Cơ hội thúc đẩy kinh tế tư nhân thâm nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu

Sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã vươn lên nhóm 20 quốc gia xuất khẩu hàng đầu thế giới, là một trong 10 nền kinh tế có độ mở lớn nhất, đồng thời hình thành khu vực kinh tế tư nhân năng động với xấp xỉ 1 triệu doanh nghiệp, đóng góp khoảng 30% tổng kim ngạch xuất khẩu.

“Thông qua tiến trình hội nhập, chúng ta đã học hỏi nhiều kinh nghiệm quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, ngành hàng, đồng thời cải thiện thu nhập cho người lao động và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” – bà Hiền nhấn mạnh.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình vươn ra thị trường quốc tế của Việt Nam vẫn bộc lộ nhiều hạn chế. Cụ thể, xuất khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu do khối FDI dẫn dắt, trong khi doanh nghiệp tư nhân trong nước mới tham gia ở những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

Hoạt động đầu tư ra nước ngoài còn chậm, quy mô nhỏ; thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế dù đã cải thiện nhưng mới tập trung ở một số ngành hàng và doanh nghiệp. Hạ tầng logistics, tín dụng xuất khẩu, và chính sách hỗ trợ đổi mới sáng tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu.

“Những yếu tố này khiến tiến trình vươn ra toàn cầu của Việt Nam chưa bền vững, chưa phát huy được hết nội lực sẵn có của khu vực tư nhân” – bà Hiền phân tích.

Theo ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (Vitas), ngành dệt may đã có những kết quả khả quan, nhưng chất lượng hội nhập vẫn chưa đạt yêu cầu mong muốn. “Hàm lượng chất xám trong sản phẩm còn thấp, và việc gia công vẫn chưa có nhiều thay đổi. Do vậy cần có sự hỗ trợ từ chính sách nhà nước để giúp doanh nghiệp mạnh lên. Chúng ta cần xúc tiến chuyển giao công nghệ cao hơn để nâng cao trình độ quản lý và chất lượng sản phẩm.

“Sự phát triển của doanh nghiệp không chỉ phụ thuộc vào nỗ lực của bản thân họ mà còn cần sự đồng hành từ các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, các thương vụ ở nước ngoài, có ‘hiểu người, hiểu mình’ thì mới vươn ra thế giới được,” ông nói nhấn mạnh.

Bà Dương Thị Minh Tuệ, Phó Chủ tịch, Trưởng ban Xúc tiến thương mại Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Thành phố Hồ Chí Minh (HAWA) cho biết, năng lực của doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa đủ mạnh để có thể tiếp cận nhanh chóng các cơ hội trên thị trường quốc tế, do vậy cần có các đối tác ở các thị trường mục tiêu. Theo bà Tuệ: “Chúng ta cần có đầu mối tham khảo thị trường, từ đó đưa ra  các đề xuất và yêu cầu phù hợp.”

Về khía cạnh kỹ thuật, bà Tuệ cho rằng, rào cản về đào tạo và bảo vệ sở hữu trí tuệ ở nước ngoài vẫn còn hạn chế và các doanh nghiệp chưa đầu tư đủ vào lĩnh vực này. Bà cũng chỉ ra rằng doanh nghiệp Việt Nam hiện phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu từ Trung Quốc, do đó, cần có các chính sách thu hút đầu tư vào nguồn nguyên liệu để các doanh nghiệp chủ động hơn.

Ông Nguyễn Minh Tú, Phó Chủ tịch Tập đoàn Stavian, đưa ra đề xuất cần chọn ngành hàng có quy mô lớn và tính toàn cầu để có thể xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Cụ thể cần thành lập ban nghiên cứu thị trường cấp quốc gia, bao gồm Bộ Công Thương, doanh nghiệp và hiệp hội, để có cái nhìn tổng thể về thị trường. Ông Tú cũng kêu gọi thành lập các đại diện thương mại Việt Nam tại nước ngoài và có các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Cần cải thiện quy trình hoàn thuế và giảm thời gian xử lý thuế để giảm chi phí cho doanh nghiệp, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh

Ông Tú cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của logistics trong việc xuất khẩu. “Nếu không cải thiện năng lực logistics, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Ngân hàng Nhà nước cũng cần tham gia sâu vào các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp”, ông Tú khẳng định

Trước thực tế trên, Bộ Công Thương được Chính phủ giao xây dựng “Chương trình Go Global”, dự kiến trình Thủ tướng phê duyệt trong năm 2025. Chương trình hướng tới đổi mới tư duy hội nhập toàn cầu, mở rộng không gian tăng trưởng, tăng cường sự hiện diện của Việt Nam ở nước ngoài và nâng cao vai trò dẫn dắt của kinh tế tư nhân.

Theo dự thảo, “Go Global” xác định hai định hướng nổi bật là: đổi mới tư duy hội nhập – chuyển từ “tham gia” sang “chủ động kiến tạo” trong các chuỗi giá trị toàn cầu, kết hợp giữa thương mại, đầu tư, công nghệ và văn hóa.

Xác định kinh tế tư nhân là lực lượng tiên phong – dẫn dắt quá trình quốc tế hóa, phát triển thương hiệu Việt mang tầm khu vực và thế giới.

Bên cạnh đó, chương trình cũng hướng tới hình thành các doanh nghiệp đa quốc gia của Việt Nam, có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu, góp phần chuyển dịch từ gia công – lắp ráp sang “Made in Vietnam” thực thụ.

Mục tiêu cụ thể đến năm 2030 gồm: tăng tỷ trọng xuất khẩu của khu vực tư nhân lên 50 - 60% trong tổng kim ngạch xuất khẩu quốc gia. Hình thành 20 doanh nghiệp lớn dẫn dắt chuỗi giá trị toàn cầu và 30 doanh nghiệp vừa tiên phong tại các thị trường ngách. Gia tăng đầu tư ra nước ngoài, mở rộng sự hiện diện của doanh nghiệp Việt tại các trung tâm kinh tế trọng điểm thế giới.

“Đây không chỉ là câu chuyện xuất khẩu hàng hóa, mà còn là quá trình định vị thương hiệu quốc gia thông qua năng lực của doanh nghiệp Việt Nam”, bà Mai Thị Thu Hiền nhấn mạnh.

Theo bà Mai Thị Thu Hiền, chương trình không chỉ dừng ở định hướng mà còn đề ra những nhóm nhiệm vụ cụ thể nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân “Go Global” một cách thực chất.

Để triển khai chương trình, Bộ Công Thương sẽ xây dựng nền tảng nhận thức và năng lực hội nhập thông qua đào tạo, tư vấn và cung cấp thông tin chuyên sâu cho các doanh nghiệp về chiến lược đầu tư, quản trị quốc tế và tiêu chuẩn pháp lý nước ngoài.

Tiếp đó, chương trình sẽ thí điểm mô hình đầu tư ra nước ngoài, ưu tiên các dự án mua bán – sáp nhập (M&A) để giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận nguồn nguyên liệu, chuỗi cung ứng quốc tế và thị trường tiêu thụ.

Đặc biệt, “Go Global” cũng đặt trọng tâm vào thúc đẩy xuất khẩu trực tuyến qua các nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới, giúp doanh nghiệp Việt, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tham gia hiệu quả vào thị trường toàn cầu với chi phí thấp hơn.

Ngoài ra, chương trình cũng hướng tới hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường kinh doanh đạt chuẩn quốc tế, tăng cường chính sách tín dụng xuất khẩu, phát triển mạng lưới logistics và trung tâm phân phối tại các thị trường trọng điểm, nhằm hỗ trợ hiệu quả cho doanh nghiệp Việt vươn ra nước ngoài.

Bà Mai Thị Thu Hiền nhấn mạnh: “Go Global không thể thành công nếu thiếu sự đồng hành, góp ý và tham gia của cộng đồng doanh nghiệp”. Bộ Công Thương mong muốn các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp và các tổ chức quốc tế tích cực góp ý cho dự thảo để hoàn thiện chương trình, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt trong năm 2025.

“Chúng tôi kỳ vọng rằng, khi Chương trình Go Global được phê duyệt và triển khai, các doanh nghiệp Việt Nam sẽ có đầy đủ hành trang, năng lực và công cụ hỗ trợ để tự tin bước ra thị trường toàn cầu, trở thành những thương hiệu đại diện cho bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam,” bà Hiền chia sẻ.

Tại hội nghị các Tham tán Việt Nam tại nước ngoài cũng chia sẻ về chính sách, mô hình hỗ trợ doanh nghiệp, xu hướng thương mại - đầu tư và kinh nghiệm kết nối doanh nghiệp tại thị trường sở tại...