Chuyên gia nhận định mở kho dự trữ dầu khẩn cấp cũng khó cứu vãn kinh tế toàn cầu

Kho Dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR) của Mỹ. Ảnh: AFP/TTXVN

Quyết định giải phóng dự trữ dầu chiến lược của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và nỗ lực hạ nhiệt giá dầu thế giới của Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) được xem là phản ứng khẩn cấp trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng do phong tỏa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia, biện pháp này chỉ có tác dụng tạm thời và khó có thể giải quyết tận gốc sự mất cân bằng cung, cầu trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

Theo phóng viên TTXVN tại Pháp, sau khi chiến sự bùng phát tại Trung Đông và tuyến vận tải năng lượng quan trọng qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, IEA đã thống nhất giải phóng 400 triệu thùng dầu từ các kho dự trữ chiến lược. Đây được xem là đợt "xả kho" dự trữ lớn nhất trong lịch sử của cơ quan này, tương đương gần 1/3 tổng lượng dầu dự trữ khẩn cấp khoảng 1,2 tỷ thùng của 32 nước thành viên. Mục tiêu trước mắt của biện pháp này là bù đắp phần thiếu hụt nguồn cung và ổn định thị trường trong bối cảnh tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới bị gián đoạn.

Tuy nhiên, vấn đề nằm ở quy mô thực sự của cú sốc nguồn cung. Trước khi xảy ra khủng hoảng, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển Hormuz, chiếm gần 20% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu. Dù một phần dầu của các nước vùng Vịnh đã được chuyển hướng qua các đường ống sang Biển Đỏ, khoảng 6 triệu thùng mỗi ngày, thị trường thế giới vẫn mất gần 14 triệu thùng dầu mỗi ngày. Con số này tương đương với sản lượng dầu của Saudi Arabia (Arập Xêút) - một trong những nước xuất khẩu dầu mỏ lớn trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, 400 triệu thùng dầu dự trữ tưởng chừng rất lớn nhưng thực tế chỉ đủ bù đắp thiếu hụt trong một khoảng thời gian rất ngắn. Nếu thị trường thiếu 14 triệu thùng mỗi ngày, lượng dự trữ này về lý thuyết sẽ cạn sau khoảng 1 tháng. Điều này khiến biện pháp giải phóng kho dự trữ chủ yếu mang ý nghĩa "mua thời gian" cho các chính phủ hơn là giải quyết triệt để cuộc khủng hoảng nguồn cung.

Ngoài ra, những hạn chế về hạ tầng và hậu cần cũng làm giảm hiệu quả của việc xả kho dự trữ. Công suất hệ thống đường ống và vận chuyển hiện nay chỉ cho phép đưa khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường. Vì vậy, lượng 400 triệu thùng dầu sẽ phải được bơm dần trong khoảng 3 tháng. Khoảng thời gian này chính là "cửa sổ chiến lược" mà các nước phương Tây – đặc biệt là Mỹ – hy vọng có thể sử dụng để tìm cách mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và giảm bớt áp lực từ cuộc khủng hoảng.

Tuy nhiên, ngay cả khi bơm thêm 4 triệu thùng dầu mỗi ngày, thị trường vẫn phải đối mặt với sự thiếu hụt rất lớn. Khoảng thiếu hụt 14 triệu thùng sẽ chỉ giảm xuống còn khoảng 10 triệu thùng mỗi ngày – tương đương toàn bộ sản lượng dầu của Saudi Arabia. Đối với các nhà giao dịch năng lượng, điều đó đồng nghĩa với việc cung vẫn thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu toàn cầu.

Chính vì vậy, việc xả dự trữ chiến lược khó có thể ngăn chặn hoàn toàn đà tăng của giá dầu. Thực tế thị trường cho thấy giá dầu vẫn tiếp tục tăng dù thông báo giải phóng dự trữ đã được đưa ra. Giá dầu đã quay trở lại mức trên 90 USD mỗi thùng, thậm chí giá dầu Brent còn vượt 100 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày 12/3.

Cuộc khủng hoảng hiện nay cũng cho thấy vai trò vẫn còn rất lớn của dầu mỏ trong hệ thống năng lượng thế giới. Dù các nền kinh tế phát triển đang thúc đẩy chuyển đổi năng lượng, dầu mỏ vẫn là nguồn nhiên liệu không thể thay thế trong nhiều lĩnh vực then chốt như vận tải, công nghiệp và thương mại toàn cầu. Khi nguồn cung bị gián đoạn, tác động của nó nhanh chóng lan rộng sang mọi lĩnh vực kinh tế.

Vì vậy, việc giải phóng kho dự trữ dầu chiến lược chỉ có thể giúp duy trì hoạt động kinh tế trong ngắn hạn, bảo đảm các trạm xăng vẫn có nhiên liệu và hạn chế cú sốc giá quá đột ngột. Tuy nhiên, nếu tuyến vận tải qua eo biển Hormuz không được khôi phục hoặc xung đột tiếp tục leo thang, nguồn cung dầu toàn cầu sẽ tiếp tục bị thắt chặt. Khi đó, giá dầu có thể tăng mạnh hơn nữa và kéo theo nguy cơ khủng hoảng kinh tế trên phạm vi toàn cầu.