Cú hích thị trường cho sản phẩm OCOP đổi mới và nâng chất

Thị trường nội địa đang nổi lên như một trụ đỡ quan trọng của nền kinh tế trong bối cảnh nhiều kênh xuất khẩu đối mặt với biến động khó lường. Với quy mô gần 100 triệu dân, sức mua trong nước không chỉ là vùng đệm trước cú sốc bên ngoài mà đang trở thành không gian phát triển thực chất cho hàng Việt, nhất là sản phẩm gắn với khu vực nông thôn và kinh tế địa phương.

Trong dòng chảy đó, Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” tiếp tục khẳng định vai trò như một lực đẩy thị trường có chiều sâu. Không dừng lại ở ý nghĩa tuyên truyền hay kêu gọi tinh thần tiêu dùng nội địa, cuộc vận động đang trực tiếp tạo dựng niềm tin và hành vi mua sắm mới, mở ra dư địa tiêu thụ ổn định cho hàng hóa trong nước. Với Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) chính là nền tảng quan trọng để đặc sản địa phương bước ra khỏi phạm vi làng xã, đứng vững trên sân nhà và từng bước bứt phá.

Đặc biệt, khi người tiêu dùng Việt ưu tiên lựa chọn hàng Việt, nhất là sản phẩm OCOP có nguồn gốc rõ ràng, câu chuyện tiêu dùng không còn dừng ở giá cả hay thói quen mà trở thành sự lựa chọn có trách nhiệm đối với phát triển kinh tế nông thôn. Mỗi quyết định mua sắm vì thế vừa là sự ủng hộ người sản xuất trong nước, vừa là phép thử khắt khe buộc OCOP phải tự nâng cấp về chất lượng, mẫu mã và năng lực cạnh tranh để xứng đáng với niềm tin của thị trường nội địa.

Thực tế cho thấy, chưa khi nào thị trường nội địa lại được nhìn nhận như một nguồn lực chiến lược với sản phẩm OCOP như hiện nay. Sự lan tỏa của Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam” đã tạo ra một không gian tiêu dùng đủ rộng để sản phẩm địa phương được thử sức một cách sòng phẳng.

Đáng lưu ý, việc cả nước hiện có khoảng 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, vượt xa mục tiêu ban đầu của chương trình, không chỉ phản ánh quy mô phát triển nhanh chóng mà còn cho thấy sức sống của kinh tế nông thôn khi được đặt đúng trong dòng chảy thị trường. Tuy nhiên, chính thị trường nội địa mà OCOP đang được chống lưng bởi niềm tin người tiêu dùng cũng đồng thời trở thành phép thử khắt khe nhất. Khi sản phẩm OCOP hiện diện ngày càng nhiều trong đời sống tiêu dùng, sự so sánh về chất lượng, mẫu mã, giá cả với hàng nhập khẩu và hàng sản xuất quy mô lớn là điều không thể tránh khỏi. Ở đây, ưu tiên hàng Việt không đồng nghĩa với chấp nhận bằng mọi giá, mà ưu tiên có điều kiện, gắn chặt với yêu cầu về chất lượng, an toàn và tính minh bạch.

Bà Nguyễn Thị Hồng - chuyên viên chính Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết: Để khối lượng sản phẩm OCOP có thể tiếp cận hiệu quả người tiêu dùng, Bộ Công Thương đã triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp, lấy thị trường nội địa làm trung tâm. Đặc biệt, truyền thông được xác định là khâu then chốt giúp người tiêu dùng hiểu đúng về OCOP, những hàng hóa có nguồn gốc rõ ràng mang câu chuyện văn hóa và được chuẩn hóa theo tiêu chí cụ thể.

Cùng với truyền thông, việc hình thành hệ thống điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP tại nhiều địa phương đã thu hẹp khoảng cách giữa người sản xuất và người tiêu dùng. Ở Hà Nội, việc chủ động cân đối ngân sách để xây dựng hơn 100 điểm bán OCOP đã tạo mạng lưới phân phối ổn định, giúp người dân dễ dàng tiếp cận sản phẩm chính gốc, hạn chế tình trạng tìm OCOP nhưng không biết mua ở đâunhư trước đây.

Một điểm đáng chú ý khác là việc đưa sản phẩm OCOP vào các hệ thống phân phối hiện đại. Thông qua sự hỗ trợ của Bộ Công Thương, nhiều sản phẩm OCOP đã có mặt trong chuỗi bán lẻ lớn với không gian trưng bày riêng, giúp nâng cao hình ảnh và độ tin cậy của hàng Việt trong môi trường tiêu dùng hiện đại.

Theo bà Nguyễn Thị Hồng, khi đứng trên cùng kệ hàng với sản phẩm nhập khẩu, OCOP buộc phải cạnh tranh bằng chất lượng, mẫu mã và câu chuyện thương hiệu để tự nâng mình lên. Hơn nữa, thương mại điện tử cũng đang mở ra dư địa lớn cho OCOP. Người tiêu dùng ngày càng quen với mua sắm trực tuyến, đặc biệt là nhóm khách hàng trẻ, việc đưa đặc sản vùng miền lên sàn thương mại điện tử đã giúp OCOP vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận thị trường toàn quốc với chi phí thấp hơn, linh hoạt hơn.

Ở chiều ngược lại, thị trường nội địa đang chứng kiến sự dịch chuyển rõ rệt trong nhận thức của người tiêu dùng. Nếu trước đây, hàng nội địa thường bị xem là lựa chọn thứ yếu nhưng hiện tại cùng với sự cải thiện về chất lượng và tính minh bạch, OCOP đang dần trở thành ưu tiên trong giỏ hàng của nhiều gia đình Việt.

Chị Bùi Cẩm Anh- nhân viên văn phòng tại phố Đào Duy Anh (Hà Nội) chia sẻ rằng khi lựa chọn hàng hóa thường ưu tiên sản phẩm OCOP vì biết rõ đây là sản phẩm của địa phương trong nước, xuất xứ rõ ràng, lại góp phần ủng hộ bà con nông dân. Câu chuyện tiêu dùng ở đây không chỉ là mua một sản phẩm, mà là lựa chọn giá trị của sự minh bạch, gắn kết với kinh tế nông thôn.

Theo bà Nguyễn Thị Vân Nga, Phó Giám đốc Hợp tác xã Mai Sao Lạng Sơn, trước đây, sản phẩm của hợp tác xã dù chất lượng không kém nhưng thiếu bao bì, tem nhãn, kỹ năng marketing nên chỉ quanh quẩn trong lũy tre làng. Bước ngoặt đến khi hợp tác xã được tham gia chương trình xúc tiến thương mại, kết nối thị trường. Việc tiếp cận người tiêu dùng nhiều hơn không chỉ giúp doanh thu tăng, mà còn buộc hợp tác xã phải chuyển từ tư duy sản xuất manh mún sang làm theo tiêu chuẩn thị trường.

Đây cũng là giá trị cốt lõi mà OCOP mang lại không chỉ tạo đầu ra mà thúc đẩy quá trình tự nâng cấp của kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy một nghịch lý rằng sự bùng nổ về số lượng sản phẩm OCOP đang đi kèm với khoảng cách lớn về chất lượng.

Các sản phẩm OCOP 3 sao cơ bản chỉ có khả năng cạnh tranh trong phạm vi hẹp, rất khó thâm nhập sâu vào hệ thống phân phối hiện đại ở quy mô quốc gia hay quốc tếì vậy, các phiên kết nối B2B do Bộ Công Thương tổ chức được xem là lớp học thị trường trực tiếp cho chủ thể OCOP.

Tại đây, yêu cầu của nhà phân phối về tiêu chuẩn kỹ thuật, hồ sơ pháp lý, bao bì, nhãn mác được đặt ra một cách sòng phẳng. Đáng lưu ý, giá trị lớn nhất của các phiên kết nối này không nằm ở hợp đồng ký kết mà ở việc nhà sản xuất được nghe trực tiếp tiếng nói của thị trường, từ đó quay lại điều chỉnh công nghệ và tư duy sản xuất.

Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh (đặc khu Lý Sơn) là một trong những đơn vị có sản phẩm OCOP được sự quan tâm của khách hàng tiêu dùng, nhận đơn hàng đến từ trong và ngoài nước. Trong đó, tỏi Lý Sơn do công ty sản xuất được công nhận sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia gần như không còn hàng để cung ứng ra thị trường. Điều này cho thấy sức hút lớn của sản phẩm OCOP khi đáp ứng tốt các tiêu chí về chất lượng, an toàn thực phẩm và thương hiệu.

Ông Nguyễn Văn Nhật, Giám đốc Công ty TNHH Thương mại và Dịch vụ Phú Sinh cho biết: Cùng với chất lượng, được đánh giá 5 sao OCOP đã giúp sản phẩm của công ty vươn xa qua việc hợp tác với gần 10 đơn vị là doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ hơn 200 tấn tỏi mỗi năm.

Đặc biệt, sao OCOP không chỉ là bệ phóng để tỏi và mặt hàng chế biến sâu từ tỏi Lý Sơn chinh phục thị trường mà còn mở ra cơ hội để quảng bá hình ảnh Lý Sơn đến với bạn bè thế giới. Đặc biệt, thị trường nội địa không chỉ là nơi tiêu thụ, mà còn là sân tập để sản phẩm đạt chuẩn trước khi vươn ra quốc tế.

Theo các chuyên gia, khi người Việt ưu tiên hàng Việt, OCOP có thêm động lực, nhưng đó không phải là đặc quyền để sản phẩm tồn tại bằng sự ưu ái. Ngược lại, niềm tin của người tiêu dùng chính là thước đo khắt khe nhất. Mỗi quyết định mua sắm là một lá phiếu cho chất lượng, minh bạch và cho sự phát triển bền vững của nông thôn.

Đặc biệt, OCOP chỉ thực sự bứt phá khi được đặt trong mối quan hệ hai chiều là người tiêu dùng sẵn sàng ưu tiên hàng Việt còn chủ thể OCOP sẵn sàng thay đổi để xứng đáng với sự ưu tiên đó. Khi thị trường nội địa trở thành bàn đạp thay vì vùng an toàn, những tinh hoa bản địa mới có thể được mài giũa thành sản phẩm hàng hóa có sức cạnh tranh dài hạn, góp phần tái cấu trúc kinh tế nông thôn theo hướng hiện đại và bền vững.