Đề xuất cơ chế bồi thường thiệt hại cho người dân với sản phẩm không đảm bảo chất lượng

Thảo luận ở tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, chiều 6/5, các đại biểu Quốc hội đề xuất nghiên cứu và định nghĩa rõ ràng về cơ chế bồi thường thiệt hại với những sản phẩm không đảm bảo chất lượng.

Xem xét những vấn đề nhức nhối

Thảo luận tại tổ, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, không phải đến tận bây giờ mới đặt ra nhiều vấn đề về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Vấn đề này đã và đang ảnh hưởng trực tiếp, hàng ngày đến cuộc sống của người dân, trong đó đáng chú ý nhất là những sản phẩm tiêu thụ trực tiếp như ăn, uống và mỹ phẩm.

"Đề nghị phải xem xét những vấn đề nhức nhối chưa được giải quyết", đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nêu.

Lấy dẫn chứng các vụ sữa giả, thuốc chữa bệnh giả... và bày tỏ băn khoăn, dự án luật này có phân biệt hàng giả và hàng kém chất lượng hay không, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan cho biết, nếu một sản phẩm đang bán chạy, có giá trị cao nhưng bị làm giả, bán với giá tương đương, thì chắc chắn đó là hàng giả. Nhưng hàng hóa được sản xuất ra nhưng bị rút bớt tiêu chí, chất lượng không đảm bảo thì đó là hàng giả hay hàng kém chất lượng? Hai vấn đề này khi bị xử lý sẽ có sự khác nhau rất lớn.

"Hiện vẫn áp dụng, dưới 70% so với những tiêu chí đã công bố thì đó là hàng giả. Nhưng cần xem xét lại con số này", đại biểu đề xuất.

Ủng hộ quan điểm "tiền kiểm không quan trọng bằng hậu kiểm", song để làm được điều đó, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nhấn mạnh, hậu kiểm phải thực sự được tăng cường, thay vì làm tăng khoảng cách giữa hai vấn đề này. Công tác hậu kiểm phải tăng lên thì mới bảo đảm được chất lượng hàng hóa, sản phẩm.

Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan đề xuất nghiên cứu và định nghĩa rõ ràng về cơ chế bồi thường thiệt hại với những sản phẩm không đảm bảo chất lượng. Điều này đặc biệt có liên quan trong trường hợp người dân tiêu thụ các sản phẩm mà Nhà nước đã tuyên bố là “an toàn” nhưng cuối cùng lại là hàng giả, hàng kém chất lượng.

"Hiện nay, khi chưa có cơ chế đền bù rõ ràng, người dân thường “nuốt đắng” và đành chịu nếu gặp vấn đề với sản phẩm. Việc thực hiện cơ chế này sẽ giúp người dân tránh được những mất mát và khó khăn; đồng thời sẽ tạo động lực cho người dùng báo cáo các vấn đề nếu họ mua phải sản phẩm lỗi, thay vì chỉ “chịu đựng”, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan nói.

Tăng cường kiểm tra, thanh tra và xử lý ngay từ khâu sản xuất

Theo đại biểu Tô Ái Vang (Sóc Trăng), quy chuẩn kỹ thuật quốc gia là công cụ quản lý nhà nước của các bộ, ngành, nhằm ngăn chặn các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng, ảnh hưởng đến môi trường, sức khỏe, tính mạng con người. Đây cũng là biện pháp kỹ thuật, để bảo vệ lợi ích quốc gia, doanh nghiệp và người tiêu dùng Việt Nam trước những nguy cơ tiềm ẩn. Song, đến nay một số bộ, ngành, chậm ban hành quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành, để làm căn cứ thực hiện.

Đại biểu Tô Ái Vang đề nghị các bộ, ngành khẩn trương rà soát và sớm ban hành Quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành theo quy định; đồng thời đề nghị cơ quan soạn thảo bổ sung 1 khoản để giải thích cụm từ “Hàng hóa mậu biên” được quy định tại Điều 3 của dự thảo Luật.

Thực trạng hàng giả hiện nay vẫn diễn biến phức tạp, có chiều hướng gia tăng với nhiều thủ đoạn tinh vi. Hầu hết các hành vi, vi phạm, chỉ xử lý ở khâu lưu thông, ít hoặc không xử lý ở khâu sản xuất, dẫn đến tình trạng, xử lý không nghiêm, thiếu tính răn đe.

Vì thế, đại biểu Tô Ái Vang kiến nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chuyên môn tăng cường kiểm tra, thanh tra và xử lý ngay từ khâu sản xuất; đồng thời quan tâm đến hoạt động đào tạo, tập huấn như đào tạo nghiệp vụ, ngạch kiểm soát viên, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, theo quy định, tại dự thảo Luật này...

Xây dựng cơ chế quản lý đồng bộ, rõ ràng

Đồng tình về sự cần thiết ban hành dự án Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, đại biểu Nguyễn Như So (Bắc Ninh) cho rằng, việc bổ sung quy định hỗ trợ nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm, hàng hóa cho doanh nghiệp Việt Nam là điểm mới đáng ghi nhận, thể hiện bước tiến rõ rệt trong tư duy chính sách từ vai trò quản lý đơn thuần sang đồng hành, kiến tạo nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Như So, quy định này còn chung chung, thiên về định tính, chưa làm rõ nội dung hỗ trợ cụ thể như: phương thức tiếp cận công nghệ, hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, các tiêu chí lựa chọn doanh nghiệp được hưởng chính sách hay cơ chế ưu đãi tài chính, thuế, tín dụng...

Do đó, đại biểu Nguyễn Như So đề nghị Ban soạn thảo quy định rõ ràng hơn về nội dung, phạm vi và phương thức hỗ trợ theo hướng minh bạch, khả thi có trọng tâm, trọng điểm ưu tiên doanh nghiệp có tiềm năng đổi mới sáng tạo và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đồng thời, cần ban hành các hướng dẫn chi tiết về quy trình tiếp nhận, xét duyệt và tổ chức thực hiện, đi kèm với cơ chế điều phối liên ngành chặt chẽ, giữa các bộ, ngành có liên quan để bảo đảm tính liên thông, thống nhất và hiệu quả trong thực thi chính sách.

"Quan trọng hơn, việc thiết kế chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phải được đặt trong tổng thể tư duy phát triển doanh nghiệp - đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân - trở thành động lực trung tâm, là trụ cột quan trọng của nền kinh tế đúng với tinh thần nghị quyết của Đảng đã đề ra. Việc hỗ trợ nâng cao năng suất, chất lượng hàng hóa cho doanh nghiệp không chỉ là hỗ trợ kỹ thuật mà phải là một phần không tách rời trong chiến lược quốc gia về phát triển doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh, có khả năng cạnh tranh toàn cầu", ông Nguyễn Như So nhấn mạnh.

Nêu vụ việc sữa giả được sản xuất và lưu hành công khai trong suốt 4 năm qua, ông Nguyễn Như So cho rằng, việc sửa đổi Luật là rất cần thiết nhằm giải quyết tận gốc vấn đề này bằng cách thiết lập mô hình quản lý rõ ràng, trong đó quy định cụ thể cơ quan chủ trì, cơ chế phối hợp liên ngành, trách nhiệm hậu kiểm gắn với chế tài thực thi đủ mạnh.

"Chỉ khi xây dựng được cơ chế quản lý đồng bộ, rõ ràng và có tính ràng buộc cao thì chất lượng sản phẩm hàng hóa mới thực sự được kiểm soát và quyền lợi người tiêu dùng mới được bảo đảm", đại biểu Nguyễn Như So nêu.