Chính sách "Không COVID" của Trung Quốc tạo ra rủi ro lớn cho kinh tế toàn cầu

Gần 400 triệu người tại 45 thành phố ở Trung Quốc đang bị phong tỏa một phần hoặc toàn bộ do chính sách "Không COVID" (Zero COVID). Theo số liệu của công ty dịch vụ tài chính Nomura Holdings (Nhật Bản), những thành phố này đóng góp 40% (tương đương 7.200 tỷ USD) Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hàng năm của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo các nhà phân tích, nhà đầu tư vẫn chưa đánh giá đúng về tác động kinh tế trầm trọng mà thế giới sẽ hứng chịu khi các biện pháp phong tỏa nhằm phòng chống COVID-19 tại Trung Quốc tiếp tục kéo dài. Lu Ting, nhà kinh tế trưởng tại Nomura, nhận định: "Các thị trường toàn cầu có thể đang đánh giá thấp tác động, vì sự chú ý vẫn tập trung vào cuộc xung đột Nga-Ukraine và Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) nâng lãi suất".

Đáng báo động nhất là đợt phong tỏa chưa có hồi kết tại Thượng Hải, thành phố với 25 triệu dân và là một trong những trung tâm sản xuất, xuất khẩu chính của Trung Quốc. Biện pháp phong tỏa gây thiếu hụt nguồn cung lương thực và người dân khó tiếp cận hệ thống chăm sóc y tế.

Thành phố cảng lớn nhất thế giới này cũng đang thiếu nhân lực trầm trọng. Cảng Thượng Hải - xử lý khoảng 20% lưu lượng hàng hóa tại Trung Quốc năm 2021 - đang rơi vào trạng thái tê liệt. Thực phẩm mắc kẹt trong các tàu chở hàng, không được trữ lạnh kịp thời và đang dần bị hư hỏng. 

Trong khi đó, hàng hóa mắc kẹt tại cảng khoảng 8 ngày trước khi được chuyển đi nơi khác, thời gian chờ tăng 75% kể từ khi đợt phong tỏa mới bắt đầu. Thời gian lưu kho hàng xuất khẩu đã giảm xuống, nhưng điều đó có thể là do không có container mới nào được gửi đi, theo số liệu của nền tảng hiển thị chuỗi cung ứng Project4444.

Công tác vận tải hàng hóa hàng không cũng bị đình trệ, với các hãng bay hủy toàn bộ các chuyến bay ra vào thành phố. Hơn 90% xe tải hỗ trợ giao hàng hiện không hoạt động. Thượng Hải sản xuất 6% hàng xuất khẩu Trung Quốc, theo số liệu của chính phủ năm 2021. Việc các nhà máy trong và quanh thành phố đóng cửa càng khiến chuỗi cung ứng bị tắc nghẽn.

Các nhà máy cung cấp linh kiện cho Sony và Apple quanh Thượng Hải đều đóng cửa. Quanta, hãng sản xuất máy tính xách tay và MacBook theo hợp đồng lớn nhất thế giới, đã ngừng hoàn toàn nhà máy ở đây. Nhà máy này đóng góp khoảng 20% công suất của Quanta, trong khi trước đó, công ty này dự báo sẽ xuất xưởng 72 triệu chiếc trong năm nay. Tesla cũng đóng cửa nhà máy quy mô lớn ở Thượng Hải, với công suất 2.000 xe điện mỗi ngày.

Ngày 15/4, Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc thông báo đã cử một lực lượng đặc nhiệm đến Thượng Hải để lên kế hoạch khôi phục sản xuất của 666 cơ sở sản xuất chính trong thành phố. Các công nhân đã quay trở lại nhà máy của Tesla vào ngày 18/4 để chuẩn bị tái khởi động dây chuyền máy móc, kết thúc đợt dừng hoạt động dài nhất kể từ khi khai trương năm 2019.

Đến ngày 20/4, thành phố Thượng Hải (Trung Quốc) tiếp tục nới lỏng biện pháp phong tỏa nghiêm ngặt kéo dài nhiều tuần qua dù ghi nhận thêm một số ca tử vong và hàng chục nghìn ca mắc COVID-19 mỗi ngày.

Michael Hirson - Giám đốc phụ trách Trung Quốc và Đông Bắc Á tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Eurasia Group - nhận định, tác động (của biện pháp phong tỏa) đối với kinh tế Trung Quốc rất lớn và ảnh hưởng lan rộng ra nền kinh tế toàn cầu cũng vậy. Những biến động liên quan đến biện pháp đóng băng nền kinh tế và giãn cách xã hội sẽ kéo dài trong ít nhất 6 tháng nữa.

Giới chuyên gia cũng lưu ý, việc gián đoạn sản xuất và vận chuyển tại Trung Quốc kéo dài có thể giúp Chính quyền Tổng thống Mỹ Joe Biden tăng tốc mục tiêu giảm phụ thuộc vào hàng hóa và chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiệm vụ này cũng đi kèm với những hậu quả kinh tế.

Trong một thông báo mới đây, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) cảnh báo về kịch bản tồi tệ nhất, theo đó nền kinh tế toàn cầu bị "tách rời" do ảnh hưởng của cuộc xung đột Nga-Ukraine, làm giảm GDP toàn cầu thêm 5% trong dài hạn.

Công ty nghiên cứu Rhodium Group cho rằng điều đó khó có thể xảy ra, do mối liên kết sâu sắc về tài chính giữa Mỹ và Trung Quốc. Đầu tư vào cổ phiếu và trái phiếu giữa hai nước đã lên đến 3.300 tỷ USD vào cuối năm 2020. Chuyên gia Michael Hirson cũng cho rằng hai nước vẫn có sự hội nhập rất chặt chẽ, và liên kết này không thể đảo ngược một cách dễ dàng vì chi phí sẽ rất lớn với cả Mỹ và kinh tế toàn cầu.

Dù vậy, các quan chức kinh tế Mỹ tin rằng quá trình phân tách đã khởi động. Người đồng sáng lập quỹ đầu tư Oaktree Capital Management, Howard Marks, đã nhận định vào cuối tháng Ba rằng các doanh nghiệp đã bắt đầu tìm nguồn cung ứng tại chỗ và “quay lưng” với toàn cầu hóa.

Chủ tịch quỹ đầu tư Blackrock, Larry Fink, cũng đề cập đến vấn đề này trong một bức thư gửi cho các cổ đông của công ty: “Cuộc xung đột giữa Nga-Ukraine đã đặt dấu chấm hết cho quá trình toàn cầu hóa mà chúng ta đã chứng kiến trong ba thập kỷ qua”.

Trong bài phát biểu trước Hội đồng Đại Tây Dương mới đây, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen cho biết, Mỹ đang theo dõi chặt chẽ các mối liên kết chính trị và kinh tế của Trung Quốc với Nga. Bà nói: “Trong tương lai, sẽ ngày càng khó khăn để tách các vấn đề kinh tế ra khỏi các vấn đề rộng lớn hơn như lợi ích quốc gia, bao gồm cả an ninh quốc gia”.

Hiện nay, với 1/3 nền kinh tế Trung Quốc đang bị phong tỏa, Đại học Chinese University of Hong Kong (Trung Quốc) ước tính GDP của nước này có thể mất 46 tỷ USD mỗi tháng, tương đương 3,1% GDP do biện pháp phong tỏa. Các nhà phân tích cũng cho rằng mục tiêu tăng trưởng 5,5% năm nay của Trung Quốc - mức thấp nhất trong vòng 3 thập kỷ - là không khả thi.

Ngân hàng Thế giới (WB) tuần trước điều chỉnh dự báo tăng trưởng của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới xuống mức 5% cho năm nay. WB cảnh báo tốc độ tăng trưởng có thể giảm xuống 4% nếu các biện pháp phong tỏa kéo dài./.