Chuyên gia Pháp gợi mở hướng đi cho ngành bán dẫn Việt Nam

Chất bán dẫn thường được sử dụng rất nhiều trong các thiết bị điện, đặc biệt là trong các ngành sản xuất ô tô và điện thoại, tivi. Ảnh: TTXVN

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, việc xây dựng hệ sinh thái công nghệ, lựa chọn đúng lĩnh vực ưu tiên và tập trung vào năng lực triển khai thực tế sẽ có ý nghĩa quan trọng, thay vì chỉ chú trọng vào cuộc đua phát triển các công nghệ chế tạo chip tiên tiến nhất. Đây là nhận định của TS.

Nguyễn Văn Minh, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Công nghệ không dây và Điện toán trí tuệ nhân tạo (AI) thuộc Trung tâm Nghiên cứu Huawei tại Pháp, trong cuộc trao đổi với phóng viên TTXVN tại Paris về chiến lược phát triển bán dẫn của Pháp, triển vọng hợp tác Việt - Pháp và một số gợi mở đối với Việt Nam.

Theo TS. Nguyễn Văn Minh, chiến lược bán dẫn của Pháp đặt mục tiêu xây dựng năng lực tự chủ chiến lược ở những mắt xích quan trọng, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và duy trì năng lực cạnh tranh công nghiệp, trong đó tập trung phát triển những lĩnh vực phù hợp với lợi thế nghiên cứu, công nghiệp và nhu cầu ứng dụng của nước này.

Chiến lược bán dẫn của Pháp được triển khai trong tổng thể các chiến lược công nghệ nền tảng của Pháp và EU, trong đó bán dẫn, AI và công nghệ lượng tử là những lĩnh vực được quan tâm phát triển.

Trên nền tảng hệ sinh thái truyền thống tương đối hoàn chỉnh, Pháp tiếp tục đẩy mạnh phát triển kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và thị trường ứng dụng.

Bên cạnh các doanh nghiệp như STMicroelectronics và GlobalFoundries là sự tham gia của các cơ sở nghiên cứu như Trung tâm Nghiên cứu Khoa học Quốc gia (CNRS), Viện Nghiên cứu Quốc gia về Khoa học và Công nghệ số (INRIA), Ủy ban Năng lượng nguyên tử và Năng lượng thay thế (CEA) cùng mạng lưới các trường đại học và trường lớn.

Trưởng bộ phận nghiên cứu của Huawei cũng cho rằng ngành bán dẫn đang bước vào giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Khi việc tiếp tục thu nhỏ transistor ngày càng tốn kém và gặp các giới hạn vật lý, những công nghệ như chiplet, tích hợp dị thể (heterogeneous integration), đóng gói tiên tiến (advanced packaging) và tích hợp 2.5D/3D đang trở thành những lĩnh vực cạnh tranh công nghệ quan trọng của ngành bán dẫn.

Đặc biệt, trong kỷ nguyên AI, hiệu năng của hệ thống không còn phụ thuộc đơn thuần vào năng lực tính toán mà còn gắn với hiệu quả sử dụng năng lượng, băng thông bộ nhớ, khả năng truyền dữ liệu và kiến trúc kết nối giữa các thành phần. Điều đó mở ra cơ hội để nhiều quốc gia tham gia vào các khâu có giá trị cao của chuỗi bán dẫn mà không nhất thiết phải sở hữu toàn bộ công nghệ chế tạo tiên tiến nhất.

Đánh giá về hợp tác Việt - Pháp, TS. Nguyễn Văn Minh cho rằng hai nước hiện chưa hình thành các chương trình hợp tác công nghệ lõi trong lĩnh vực bán dẫn.

Hợp tác giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Dassault Systèmes có ý nghĩa trong chuyển đổi số công nghiệp, mô phỏng, bản sao số và quản lý vòng đời sản phẩm; tuy vậy chưa trực tiếp tham gia vào các năng lực cốt lõi của ngành bán dẫn như thiết kế chip, kiến trúc bộ tăng tốc AI, sở hữu trí tuệ bán dẫn hay công nghệ đóng gói tiên tiến.

TS. Nguyễn Văn Minh cho rằng Việt Nam cần chuyển mạnh từ xây dựng tầm nhìn sang tổ chức triển khai thực tế. Theo ông, việc xác định định hướng chiến lược là bước đầu tiên, nhưng thách thức quyết định nằm ở khả năng hiện thực hóa thông qua các chương trình cụ thể, xác định nguồn lực đầu tư, xây dựng nền tảng kỹ thuật, kết nối doanh nghiệp - viện nghiên cứu - đào tạo và tạo ra các sản phẩm có giá trị thực tế.

Một khuyến nghị khác là cần có nhận thức đầy đủ về ngành bán dẫn. Theo đó, không nên đồng nhất bán dẫn với cuộc đua công nghệ 2 nanomet hay 3 nanomet.

Thị trường bán dẫn còn bao gồm nhiều dòng sản phẩm như chip điều khiển, chip công suất, chip truyền thông, chip cảm biến, chip nhớ hay chip xử lý phục vụ công nghiệp, thiết bị gia dụng, Internet vạn vật (IoT) và ô tô.

Các loại chip khác nhau phục vụ những mục đích khác nhau, do đó yêu cầu về kiến trúc, công nghệ chế tạo, đội ngũ kỹ thuật và hệ sinh thái phát triển cũng khác nhau.

Vì vậy, về khía cạnh sản xuất chip, theo TS. Nguyễn Văn Minh, Việt Nam không nên đặt mục tiêu cạnh tranh ngay với các trung tâm hàng đầu về công nghệ chế tạo tiên tiến, nhưng cũng không nên chỉ dừng ở vai trò gia công.

Một lộ trình phù hợp có thể là từng bước phát triển năng lực về vật liệu bán dẫn, wafer và chuỗi cung ứng đầu vào; nâng cao năng lực đóng gói - kiểm thử, đóng gói tiên tiến, chiplet và tích hợp dị thể; sau đó từng bước tiếp cận năng lực chế tạo ở các tiến trình trưởng thành như 28 nanomet hoặc các tiến trình tương đương để phục vụ các ngành công nghiệp, ô tô, IoT và AI biên.

Bên cạnh đó, trước khi lựa chọn công nghệ và lĩnh vực đầu tư, Việt Nam cần xác định rõ mô hình phát triển của ngành bán dẫn: mục tiêu ưu tiên là xây dựng năng lực tự chủ chiến lược, hay đồng thời tạo ra giá trị kinh tế thông qua thị trường toàn cầu.

Nếu mục tiêu là đồng thời tạo ra giá trị kinh tế và tham gia cạnh tranh thị trường bên cạnh tự chủ chiến lược, câu hỏi quan trọng không chỉ là có thể sản xuất hay thiết kế được chip hay không, mà là sản phẩm nào có nhu cầu thị trường, khách hàng nào sẽ sử dụng và lợi thế cạnh tranh của Việt Nam nằm ở đâu.

Đối với thiết kế chip, cần xuất phát từ bài toán ứng dụng, hệ thống và thị trường cụ thể, thay vì chỉ tập trung xây dựng năng lực thiết kế một cách chung chung.

Trong lĩnh vực AI, theo TS. Nguyễn Văn Minh, bên cạnh việc xây dựng năng lực AI computing và hạ tầng tính toán, Việt Nam có nhiều cơ hội phát triển các ứng dụng AI dựa trên nhu cầu thực tế của từng ngành, khai thác dữ liệu đặc thù và giải quyết các bài toán cụ thể trong sản xuất, nông nghiệp, y tế, giao thông, giáo dục và dịch vụ công.

Việc kết hợp giữa dữ liệu địa phương, hiểu biết lĩnh vực và năng lực kỹ thuật có thể tạo ra lợi thế cạnh tranh riêng. Vì vậy, Việt Nam nên ưu tiên phát triển các lĩnh vực như bộ tăng tốc AI, điện toán hiệu năng cao, chip tiết kiệm năng lượng, AI biên và AI cho viễn thông thế hệ mới.

Song song với phát triển ứng dụng AI, Việt Nam cũng cần từng bước xây dựng năng lực ở lớp nền tảng AI computing, bao gồm tối ưu thuật toán, kiến trúc tính toán, bộ tăng tốc AI, thiết kế phần cứng và các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng. Đây là những lĩnh vực Việt Nam có thể tạo lợi thế nếu kết hợp được thuật toán, phần mềm, kiến trúc hệ thống và thiết kế phần cứng.

Theo ông, đào tạo nhân lực vẫn là yếu tố quyết định thành công. Nguồn nhân lực bán dẫn cần được xây dựng theo toàn bộ chuỗi giá trị, phân chia thành ba lớp năng lực chính. Thứ nhất là lớp phát triển thuật toán và hệ thống, xuất phát từ nhu cầu ứng dụng, bao gồm AI, xử lý tín hiệu, thuật toán truyền thông và tối ưu hóa.

Thứ hai là lớp kiến trúc và thiết kế phần cứng nơi chuyển hóa thuật toán sang ngôn ngữ phần cứng, bao gồm kiến trúc chip, ASIC, thiết kế mạch và kiểm chứng thiết kế. Thứ ba là lớp sản xuất, là nơi chuyển từ ngôn ngữ phần cứng sang sản xuất ra chip, bao gồm chế tạo bán dẫn, đóng gói và kiểm thử. Ba lớp này tạo thành chuỗi liên kết.

TS. Nguyễn Văn Minh cho rằng Pháp là đối tác có giá trị đối với Việt Nam không chỉ về công nghệ mà còn về kinh nghiệm xây dựng hệ sinh thái công nghiệp công nghệ cao. Tuy nhiên, ông lưu ý cần đánh giá thực tế về khả năng đầu tư của từng đối tác, bởi bản thân Pháp và châu Âu cũng đang phải giải quyết bài toán huy động nguồn lực lớn cho phát triển ngành bán dẫn.

Theo ông, yếu tố quyết định thành công của Việt Nam sẽ không nằm ở việc xây dựng thêm các chiến lược hay tầm nhìn mới, mà ở khả năng tổ chức triển khai với mục tiêu, nguồn lực, nhân lực và trách nhiệm rõ ràng. Đây cũng là điều rút ra được từ kinh nghiệm phát triển ngành bán dẫn của Pháp.