Chương trình hạt nhân Triều Tiên: khiêu khích hay nguy hiểm thực sự?

Chương trình hạt nhân Triều Tiên: Khiêu khích hay nguy hiểm thật sự? Ảnh: YONHAP/ TTXVN

Tình hình tại châu Á có phần trầm trọng hơn. Theo chuyên gia này, vụ thử nguyên tử lần thứ 6 của Triều Tiên ngày 3/9 vừa qua và các vụ thử tên lửa trước đó là những tiến bộ mang tính bước ngoặt của nước này. Bình Nhưỡng nay đã chế tạo được tên lửa liên lục địa, và nắm được công nghệ nguyên tử (có thể là bom H) cho dù chưa khẳng định được về vụ nổ có sức mạnh 150.000 tấn này.

Dưới thời nhà lãnh đạo Kim Jong-un, các chương trình này đã được đẩy nhanh, nhưng cần nhắc lại rằng đó là công nghệ của thập niên 50, và Triều Tiên đã mất nửa thế kỷ mới đạt được.

Trường hợp của Bình Nhưỡng chứng tỏ hai quy luật. Thứ nhất, một quốc gia cảm thấy bị đe dọa và không có được sự bảo đảm an ninh chắc chắn, sẽ làm mọi cách để sở hữu vũ khí nguyên tử. Thứ hai, khi một quốc gia quyết tâm làm việc gì đó, cuối cùng họ cũng sẽ làm được.

Chuyên gia này chỉ ra hai ngoại lệ, đó là thay đổi chế độ chính trị như trường hợp Nam Phi và Brazil; hay một hành động quân sự như Iraq, nếu không có cuộc chiến năm 1991, chắc là sẽ có bom nguyên tử vào cuối thập niên.

Nhưng việc nhìn nhận năng lực nguyên tử không có nghĩa là công nhận Triều Tiên đã trở thành một cường quốc nguyên tử. Hiện nay, các nước đã được Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) công nhận là Mỹ, Nga, Anh, Pháp, Trung Quốc, cùng với Israel, Ấn Độ, Pakistan.

Ông Tertrais cho rằng kể từ nhiều năm qua, chương trình hạt nhân Triều Tiên là không thể đảo ngược, đây là vấn đề cốt lõi của chế độ, hơn nữa đã được ghi vào Hiến pháp. Trước hết, đó là phương tiện để tự vệ, để bảo đảm sự tồn tại. Đối với Bình Nhưỡng, ”mối đe dọa” Mỹ được định nghĩa là đe dọa hạt nhân.

Vũ khí nguyên tử cũng mang lại cho Triều Tiên vị thế về mặt chính trị. Bình Nhưỡng nay tự cho là đã đứng vào hàng ngũ hiếm hoi các nhà nước nguyên tử, sánh vai với Washington. Chương trình này cũng mang lại niềm tự hào dân tộc, năng lực răn đe là ưu thế của một chế độ tự cho là bảo vệ nhân dân… Do đó quan điểm tin rằng có thể hủy bỏ chương trình hạt nhân của Bình Nhưỡng chỉ là ảo tưởng.

Theo chuyên gia này, cần nhìn nhận thực tế đó trong chính sách răn đe của Washington. Đối với người Mỹ, bảo vệ cũng là một cách đáp trả, ví dụ hệ thống lá chắn ở California và Alaska. Tiếp theo, cần duy trì và áp dụng toàn diện các biện pháp trừng phạt - nhất là phía Trung Quốc.

Mục tiêu của các biện pháp là khiến cuộc sống ở Triều Tiên thêm khó khăn, vì nước này chưa thể tự cung tự cấp hoàn toàn, đồng thời chứng tỏ hậu quả của việc phổ biến vũ khí hạt nhân bất hợp pháp.

Biện pháp đàm phán cũng nên được tính đến, bởi việc thương lượng sẽ giúp tranh thủ thời gian. Biện pháp này đã được áp dụng trong Hiệp định Nguyên tử Iran 2015, đó là đóng băng kinh tế khoảng hơn 10 năm, với hy vọng từ đây đến lúc đó chế độ sẽ có những thay đổi.

Các nước có thể đề nghị Bình Nhưỡng chậm bớt một số hoạt động nguyên tử hay đạn đạo, đổi lấy việc Mỹ giới hạn các hoạt động quân sự. Ý tưởng này được ủng hộ nhiều cho dù việc này đánh đồng một chương trình hạt nhân bất hợp pháp với các hoạt động quân sự hợp pháp.

Ông Tertrais cho rằng biện pháp can thiệp quân sự gây ra rủi ro rất lớn, hơn nữa những nước bị ảnh hưởng đầu tiên là Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ phản đối. Dưới thời ông Barack Obama, Mỹ đã tăng cường bảo đảm an ninh cho hai nước này. Còn Tổng thống Donald Trump đã gây ngạc nhiên lớn khi nhanh chóng trấn an người Nhật trong chuyến thăm Washington của Thủ tướng Shinzo Abe hồi tháng 2/2017.

Hiện nay, châu Âu cũng không nằm ngoài mối đe dọa tên lửa của Triều Tiên, với những tên lửa liên lục địa mà tầm bắn đã vượt quá 10.000 km. Đó không phải là mối đe dọa trực tiếp, nhưng nếu có xung đột tại Bán đảo Triều Tiên, các nước châu Âu cũng không thể không liên quan, mà Pháp là một trong những nước đứng ra bảo đảm việc ngưng bắn năm 1953.

Đề cập đến nguy cơ chạy đua vũ khí nguyên tử, chuyên gia này cho rằng cần phải giám sát mọi mưu toan phát triển công nghệ hạt nhân của Triều Tiên. Châu Á đã phát triển nguyên tử từ 20 năm qua. Có 6 nước ở châu lục sở hữu vũ khí hạt nhân: Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan, Triều Tiên, Nga, Mỹ. Hiện nay có 2 khu vực nguyên tử lớn trên thế giới là châu Âu vì thái độ khiêu khích của Nga và châu Á - nơi mà số vũ khí đang tăng lên tối đa.

Cũng chính tại châu Á mà tình hình hiện nay nguy hiểm nhất. Nói một cách nào đó, Chiến tranh Thế giới thứ 2 vẫn chưa kết thúc: số lãnh thổ tranh chấp từ thập niên 40 vẫn tồn tại. Ấn Độ và Pakistan, Trung Quốc và Vùng lãnh thổ Đài Loan, Triều Tiên và Hàn Quốc đều không công nhận sự hiện diện hợp pháp của đối thủ.

Chưa kể bất đồng giữa các láng giềng: Nga, Trung Quốc, Hàn Quốc… Ông Tertrais cho rằng đây là một thế giới của ”chủ nghĩa dân tộc nguyên tử”. Vũ khí hạt nhân, hơn bao giờ hết là chìa khóa của tương quan lực lượng quốc tế.

Triều Tiên đã loan báo rút khỏi NPT từ năm 2003. Đã có những nỗ lực thực sự trong thương lượng với Triều Tiên, tương tự như với Iran, nhưng hai tình huống rất khác nhau. Quyết tâm của Bình Nhưỡng có thể đã bị đánh giá thấp.

Hơn nữa, giữa một nước có tham vọng hòa nhập vào tiến trình toàn cầu hóa, muốn trở thành nhân tố hàng đầu trong khu vực; và một nước đóng cửa với bên ngoài, ít lệ thuộc với thế giới, đòn bẩy kinh tế rất khác nhau. Iran cũng luôn tuyên bố muốn ở trong khuôn khổ hợp pháp. Những ai ấp ủ hy vọng làm được những gì như với Iran chỉ là ảo mộng.

Dù vậy, ông Tertrais phản đối giả thiết thảm họa hạt nhân, bởi các quốc gia sở hữu nguyên tử nhằm răn đe chứ không phải ”sử dụng”, kể cả Nga, Pakistan hay Triều Tiên. Điều rất đáng chú ý là vũ khí nguyên tử chưa hề được sử dụng kể từ năm 1945 đến nay, ngược với dự đoán của nhiều nhà phân tích./.