đầu xem xét lại vai trò của tiền mặt như một phương tiện thanh toán thiết yếu.

Những năm gần đây, việc sử dụng tiền mặt tại châu Âu, đặc biệt ở khu vực Bắc Âu, đã giảm mạnh. Tại Thụy Điển và Na Uy, thanh toán điện tử gần như trở thành phương thức chủ đạo trong đời sống hằng ngày. Tại Thụy Điển, khoảng 90% giao dịch mua sắm hiện được thực hiện bằng các phương thức thanh toán trực tuyến, trong khi tỷ lệ tiền mặt lưu hành trong nền kinh tế chỉ còn dưới 1% GDP.

Sự phổ biến của các ứng dụng thanh toán điện tử đã làm thay đổi thói quen tiêu dùng. Ở nhiều nơi, ngay cả các khoản quyên góp tại nhà thờ hay hoạt động từ thiện cũng được thực hiện thông qua mã QR hoặc ứng dụng thanh toán trên điện thoại thay vì bỏ tiền vào hộp quyên góp như trước đây.

Tuy nhiên, xu hướng phi tiền mặt cũng đang đặt ra một số vấn đề mới. Theo số liệu của khu vực đồng euro, tiền mặt được sử dụng trong 79% các giao dịch trực tiếp vào năm 2016, nhưng tỷ lệ này đã giảm xuống còn khoảng 52% vào năm 2024. Trong khi đó, ngày càng nhiều doanh nghiệp từ chối nhận tiền mặt. Năm 2024, khoảng 12% doanh nghiệp tại châu Âu không chấp nhận thanh toán bằng tiền mặt, so với 4% cách đây 3 năm.

Trước xu hướng này, các cơ quan quản lý châu Âu bắt đầu lo ngại về nguy cơ tiền mặt dần biến mất khỏi đời sống kinh tế. Một phán quyết của Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJEU) năm 2021 khẳng định tiền giấy phải được chấp nhận như một phương thức thanh toán hợp pháp trong nguyên tắc chung. Cuối năm 2025, các bộ trưởng của 27 quốc gia thành viên EU cũng bày tỏ mong muốn ban hành một quy định nhằm bảo đảm các doanh nghiệp không được từ chối thanh toán bằng tiền mặt.

Theo các chuyên gia, một trong những lý do khiến tiền mặt vẫn cần được duy trì là để bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho mọi nhóm dân cư. Người cao tuổi hoặc những người ít sử dụng công nghệ có thể gặp khó khăn khi phải sử dụng ứng dụng thanh toán hoặc thẻ ngân hàng.

Bên cạnh đó, yếu tố an ninh và khả năng chống chịu của hệ thống thanh toán cũng được nhắc đến. Các hệ thống thanh toán điện tử phụ thuộc vào điện năng và kết nối Internet, do đó có thể bị gián đoạn khi xảy ra sự cố kỹ thuật hoặc khủng hoảng. Ví dụ, trong một số đợt mất điện diện rộng tại châu Âu, người dân đã gặp khó khăn trong việc thanh toán các nhu yếu phẩm khi hệ thống thanh toán điện tử không hoạt động.

Ngoài ra, một số chuyên gia cũng bày tỏ lo ngại về việc châu Âu phụ thuộc quá nhiều vào các hệ thống thanh toán do các tập đoàn nước ngoài vận hành, như Visa hoặc Mastercard.

Trong bối cảnh đó, nhiều nước châu Âu đang cân nhắc duy trì tiền mặt như một phương tiện thanh toán bổ trợ quan trọng. Một số quốc gia, trong đó có Thụy Điển, thậm chí khuyến nghị người dân nên giữ một lượng tiền mặt đủ dùng trong khoảng một tuần để phòng trường hợp khẩn cấp.