Đàm phán thương mại Canada - Mỹ gặp bế tắc khi thời hạn áp thuế cận kề

Cảng container ở Tsawwassen, British Columbia, Canada. Ảnh: TTXVN phát

Theo mạng tin “cbc.ca” ngày 17/8, Canada đang nỗ lực đàm phán một thỏa thuận thương mại với Mỹ, cho phép nước này vừa tránh được kịch bản áp thuế cao của Tổng thống Mỹ Donald Trump – dự kiến có hiệu lực vào ngày 19/8 – vừa nhận được một số ưu đãi bổ sung về thuế quan hiện hành trong các lĩnh vực trọng điểm.

Tuy nhiên, sau hàng loạt cuộc họp giữa các nhà đàm phán hàng đầu của Canada và Mỹ, trong 3 tuần qua, hai nước vẫn bế tắc khi bước vào giai đoạn cuối cùng.

Các nguồn tin am hiểu về cuộc đàm phán cho biết, các nhà đàm phán Canada đang lo ngại rằng sẽ không có cách nào để ngăn chặn mức thuế quan 50% của Tổng thống Trump đối với hàng trăm mặt hàng của Canada, khi Washington kiên quyết giữ vững các yêu cầu của mình và Ottawa vẫn đang cố gắng thuyết phục các tỉnh dỡ bỏ các hạn chế đối với rượu của Mỹ. 

Các vấn đề đàm phán đang gặp bế tắc bao gồm:

1. Đối với ô tô

Mỹ đang đề xuất giảm thuế quan ô tô hiện hành từ mức 25% xuống còn 12,5%, một đề nghị mà phía Canada cho là chưa đủ tốt. Mỹ đã viện dẫn các vấn đề với ngành thương mại ô tô của Canada là một trong những lý do tại sao họ dự định áp đặt thuế quan 50%. Nhà Trắng lập luận rằng Canada áp đặt thuế quan và hạn ngạch đối với xe nhập khẩu từ Mỹ — nhưng không áp đặt đối với các quốc gia khác.

Lana Payne, Chủ tịch công đoàn Unifor và là thành viên Ủy ban Cố vấn của Thủ tướng Mark Carney về quan hệ kinh tế Canada-Mỹ, cho biết, Tổng thống Trump đã bỏ qua thực tế rằng, thuế quan ô tô của ông gây thiệt hại cho các công ty Mỹ.

Theo Payne, Ottawa không thể nhượng bộ thêm nữa và Canada cần một thỏa thuận tốt. Điều đó có nghĩa là Canada phải kiên trì đến cùng. Trước đây, Payne đã cảnh báo rằng, việc đồng ý bằng văn bản về các khoản thuế này có thể mở đường cho Washington tìm kiếm thuế quan ô tô vĩnh viễn như một phần của việc đàm phán lại Hiệp định Mỹ-Mexico-Canada (USMCA).

2. Đối với các sản phẩm sữa

Tổng thống Trump từ lâu đã "phàn nàn" về hệ thống quản lý nguồn cung của Canada, cho phép một lượng sữa nhất định của Mỹ nhập khẩu vào Canada mà không phải chịu thuế trước khi áp dụng mức thuế cao.

Khi tuyên bố cảnh báo áp thuế 50%, Nhà Trắng cho biết, Canada đã thiết lập hạn ngạch thuế quan đối với pho mát từ Mỹ "nghiêm ngặt hơn nhiều" so với hạn ngạch áp dụng cho các mặt hàng pho mát nhập khẩu tương tự từ Liên minh châu Âu.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã nhắc lại lập luận đó và nói rằng "Canada đang đối xử không công bằng đối với ngành sữa của Mỹ".

Theo các nguồn tin, Canada cần phải nhượng bộ về vấn đề sữa trong bất kỳ thỏa thuận mới nào. Hiện chưa rõ Canada đã đề nghị gì về vấn đề này. Nhưng việc nhượng bộ có thể gây rủi ro cho Canada. Hàng nghìn trang trại và việc làm của Quebec phụ thuộc vào ngành công nghiệp sữa của Canada. 

3. Đối với rượu Mỹ

Chính phủ Canada đã yêu cầu các tỉnh chuẩn bị sẵn sàng càng sớm càng tốt để đưa rượu của Mỹ trở lại kệ hàng trong trường hợp đạt được thỏa thuận thuế quan. Hiện tại, chỉ có Alberta và Saskatchewan đã tư nhân hóa hệ thống bán lẻ rượu và đã nối lại việc bán rượu nhập khẩu từ Mỹ. Các tỉnh khác vẫn duy trì lệnh cấm, mặc dù đã có sự bất đồng giữa họ trong nhiều tháng về việc có nên nhượng bộ hay không. 

Các nguồn tin cho biết, các nhà đàm phán Canada lo ngại đây là một trở ngại đáng kể trong việc tránh kịch bản áp thuế của Tổng thống Trump. Các lệnh cấm hoàn toàn do các tỉnh tự quyết định và nhiều tỉnh đã khẳng định rằng, họ sẽ chỉ nhượng bộ nếu nhận được sự hỗ trợ cho các ngành của mình.

Thủ hiến Ontario Doug Ford đã tuyên bố rằng, ông chỉ chấm dứt việc tẩy chay hàng hoá Mỹ nếu các nhà đàm phán đạt được một thỏa thuận "công bằng", giải quyết vấn đề thuế quan đối với các lĩnh vực trọng yếu.

Ford nói: "Nếu chúng ta đạt được một thỏa thuận công bằng, bảo vệ được ngành thép, ngành ô tô, ngành lâm nghiệp, ngành nông nghiệp và ngành sản xuất, chúng ta sẽ sẵn lòng cho phép rượu, bia từ Mỹ trở lại các kệ hàng”.

Tương tự, Thủ hiến Quebec Christine Fréchette cũng nói rằng, bà sẵn sàng cho phép rượu vang Mỹ trở lại kệ hàng, nhưng bà cần thấy việc giảm thuế quan đối với các lĩnh vực trọng yếu như nhôm và sản xuất.

Các nguồn tin cho biết, chính phủ liên bang cũng đã yêu cầu các tỉnh và vùng lãnh thổ chuẩn bị bãi bỏ những quy định mua sắm trả đũa có lợi cho các nhà cung cấp Canada trong trường hợp đạt được thỏa thuận.

4. Đối với các sản phẩm thép và nhôm

Canada đang thúc đẩy chính quyền Tổng thống Trump giảm thuế quan hiện hành đối với thép, nhôm và đồng - dao động từ 10% đến 50%.

Chính phủ của Thủ tướng Carney đã công bố nhiều biện pháp trong vài tháng qua để hỗ trợ các ngành công nghiệp, bao gồm việc thiết lập chương trình cho vay 1 tỷ đô la Canada (CAD) thông qua Ngân hàng Phát triển Doanh nghiệp Canada (BDC) để các công ty bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi thuế quan có thể nhận được số tiền cần thiết để duy trì hoạt động kinh doanh.

Ottawa cũng đã công bố chương trình 100 triệu CAD để chi trả 50% chi phí vận chuyển thép trong Canada bằng đường sắt và đường thủy. Chương trình dự kiến sẽ hoạt động trong 1 năm, hoặc cho đến khi hết ngân sách 100 triệu CAD. 

5. Đối với các sản phẩm gỗ mềm

Canada đang thúc đẩy việc giảm thuế quan mà Mỹ áp đặt lên gỗ mềm, nhưng Washington dường như không quan tâm đến các cuộc thảo luận về vấn đề này.

Tổng mức thuế quan hiện hành là 45%. Cuộc tranh chấp giữa Canada và Mỹ về gỗ mềm đã có từ nhiều thập kỷ trước và cũng là một vấn đề gây nhiều tranh luận nhất dưới thời của cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden. Theo các nguồn tin, quan điểm của chính quyền Tổng thống Trump là vấn đề gỗ mềm nên được đàm phán riêng biệt với các loại thuế quan theo ngành khác. 

Thuế quan 50% sắp được áp dụng của Tổng thống Trump dự kiến sẽ ảnh hưởng đến các mặt hàng như than củi, ván ép, cửa gỗ, đồ nội thất bằng gỗ và các sản phẩm gỗ khác.

Điều này dự kiến sẽ gây khó khăn đặc biệt cho British Columbia. Thủ hiến British Columbia, David Eby, cho biết, thuế quan đối với gỗ của Mỹ cần được giải quyết và Ottawa cần "nhận thức rõ" rằng, đây là một trong những mối quan ngại lớn nhất của British Columbia. 

6. Đối với khoáng sản thiết yếu, năng lượng và an ninh

Mỹ đang tìm kiếm một thỏa thuận cho phép tiếp cận ưu đãi đối với các khoáng sản thiết yếu của Canada, cũng như an ninh và năng lượng. Canada có một số dự án khai thác khoáng sản quan trọng như: lithium, niken, coban và đồng, mà Mỹ mong muốn. Ottawa cũng đang nỗ lực thúc đẩy sản xuất thông qua chiến lược quốc gia được công bố năm 2022.

Đầu tháng này, ông Trump tuyên bố Chính phủ Mỹ sẽ đầu tư 3 tỷ USD vào các dự án khoáng sản quan trọng và pin để tăng sản lượng trong nước và tăng cường an ninh quốc gia cũng như chính sách công nghiệp.