Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam: Xung đột Trung Đông có thể đẩy giá phân bón tăng mạnh, cần đa dạng nguồn cung

Xung đột tại Trung Đông đang tác động sâu rộng tới thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu, trong đó có ngành phân bón. Trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung và giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, Phóng viên TTXVN đã phỏng vấn Tiến sỹ Phùng Hà, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam về mức độ ảnh hưởng tới thị trường trong nước và các giải pháp bảo đảm nguồn cung cho sản xuất nông nghiệp.

Phóng viên: Thưa ông tình hình xung đột tại Trung Đông đang tác động như thế nào đến giá phân bón và nguyên liệu sản xuất phân bón trong nước bị ảnh hưởng lớn?

Tiến sỹ Phùng Hà: Tình hình xung đột tại Trung Đông đang tác động đến chuỗi cung cầu, giá cả nguyên liệu và nhiều loại hàng hóa trong đó có phân bón. Tuy nhiên mức độ ảnh hưởng còn phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó quan trọng nhất là mức độ và thời gian kéo dài của cuộc xung đột này.

Tôi cho rằng tác động lớn nhất liên quan đến chuỗi cung ứng. Cụ thể, sự gián đoạn tại eo biển Hormuz là nguyên nhân chính dẫn đến giá phân bón tăng vì đây là tuyến đường quan trọng cho việc vận chuyển phân bón. Khi eo biển Hormuz bị đóng, nguồn cung lưu huỳnh và phân đạm ure sẽ bị ảnh hưởng; trong đó lượng hàng vận chuyển từ 1,2 triệu tấn-1,5 triệu tấn ure/tháng, khoảng 1,5 triệu tấn-1,8 triệu tấn lưu huỳnh/tháng, khoảng 400 nghìn-500 nghìn tấn ammoniac/tháng.

Sự gián đoạn vận chuyển qua eo biển Hormuz ảnh hưởng đến ngành sản xuất phân bón và chuỗi cung ứng phân bón vì amoniac là nguyên liệu đầu vào để sản xuất phân bón chứa nitơ, như ure, MAP, DAP, SA; còn Lưu huỳnh là nguyên liệu sản xuất axit sulphuric, từ axit này sản xuất ra phân bón DAP, SSP, SOP…..

Bên cạnh đó, do hầu hết các siêu tàu vận chuyển amoniac và tàu chở hàng rời cho lưu huỳnh không thể dễ dàng chuyển hướng cũng như không có tuyến đường biển nào vận chuyển hàng hóa ra khỏi Vùng Vịnh mà không đi qua eo biển Hormuz nên chi phí logistic sẽ tăng vọt, bao gồm: giá container (có thể tăng nhiều lần), phụ phí bảo hiểm, chi phí nhiên liệu, chi phí nhân công…

Đặc biệt, xung đột bùng nổ khiến các nhà sản xuất phân bón của Iran phải ngừng sản xuất ure và amoniac. Các nhà máy sản xuất ure của Ai Cập, Jordan cũng ngừng hoạt động hoặc bị ảnh hưởng do nguồn cung cấp khí đốt từ Israel bị gián đoạn.

Thực tế cho thấy Trung Đông là khu vực xuất khẩu ure lớn nhất thế giới với khoảng 20 triệu tấn/năm, trong đó Iran sản xuất khoảng 5 triệu -6,5 triệu tấn ure/năm (các nhà sản xuất ure lớn của Iran bao gồm Pardis Petrochemical, Kermanshah, Shiraz). Sản phẩm ure của Iran xuất khẩu sang Ấn Độ, một số nước châu Á, châu Phi. Iran cũng là một trong những nhà sản xuất amoniac hàng đầu thế giới (đứng thứ sáu thế giới do Iran có nguồn dự trữ khí tự nhiên đứng thứ hai trên thế giới).

Trong khi đó, các nước sản xuất phân bón lớn ở Trung Đông là nơi đóng quân của lực lượng Mỹ, bao gồm Saudi Arabia (sản lượng sản xuất hơn 19 triệu tấn phân bón/năm), Qatar (5,5 – 6 triệu tấn phân bón/năm), UAE, Bahrain và Oman (2 triệu tấn/năm) đều bị ảnh hưởng bởi tấn công trả đũa của Iran.

Phóng viên: Vậy đâu là giải pháp để đảm bảo nguồn cung phân bón cho sản xuất nông nghiệp trong nước trong bối cảnh ngành sản xuất phân bón của Việt Nam bị tác động bởi xung đột Trung Đông, thưa ông?

Tiến sỹ Phùng Hà: Do một số mặt hàng phân bón trong nước có nguồn cung dư thừa so với nhu cầu như ure, supe lân,…và nhu cầu phân bón trong nước có tính chất thời vụ và chu kỳ, thường đạt đỉnh vào quý I và quý IV nên để đảm bảo duy trì hoạt động ổn định, tối ưu về công suất vận hành, giữ lượng tồn kho ở mức hợp lý, một số doanh nghiệp phân bón đã xuất khẩu phân bón.

Trước tình hình xung đột tại Trung Đông, các doanh nghiệp sản xuất phân bón cần tiếp tục giữ vững sản xuất ưu tiên nguồn cung cho sản xuất trong nước, đồng thời tiết kiệm giảm tiêu hao nguyên liệu, năng lượng, đẩy mạnh nghiên cứu phát triển các loại phân bón hiệu quả cao (Enhanced Efficiency Fertilizer). Về phía người sử dụng cần tăng cường thực hiện 4 đúng trong sử dụng phân bón (đúng chủng loại, đúng liều lượng, đúng lúc và đúng cách) và sử dụng các loại phân bón thay thế phù hợp.

Phóng viên: Theo phản ánh của nhiều doanh nghiệp, ngay cả khi chưa xảy ra xung đột Trung Đông thì giá nguyên liệu đầu vào nhập khẩu như lưu huỳnh đã tăng 2,5 lần so với đầu năm 2025. Vậy theo ông đâu là các giải pháp cần thiết để bình ổn giá phân bón trong nước khi dự báo giá nguyên liệu đầu vào sẽ tiếp tục tăng?

Tiến sỹ Phùng Hà: Chủng loại phân bón khá đa dạng, mỗi loại phân bón cần nguyên liệu đầu vào khác nhau, thí dụ khí tự nhiên, than đá là nguyên liệu đầu vào cho sản xuất ure, quặng apatite là nguyên liệu đầu vào cho sản xuất phân bón chứa lân như SSP, DAP, FMP…..

Như đã phân tích ở trên, Trung Đông là nguồn cung dầu mỏ chủ chốt của toàn cầu, do đó khi xung đột xảy ra,  các cơ sở năng lượng trên khắp khu vực phải ngừng hoạt động khai thác, việc vận chuyển và logistics tại eo Hormuz bị gián đoạn, đẩy giá dầu, giá khí tăng cao. Những ngày vừa qua giá dầu và giá khí đồng loạt tăng mạnh ảnh hưởng lớn đến giá ammoniac, nguyên liệu sản xuất nhiều loại phân bón như ure, DAP, SA…

Về lưu huỳnh - nguyên liệu cho sản xuất axit sulphuric, từ axit này sẽ sản xuất ra DAP, supe lân, SOP…. Lưu huỳnh thu được chủ yếu từ quá trình lọc dầu, thị trường lưu huỳnh toàn cầu vào thời điểm năm 2025 đã trải qua một chu kỳ biến động mạnh về giá, các phân tích ban đầu cho biết giá lưu huỳnh tăng do nhu cầu, đặc biệt là từ ngành phân bón tăng mạnh và còn do tình trạng thiếu hụt nguồn cung lưu huỳnh.

Do khủng hoảng tại Trung Đông vào cuối tháng 2 năm 2026, giá lưu huỳnh, tiếp tục tăng. Giá lưu huỳnh tại Trung Quốc vào ngày 27/2/2026 theo Công ty nghiên cứu thị trường Argus là 512-515 USD/tấn nhưng đến ngày 2/3/2026 đã tăng vọt lên 531 USD/tấn và dự báo sẽ tiếp tục tăng. Trung Quốc là nhà sản xuất lưu huỳnh lớn nhất thế giới (18-19 triệu tấn/năm) và cũng là nhập khẩu lưu huỳnh lớn nhất thế giới. Năm 2025 Trung Quốc nhập khẩu khoảng 9,61 triệu tấn, trong đó 3,82 triệu tấn có nguồn gốc từ UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Oman và Iran, chiếm gần 40% tổng lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển toàn cầu.

Tình trạng bất ổn kéo dài tại Trung Đông gây ra tình trạng thiếu nguồn cung lưu huỳnh ảnh hưởng không chỉ đến Trung Quốc mà đến nhiều quốc gia khác trong đó có Việt Nam, vì gần một nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển bằng đường biển có nguồn gốc từ Trung Đông. Thực tế là xung đột tại Trung Đông vào tháng 6/2025 và hiện nay về quy mô có khác nhau nhưng đều gây ra hệ lụy không chỉ cho an ninh khu vực mà còn lan sang thị trường năng lượng, chuỗi cung ứng hàng hóa trong đó có phân bón và ảnh hưởng lớn đến kinh tế toàn cầu.

Các doanh nghiệp Việt Nam đã có kinh nghiệm ứng phó với tình huống trên bằng một số cách sau: Đa dạng hóa nguồn cung giúp giảm thiểu rủi ro; duy trì sản xuất, tiết kiệm chi phí trong mọi khâu; giảm các chi phí trung gian; phát triển các sản phẩm thay thế; đầu tư vào công nghệ tiên tiến có thể nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm chi phí, ngay cả khi giá nguyên liệu đầu vào tăng cao.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!