“Điểm tựa” giúp nông dân đứng vững sau thiên tai

Những ngày cuối tháng 9 đầu tháng 10/2025, miền Bắc và Bắc Trung Bộ hứng chịu liên tiếp các đợt mưa bão lớn. Lúa ngoài đồng vừa trổ bông, nhiều nơi chuẩn bị bước vào vụ thu hoạch thì bất ngờ chìm trong biển nước.

Tại Nghệ An, Hà Tĩnh, Thanh Hóa hay Hưng Yên, Ninh Bình..., hàng nghìn hécta lúa và hoa màu bị ngập úng, hư hại gần như hoàn toàn. Bà con nông dân trắng tay, gánh nặng nợ nần lại chồng thêm sau một vụ mùa thất bát.

Thông tin từ Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), tính đến 6 giờ ngày 2/10, bão số 10 và hoàn lưu bão đã làm 51.269 ha lúa và hoa màu bị ngập, thiệt hại, tăng 2.655ha; trong đó nặng nhất là Nghệ An 11.536ha, Thanh Hóa 3.844ha, Hà Tĩnh 1.045ha...

“Cả nhà tôi trông vào hơn một mẫu ruộng, vậy mà bão về chỉ sau một đêm coi như mất hết. Mấy hôm nay tôi nghe nói có bảo hiểm nông nghiệp, nhưng ở tôi không tham gia,” ông Trần Văn Châu, một nông dân ở Nghệ An chia sẻ. Câu chuyện của ông không phải là cá biệt. Nhiều hộ dân cho rằng phí bảo hiểm là khoản chi ngoài khả năng, trong khi thông tin về quyền lợi và thủ tục tham gia vẫn chưa rõ ràng.

Đại diện Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm (Bộ Tài chính) cho biết, hiện có 19/32 doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ được cấp phép triển khai nghiệp vụ bảo hiểm nông nghiệp. Bảo hiểm nông nghiệp đã được thực hiện đối với cây trồng (cây lúa), vật nuôi (trâu, bò, gia cầm) và thủy sản (tôm, cá tra), tại các tỉnh, thành phố trên toàn quốc.

Nhờ có bảo hiểm nông nghiệp mà một số doanh nghiệp bảo hiểm đã thực hiện bồi thường kịp thời cho các hộ khi xảy ra tổn thất do rủi ro thiên tai, dịch bệnh, góp phần giúp hộ dân ổn định đời sống và có điều kiện tiếp tục sản xuất kinh doanh.

Theo thống kê, hàng năm thiên tai, dịch bệnh đã cướp đi của người nông dân khối tài sản ước tính 1,5% GDP. Vì vậy, Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm cho rằng nông dân cần một sự bảo đảm cho thành quả và công sức lao động của mình và bảo hiểm nông nghiệp, trong đó có cây lúa chính là niềm hy vọng mạnh mẽ nhất. 

Thế nhưng, phí bảo hiểm nông nghiệp của Việt Nam chỉ chiếm tỷ trọng rất ít trong doanh thu phí bảo hiểm phi nhân thọ dù được khởi động từ sớm năm 1982. Ở nhiều địa phương, chỉ vài phần trăm diện tích lúa được bảo hiểm, tỷ lệ người tham gia bảo hiểm nông nghiệp lại quá thấp, phần lớn vẫn nằm ngoài “tấm lá chắn” này.

Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm cho biết, trong 5 năm triển khai thực hiện, từ năm 2019 - nay, có 4/29 địa phương triển khai chính sách hỗ trợ bảo hiểm nông nghiệp, Nghệ An, Thái Bình (cũ) (đối với cây lúa); Hà Giang, Bình Định (đối với vật nuôi là trâu, bò).

Tổng số hộ nông dân/tổ chức sản xuất tham gia bảo hiểm: 20.261 (17.871 hộ nghèo và hộ cận nghèo, 2.499 hộ thường). Tổng giá trị được bảo hiểm: 217,3 tỷ đồng; tổng số phí bảo hiểm là 9,47 tỷ đồng; trong đó ngân sách nhà nước hỗ trợ là 8,02 tỷ đồng.

Anh Nguyễn Quang Hưng (Hưng Yên) cho biết, gia đình anh trồng hơn 10 sào lúa dự kiến thu hoạch vào tháng 10 nhưng ảnh hưởng của bão nên toàn bộ diện tích này đã bị mất khoảng 80%, thiệt hại hơn 20 triệu đồng. Tuy nhiên, gia đình anh cũng không mua bảo hiểm nông nghiệp, nên khi rủi ro xảy ra phải chấp nhận.

“Xã có tuyên truyền vận động người dân tham gia bảo hiểm nông nghiệp tuy nhiên do thu nhập không cao nên đa phần đều không mua”, anh Hưng nói.

Các chuyên gia cho rằng, nguyên nhân khiến cho việc triển khai thực hiện bảo hiểm nông nghiệp, trong đó có cây lúa nằm ở ba điểm gồm chi phí phí bảo hiểm còn cao so với thu nhập nông dân; mức bồi thường chưa thực sự hấp dẫn; và quy trình tham gia, giám định, chi trả còn phức tạp. Bên cạnh đó, thiên tai diễn biến bất thường khiến tỷ lệ bồi thường cao, làm doanh nghiệp bảo hiểm e dè, ít mặn mà mở rộng sản phẩm.

Đại diện Công ty CP Bảo Minh cho biết, Bảo Minh đang cung cấp các sản phẩm bảo hiểm vật nuôi, cây trồng, thủy sản và bảo hiểm cây lúa do thiên tai. Thế nhưng tỷ lệ đóng góp của mảng này chỉ chiếm khoảng 1%.

Nguyên nhân của việc chào bán sản phẩm khó khăn do nông dân chưa có thói quen mua bảo hiểm.  Bên cạnh đó, tâm lý chung của nông dân khi mua bảo hiểm là nếu có thiệt hại xảy ra phải được bồi thường. Tuy nhiên, nguyên tắc của ngành bảo hiểm là không bao trùm hết các rủi ro nên không phải trường hợp nào cũng được bồi thường. Ngoài ra, việc xác định giá trị bồi thường dựa theo đánh giá thiệt hại phải mất nhiều thời gian cũng khiến bên mua ngại.

Do vậy, Bảo Minh hợp tác cùng nhiều đối tác, cải tiến công nghệ để đưa ra các sản phẩm phù hợp với thị trường Việt Nam và đặt mục tiêu đến năm 2025, mảng bảo hiểm nông nghiệp sẽ đóng góp 5% doanh thu công ty.

Để chính sách hỗ trợ phí bảo hiểm nông nghiệp phát huy hiệu quả, nhiều nội sung sửa đổi chính sách đã được đề xuất, đại diện Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm dự kiến sẽ mở rộng đối tượng bảo hiểm theo các sản phẩm nông nghiệp chủ lực quốc gia và sản phẩm nông nghiệp chủ lực địa phương, mở rộng rủi ro bảo hiểm được hỗ trợ và mở rộng địa bàn được hỗ trợ.

Cùng với đó, đề nghị bỏ quy định về phê chuẩn sản phẩm bảo hiểm nông nghiệp để đáp ứng quy định của Luật Kinh doanh bao hiểm 2022, doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm chủ động thỏa thuận về phạm vi bảo hiểm và mức phí bảo hiểm phù hợp, kịp thời đảm bảo tính mùa vụ trong nông nghiệp phù hợp với nhu cầu, đặc trưng riêng có của từng địa phương.

Cục Quản lý, giám sát bảo hiểm cũng đề xuất tăng mức hỗ trợ phí bảo hiểm, đặc biệt cho các tổ chức sản xuất hàng hóa trong nông nghiệp quy mô lớn. Quy định đơn vị đầu mối hỗ trợ chia sẻ dữ liệu về tình hình, mức độ và giá trị thiệt hại cho doanh nghiệp bảo hiểm làm cơ sở xây dựng sản phẩm bảo hiểm, xác định phí bảo hiểm.

Ngoài ra, đẩy mạnh thực hiện các giải pháp tuyên truyền, hướng dẫn để người dân thực hiện tuân thủ quy trình sản xuất, đảm bảo các điều kiện để được bồi thường bảo hiểm.

Theo các chuyên gia, cơn bão số 10 và hoàn lưu bão thêm một lần nhắc nhở sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây lúa, ngày càng mong manh trước biến đổi khí hậu. Muốn bảo đảm an ninh lương thực và sinh kế bền vững, bảo hiểm nông nghiệp không thể chỉ là thí điểm hay lựa chọn riêng lẻ, mà cần trở thành công cụ chung, được thiết kế phù hợp và đồng hành sát sao với nông dân. Khi ấy, bảo hiểm mới thật sự là “điểm tựa” giúp người trồng lúa đứng vững sau thiên tai.