Mở chương hợp tác mới cho quan hệ Việt Nam - Canada

Chuyến thăm cấp Nhà nước tới Canada của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ song phương. Đặc biệt, hai bên nâng cấp quan hệ Việt Nam - Canada lên Đối tác Chiến lược nhằm hướng tới hợp tác sâu rộng, thực chất và bền vững, góp phần chuyển cơ hội thành hành động cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực cho nhân dân hai nước.

*Chuyển biến về chất

Là những quốc gia hội nhập sâu rộng vào hệ thống thương mại toàn cầu, Lãnh đạo hai nước đã nâng cấp quan hệ Việt Nam - Canada lên Đối tác Chiến lược dựa trên 8 trụ cột. Cụ thể gồm hợp tác song phương, khu vực và đa phương; Hợp tác thương mại, đầu tư, tài chính và kinh tế; hợp tác về giao thông vận tải, quản lý chuỗi cung ứng và hạ tầng; hợp tác về chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tiên tiến và đổi mới sáng tạo; hợp tác về an ninh năng lượng, môi trường và tăng trưởng bền vững; hợp tác về an ninh lương thực và nông nghiệp - thực phẩm; hợp tác về quốc phòng, an ninh, hàng hải, thực thi pháp luật và tư pháp; Hợp tác về giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân.

Đáng lưu ý, thương mại - đầu tư tiếp tục là trụ cột quan trọng trong quan hệ Việt Nam - Canada với động lực lớn từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN; thương mại song phương tăng trưởng nhanh, mở ra dư địa lớn cho đầu tư và hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước.

Bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Canada nhận định: Nếu nhìn lại 53 năm quan hệ Việt Nam - Canada, đặc biệt là gần 10 năm kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ Đối tác toàn diện năm 2017, điểm nổi bật không chỉ nằm ở các con số, mà còn ở sự chuyển biến về chất của quan hệ kinh tế, từ trao đổi thương mại đơn thuần sang quan hệ bổ trợ kinh tế ngày càng rõ nét.

Theo số liệu của Cơ quan Thống kê Canada, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada đạt 13,8 tỷ USD, tăng 28,4%, mức tăng trưởng cao nhất trong nhóm 10 đối tác nhập khẩu hàng đầu của Canada. Kể từ khi CPTPP có hiệu lực năm 2019, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada đã tăng khoảng 2,6 lần, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại hàng hóa lớn nhất của Canada trong ASEAN và là nguồn nhập khẩu lớn thứ 6 của Canada trên thế giới.

Đáng chú ý, tăng trưởng thương mại diễn ra ở nhiều nhóm hàng, từ các mặt hàng sử dụng nhiều lao động của khu vực doanh nghiệp trong nước như dệt may, da giày, nội thất, đồ chơi, thực phẩm chế biến, đến các nhóm hàng công nghiệp có giá trị cao như máy móc, thiết bị cơ khí và điện tử, đồng thời diễn ra ở cả hai chiều xuất khẩu và nhập khẩu.

Về thể chế, hai nước đã từng bước xây dựng một kiến trúc hợp tác tương đối hoàn chỉnh so với các đối tác cùng khu vực, với quan hệ Đối tác toàn diện được thiết lập năm 2017, nền tảng CPTPP có hiệu lực từ tháng 1/2019 và cơ chế Ủy ban hỗn hợp kinh tế (JEC) được thiết lập năm 2022. Việt Nam là nước đầu tiên trong ASEAN thiết lập cơ chế JEC với Canada.

Tại Kỳ họp JEC lần thứ ba diễn ra tại Ottawa tháng 6/2026, nội dung hợp tác tiếp tục được mở rộng sang lĩnh vực mới như năng lượng, công nghiệp lưỡng dụng và kết nối hạ tầng. Đây là những trụ cột quan trọng để hai nước hướng tới nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược.

Trong hơn 30 năm qua, Canada đã dành cho Việt Nam gần 200 dự án hợp tác phát triển với tổng vốn khoảng 1,35 tỷ USD. Nhiều dự án trong số này đã trực tiếp góp phần nâng cao năng lực xuất khẩu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam. Canada hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn thứ 14 tại Việt Nam với 299 dự án và hơn 4,9 tỷ USD vốn đăng ký. Đây chính là những dư địa lớn để hai nước tiếp tục thúc đẩy hợp tác, đồng thời là trọng tâm công tác của Thương vụ trong giai đoạn tới.

*Tạo bước tiến mới

Trong khuôn khổ Tọa đàm cấp cao doanh nghiệp Việt Nam-Canada, Bộ trưởng Thương mại Quốc tế Canada Maninder Sidhu khẳng định những thỏa thuận mà hai nước đã ký kết cũng như hoạt động phối hợp của doanh nghiệp hai bên đã tạo ra một mối quan hệ rất vững chắc về thương mại và đầu tư. Kết quả đó là nền tảng để hai bên có thêm cơ hội hợp tác mới.

Bộ trưởng cho rằng hai bên đã có một mối quan hệ thương mại đầu tư rất mạnh mẽ, góp phần tăng cường mối quan hệ giữa Việt Nam và Canada. Trong bối cảnh tình hình quốc tế hiện nay, việc hợp tác giữa hai nước ngày càng cần thiết hơn; Canada có nhiều tiềm năng về năng lượng sạch, năng lượng tái tạo. Các công ty của Canada cũng đã thiết lập mối quan hệ với Việt Nam từ rất lâu đời; mong muốn có thể kết nối Việt Nam với thị trường quốc tế.

Theo Bộ trưởng, ngày càng có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đến Canada để đầu tư. Công nghệ cao sẽ giúp cho việc sản xuất ngày càng hiệu quả hơn, giúp hai bên hợp tác tốt hơn; mong muốn doanh nghiệp Việt Nam tiếp tục đến và hiện diện tại Canada bởi còn nhiều dư địa để phát triển và có lợi cho cả hai bên.

Tại Tọa đàm, nhiều ý kiến đề xuất của hiệp hội và doanh nghiệp hai nước tập trung vào lĩnh vực tài chính, năng lượng, hạ tầng, giao thông và công nghệ cao. Các ý kiến đã chia sẻ về góc nhìn và quan điểm về việc thúc đẩy thương mại và đầu tư song phương; đánh giá quan hệ kinh tế Việt Nam-Canada đã có một nền tảng tốt, cần phải đưa quan hệ này sang giai đoạn phát triển mới, sâu sắc hơn về đầu tư, gắn kết hơn về chuỗi giá trị và thực chất về kết quả.

Bà Trần Thu Quỳnh cho biết: Từ thực tế địa bàn, Thương vụ nhận diện nhiều nhu cầu chiến lược của Canada cũng là những không gian hợp tác mới cho doanh nghiệp hai nước. Nhu cầu đa dạng hóa nguồn cung mở ra cơ hội cho hàng hóa Việt Nam, nhất là nông - thủy sản chế biến, đồ gỗ nội thất, dệt may, da giày và hàng tiêu dùng, mở rộng thị phần tại Canada.

Cùng với đó, quá trình tái công nghiệp hóa và nhu cầu đầu tư lớn vào hạ tầng, xây dựng, quốc phòng và công nghệ cao của Canada tạo dư địa để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp. Thế mạnh về nghiên cứu, đầu tư của Canada cũng có thể kết hợp với năng lực sản xuất và lợi thế thị trường ASEAN của Việt Nam trong các lĩnh vực công nghệ, năng lượng sạch, bán dẫn và kinh tế tuần hoàn.

Theo bà Trần Thu Quỳnh, năng lượng, hạ tầng chiến lược và khoáng sản thiết yếu tiếp tục là những lĩnh vực tiềm năng, từ LNG, điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh đến uranium - SMR và chế biến sâu khoáng sản. Hai bên cũng có thể tận dụng CPTPP và các FTA để chuyển từ “bán hàng cho nhau” sang “cùng sản xuất”, nâng cao giá trị gia tăng và hướng tới thị trường toàn khối. Thương mại dịch vụ cũng còn nhiều dư địa, nhất là công nghệ thông tin, phần mềm, EPC, logistics, tài chính và tư vấn hạ tầng.

Việc Việt Nam đảm nhiệm Chủ tịch CPTPP năm 2026 là cơ hội để thúc đẩy quan hệ hai nước trên ba phương diện: thực thi hiệp định, liên kết chuỗi cung ứng và kết nối doanh nghiệp. Việt Nam có thể thúc đẩy hợp tác kỹ thuật về quy tắc xuất xứ, cộng gộp, tự chứng nhận và minh bạch dữ liệu, giúp doanh nghiệp hai nước tận dụng tốt hơn ưu đãi CPTPP.

Đồng thời, hai bên có thể mở rộng hợp tác đầu tư, sản xuất, khoáng sản và năng lượng, qua đó tăng cường liên kết chuỗi cung ứng và mở rộng tiếp cận thị trường Bắc Mỹ.

Bên cạnh đó, các diễn đàn CPTPP, hoạt động bên lề và đoàn doanh nghiệp hai chiều sẽ tạo thêm cơ hội kết nối. Thương vụ Việt Nam tại Canada sẽ hỗ trợ doanh nghiệp về thuế quan, quy tắc xuất xứ, nguồn nguyên liệu và yêu cầu thị trường, góp phần chuyển cơ hội từ CPTPP thành hợp tác kinh doanh cụ thể.

Với vai trò cầu nối, Thương vụ Việt Nam tại Canada tập trung cung cấp thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng CPTPP, kết nối nhà nhập khẩu và hệ thống bán lẻ, đẩy mạnh xúc tiến thương mại, đồng thời theo dõi các quy định kỹ thuật, môi trường, an toàn thực phẩm và phòng vệ thương mại để cảnh báo sớm. Hiện có 21 vụ việc liên quan đến hàng hóa Việt Nam; trong đó 8 vụ đang có hiệu lực.

Cùng đó, Thương vụ Việt Nam tại Canada tiếp tục phát huy các cơ chế hợp tác song phương, tập trung vào năng lượng, khoáng sản thiết yếu và nông nghiệp - thực phẩm; đổi mới xúc tiến theo hướng kết nối chuỗi cung ứng, công nghiệp, công nghệ và hạ tầng chiến lược. Định hướng xuyên suốt là thúc đẩy doanh nghiệp hai nước cùng tham gia chuỗi giá trị, qua đó nâng cao hiệu quả thực chất của quan hệ kinh tế, thương mại Việt Nam - Canada.