Chuyên gia đề xuất mô hình ba lớp phát triển ngành bán dẫn Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển công nghiệp bán dẫn và triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và tăng cường liên kết giữa nhà trường, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Phóng viên TTXVN tại Nhật Bản đã trao đổi với Giáo sư, Tiến sĩ (GS.TS) Phạm Nam Hải, Khoa Điện và Điện tử, Đại học Khoa học Tokyo, về hợp tác Việt Nam–Nhật Bản và những giải pháp giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn.

Phóng viên: Với nhiều năm giảng dạy và nghiên cứu tại Nhật Bản, Giáo sư đã và đang có những hoạt động cụ thể nào nhằm hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điện - điện tử, bán dẫn và công nghệ cao?

GS.TS Phạm Nam Hải: Tôi đã tham gia đào tạo bậc cử nhân và hướng dẫn nghiên cứu cao học cho nhiều sinh viên các nước, trong đó bao gồm nhiều lưu học sinh viên Việt Nam. Rất nhiều những sinh viên của tôi sau khi hoàn thành luận án thạc sĩ và tiến sĩ đã và đang hoạt động trong các doanh nghiệp trong ngành công nghệ bán dẫn như Micron Memory là nhà sản xuất chip nhớ DRAM hoặc ASM là nhà sản xuất máy móc chế tạo chip bán dẫn. Một số sinh viên Việt Nam sau khi hoàn thành tiến sĩ đã trở về nước tham gia công việc giảng dạy và nghiên cứu tại các trường đại học ở Việt Nam, và một số đã trở thành trợ giảng và phó giáo sư tại các trường đại học Nhật Bản.

Phóng viên: Giáo sư đã tham gia hoặc thúc đẩy những chương trình hợp tác nào giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp Nhật Bản với các đối tác Việt Nam? Những hoạt động này đã mang lại kết quả thực tiễn ra sao?

GS.TS Phạm Nam Hải: Đại học khoa học Tokyo nơi tôi công tác được Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản trao cho nhiệm vụ triển khai mạng lưới đào tạo công nghệ chip bán dẫn (enSET) tại khu vực thủ đô. Tôi là một trong những thành viên của chương trình này, và đang xúc tiến cho một doanh nghiệp lớn của Việt Nam hoạt động tại thị trường Nhật Bản tham gia vào chương trình đào tạo bán dẫn này.

Ngoài ra, tôi đại diện cho khoa điện điện tử của Đại học khoa học Tokyo kết hợp với viện bán dẫn và vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, Trường Bách khoa thuộc Đại học Bách khoa Đà Nẵng, Trường Đại học Khoa học tự nhiên và Đại học Quốc tế thuộc Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh, tham gia vào chương trình nghiên cứu chung Nhật-Việt trong lĩnh vực bán dẫn. Trong chương trình nghiên cứu chung này, chúng tôi sẽ tiến hành nghiên cứu sâu rộng về lĩnh vực bán dẫn AI biên, bao gồm vật liệu bán dẫn, bộ nhớ bán dẫn, thiết kế chip ASIC điều khiển, và phần mềm AI biên. Ngoài ra, chúng tôi còn tham gia đào tạo chương trình 250 tiến sĩ chuyên ngành bán dẫn do chính phủ Nhật Bản tài trợ cho Việt Nam, với hơn 10 giáo sư Nhật Bản trong lĩnh vực bán dẫn tham gia.

Phóng viên: Trong bối cảnh Việt Nam đang ưu tiên phát triển ngành công nghiệp bán dẫn và các lĩnh vực công nghệ chiến lược, theo Giáo sư, Việt Nam cần tập trung vào những giải pháp nào để nâng cao năng lực nghiên cứu, đào tạo và làm chủ công nghệ?

GS.TS Phạm Nam Hải: Theo tôi Việt Nam cần thiết lập mạng lưới đào tạo và nghiên cứu công nghệ bán dẫn theo ba lớp: 1. Các trường đại học có chuyên ngành đào tạo về bán dẫn, tham gia đào tạo kỹ năng cơ bản cho các kỹ sư công nghệ bán dẫn, đồng thời nghiên cứu nền tảng cho các công nghệ tương lai; 2. Một hoặc hai viện nghiên cứu chủ lực về công nghệ bán dẫn, tập trung nghiên cứu phát triển các công nghệ nguồn; 3. Các doanh nghiệp tham gia lĩnh vực bán dẫn, tham gia triển khai các công nghệ ra sản phẩm thực tế. Cả ba lớp này cần được khuyến khích liên kết hợp tác với nhau theo mô hình nhà trường - viện nghiên cứu - doanh nghiệp để khai thác tối đa nguồn lực của mỗi lớp cho việc đào tạo nhân lực cũng như nghiên cứu phát triển công nghệ nguồn.

Phóng viên: Là một trí thức người Việt Nam đang làm việc tại Nhật Bản, Giáo sư nhìn nhận như thế nào về vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài đối với sự phát triển của đất nước? Cần có những cơ chế gì để thu hút và phát huy hiệu quả hơn nguồn lực này?

GS.TS Phạm Nam Hải: Trong lĩnh vực điện tử bán dẫn, chúng ta có thể chia ra làm năm tầng từ cơ bản lên ứng dụng: Tầng 1 là các vật liệu bán dẫn (chất bán dẫn silicon cho logic, chất bán dẫn nhóm III-V cho thiết bị quang học, chất bán dẫn công suất như GaN hay SiC…). Tầng 2 là các thiết bị bán dẫn (transitor cho logic, các loại bộ nhớ RAM, bộ nhớ lưu trữ FLASH, các thiết bị quang học như laser bán dẫn hay diode cảm quang vân vân). Tầng 3 là thiết kế mạch bán dẫn, bao gồm thiết chip kỹ thuật số, chip analog, chip nhớ, chip điều khiển công suất, vân vân. Tầng 4 là hệ thống điện tử, và tầng 5 là phần mềm điều khiển.

Việt Nam đã có nhiều doanh nghiệp hoạt động từ tầng 3 đến tầng 5, tức là lĩnh vực thiết kế chip bán dẫn và phần mềm điều khiển. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có nhiều các trường đại học đào tạo hoặc doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực vật liệu và thiết bị bán dẫn (tầng 1 và 2), mà hai tầng này là không thể thiếu được cho ngành sản xuất bán dẫn.

Với chủ trương của nhà nước là tiến tới nội địa hóa sản xuất chip bán dẫn, Việt Nam cần tận dụng đội ngũ các chuyên gia nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu, và sản xuất chất bán dẫn và thiết bị bán dẫn tham gia hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu, hoặc doanh nghiệp Việt Nam để nâng cao năng lực của Việt Nam ở các tầng cơ bản này, tiến tới đáp ứng nguồn nhân lực cho các nhà máy sản xuất bán dẫn của Việt Nam trong tương lai.

Phóng viên: Giáo sư muốn gửi gắm điều gì tới các bạn trẻ Việt Nam đang theo đuổi lĩnh vực khoa học và công nghệ, để vừa phát triển năng lực chuyên môn, vừa có thể đóng góp thiết thực cho quê hương, đất nước?

GS.TS Phạm Nam Hải: Công nghệ bán dẫn là nền tảng cho việc sản xuất các chip bán dẫn, vốn là xương sống của một nền kinh tế hiện đại. Để theo đuổi ngành bán dẫn, các bạn trẻ cần học tốt các môn cơ bản như toán học, điện từ học, vật lý lượng tử, vật lý chất bán dẫn, các lý thuyết về mạch điện số và analog, và ngoại ngữ. Tuy nhiên, để thực sự làm chủ công nghệ bán dẫn, các bạn trẻ cần theo đuổi một chương trình đào tạo nâng cao ở bậc cao học, trong và ngoài nước. Sau khi tốt nghiệp, các bạn trẻ có thể tham gia làm việc tại các công ty hoạt động trong các lĩnh vực bán dẫn trong và ngoài nước, hoặc tham gia đào tạo và nghiên cứu tại các trường đại học, qua đó trực tiếp hoặc gián tiếp đóng góp vào quá trình phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam.

Xin trân trọng cảm ơn Giáo sư!