Chương mới trong hợp tác Trung Quốc - Trung Á

 

Theo trang hkcna.hk, Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc-Trung Á được tổ chức tại thủ đô Astana của Kazakhstan trong hai ngày 17-18/6. Tiếp nối những thành tựu của Hội nghị thượng đỉnh lần thứ nhất tại Tây An, Trung Quốc năm 2023, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và lãnh đạo 5 nước Trung Á gồm Kazakhstan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Turkmenistan và Uzbekistan sẽ cùng nhau viết nên một chương mới của Cộng đồng chia sẻ tương lai.

“Làn đường nhanh” của hợp tác kinh tế và thương mại

Hiện nay, hợp tác kinh tế thương mại giữa Trung Quốc và 5 nước Trung Á đang bước vào "làn đường nhanh". Theo số liệu của Cơ quan Hải quan Trung Quốc, trong 5 tháng đầu năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Trung Quốc sang 5 nước Trung Á là 286,42 tỷ NDT (39,89 tỷ USD), tăng 10,4% so với cùng kỳ năm trước, lập mức cao mới trong cùng kỳ. Trong đó, xuất khẩu là 188,18 tỷ NDT, tăng 5,6%, nhập khẩu là 98,24 tỷ NDT, tăng 21%. Năm 2024, kim ngạch thương mại song phương vượt 94,8 tỷ USD, tăng 5,4 tỷ USD so với năm 2023, cho thấy đà tăng trưởng mạnh mẽ. Trong đó, hợp tác năng lượng là trụ cột quan trọng của sự tăng trưởng này.

Theo số liệu từ Tập đoàn Dầu khí quốc gia Trung Quốc, tính đến tháng 3/2025, đường ống khí đốt tự nhiên Trung Quốc-Trung Á đã vận chuyển tổng cộng 430 tỷ m3, tương đương với mức tiêu thụ khí đốt cả năm của Trung Quốc. Turkmenistan, với tư cách là nhà cung cấp chính, đang thúc đẩy xây dựng đường ống khí đốt tự nhiên thứ tư với Trung Quốc. Đồng thời, các dự án cơ sở hạ tầng như đường sắt Trung Quốc-Kyrgyzstan-Uzbekistan đã bước vào giai đoạn chuẩn bị xây dựng, sau khi hoàn thành, sẽ giảm đáng kể chi phí logistics và cải thiện hiệu quả thương mại khu vực. Tiến độ ổn định của các dự án đường cao tốc Trung Quốc-Kyrgyzstan-Uzbekistan và đường cao tốc Trung Quốc-Tajikistan giai đoạn 2 đặt nền tảng cho sự kết nối Trung Á.

Một số nhà bình luận chỉ ra rằng những thành tựu này không chỉ thúc đẩy sự đa dạng hóa kinh tế của các nước Trung Á mà còn giúp họ đối phó với những thách thức về năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu do xung đột Nga-Ukraine. Tổng thống Kazakhstan Kassym-Jomart Tokayev phát biểu trước Hội nghị thượng đỉnh rằng sáng kiến "Vành đai và Con đường" của Trung Quốc mang lại những cơ hội quan trọng cho sự ổn định và hợp tác đổi mới ở khu vực Á-Âu.

Động lực mới cho tương lai xanh

Điều đáng chú ý là phát triển xanh trở thành một trọng tâm khác của Hội nghị thượng đỉnh. Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc đang tích cực thúc đẩy các dự án năng lượng sạch ở Trung Á, chẳng hạn như các trang trại gió ở Kazakhstan và các nhà máy xe điện BYD ở Uzbekistan. Các dự án này không chỉ giúp các nước Trung Á tối ưu hóa cơ cấu năng lượng mà còn phản ánh các cam kết quản lý môi trường toàn cầu của Trung Quốc. Năm ngoái, đầu tư năng lượng xanh của Trung Quốc vào Trung Á đã tăng đáng kể, trở thành điểm nhấn mới của hợp tác song phương. Một quan chức Tajikistan cho biết sự hỗ trợ về mặt kỹ thuật và tài chính của Trung Quốc đã giúp họ tiến nhanh hơn và ổn định hơn trong quá trình chuyển đổi năng lượng của mình.

Hội nghị thượng đỉnh Trung Quốc-Trung Á lần thứ hai dự kiến sẽ ký kết một số thỏa thuận kinh tế bao gồm các lĩnh vực mới như kinh tế số, thương mại điện tử xuyên biên giới và an ninh khu vực. Các chuyên gia dự đoán hội nghị thượng đỉnh sẽ thúc đẩy hơn nữa việc kết nối sáng kiến "Vành đai và Con đường" với các chiến lược phát triển của các nước Trung Á, thúc đẩy hội nhập khu vực và cung cấp một ví dụ mới cho hợp tác Nam-Nam.

Trang orangenews.hk ngày 16/6 cho rằng Hội nghị thượng đỉnh lần này sẽ chứng minh tính liên tục và mở rộng hợp tác giữa Trung Quốc và các nước Trung Á.

Trung Quốc và các nước Trung Á đang hướng về nhau. Sự hợp tác kinh tế và thương mại tích cực liên tục giữa hai bên cũng phản ánh nhu cầu cấp thiết theo đuổi chuyển đổi kinh tế và xã hội của các nước Trung Á. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của Trung Quốc trong các lĩnh vực kinh tế mới như kinh tế số và năng lượng mới, hợp tác giữa Trung Quốc và các nước Trung Á trong các lĩnh vực này là rất cần thiết. Các học giả cho biết Hội nghị thượng đỉnh sẽ tạo cơ hội hợp tác giữa hai bên trong các lĩnh vực kinh tế số, thương mại điện tử, năng lượng sạch..., thúc đẩy hai bên cùng nhau khám phá các mô hình hợp tác và điểm tăng trưởng mới, đồng thời truyền động lực mới vào hợp tác kinh tế. Nghiên cứu viên Trương Ngật Phong từ Viện quản trị toàn cầu, Đại học Phúc Đán cho rằng trong lĩnh vực xây dựng cơ sở hạ tầng và kinh tế mới, Hội nghị thượng đỉnh vẫn sẽ tập trung vào lợi ích chung của khu vực Trung Á, thực hiện quy hoạch và xây dựng khu vực về mặt kết nối và cơ sở hạ tầng, khám phá không gian phát triển và điểm tăng trưởng mới cho hợp tác Trung Quốc-Trung Á, nâng cao hơn nữa mức độ kết nối trong khu vực Trung Á và giúp phát triển vượt bậc các lĩnh vực kinh tế và xã hội ở khu vực Trung Á.

Hợp tác và kết nối kinh tế, thương mại luôn là nền tảng hợp tác giữa Trung Quốc và các nước Trung Á và hai bên cũng hỗ trợ lẫn nhau. Phó Viện trưởng Viện Phát triển xã hội Á-Âu thuộc Trung tâm nghiên cứu phát triển của Quốc vụ viện Trung Quốc, Hứa Đào, chỉ ra rằng trong lĩnh vực hợp tác thực tế, ưu tiên của cả hai bên vẫn là cải thiện xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông. Cho dù là sự tăng trưởng của hợp tác kinh tế và thương mại hay sự gia tăng khối lượng logistics, thì điều kiện về cơ sở hạ tầng giao thông đều kiềm chế giới hạn trên và dưới của cơ sở trao đổi kinh tế giữa hai bên. Vì vậy, nỗ lực thúc đẩy kết nối sẽ là trọng tâm lâu dài của hội nghị thượng đỉnh, đồng thời, kinh nghiệm của Trung Quốc trong chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế mới cũng sẽ khiến sự hợp tác giữa hai bên chặt chẽ hơn thông qua hội nghị thượng đỉnh và các hoạt động cơ chế liên quan.