Diễn đàn Kinh tế Việt Nam: Nhiều dư địa thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn

Ngày 16/12, tại phiên thảo luận chuyên đề Kinh tế tuần hoàn trong Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2025, triển vọng 2026 (VEPF) với chủ đề “Kinh tế Việt Nam phát triển nhanh, bền vững, chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” do Ban Chính sách, chiến lược Trung ương và Chính phủ đồng chủ trì chỉ đạo tổ chức, các ý kiến trong phiên thảo luận tập trung về những dư địa và các giải pháp phát triển kinh tế tuần hoàn trong thời gian tới.

Đại diện Chương trình Phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) cho biết: Còn nhiều không gian cũng như dư địa để cải thiện, tiết kiệm tài nguyên, thúc đẩy các ngành nghề tạo ra chất lượng xanh. Cụ thể như ngành nhựa tiêu dùng nội địa phát sinh lượng chất thải nhựa lớn nhưng chưa tận dụng hiệu quả nguồn vật liệu này, trong khi hàng năm Việt Nam vẫn phải nhập khẩu phế liệu với khối lượng lớn. Nếu tận dụng được những nguồn này, Việt Nam còn nhiều dư địa thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn trong thời gian tới.

Cùng với đó, chất thải rắn hàng năm phát sinh khoảng 25 triệu tấn, trong đó riêng ngành nông nghiệp phụ phẩm nông nghiệp lại lên tới 150 triệu tấn, gấp 6 lần rác thải rắn và nếu không được tái chế sẽ gây lãng phí lớn cho nền kinh tế. Trong khi đó, ngành xây dựng có 30% lượng chất thải có thể tái chế được chẳng hạn như tái sử dụng vật liệu xây dựng để san lấp; đồng xử lý chất thải trong trong sản xuất xi măng.

Công suất sản xuất xi măng hiện nay có khả năng xử lý lượng chất thải rất lớn, song công tác quản lý chất thải vẫn chưa hợp lý. Còn về nước thải công nghiệp, hiện nhu cầu tái sử dụng rất lớn, nhưng hiện mới chủ yếu dùng để tưới cây, rửa đường. Nếu nhà máy này sử dụng lại nước thải của doanh nghiệp kia vẫn gặp vướng mắc pháp lý, đặc biệt là giấy phép môi trường.

Đại diện Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) cho hay, thời gian qua, UNIDO đã triển khai chuyển đổi 6 khu công nghiệp sinh thái tại Hải Phòng, Đồng Nai, Đà Nẵng, Tây Ninh, Bắc Ninh; cả doanh nghiệp nhà nước và FDI đều tham gia thí điểm. Mô hình cộng sinh công nghiệp có tiềm năng rất lớn do các doanh nghiệp trong khu công nghiệp nằm gần nhau; doanh nghiệp này có thể sử dụng chất thải của doanh nghiệp kia cho sản xuất. Giai đoạn đầu, thí nghiệm này gặp khó khăn trong việc thuyết phục các doanh nghiệp tham gia, rà soát pháp lý và đánh giá hiệu quả kinh tế. Nhưng càng về sau, doanh nghiệp càng hiểu rõ hơn và đã đạt được nhiều hiệu quả.

Trong 10 năm qua, khu công nghiệp như Hiệp Phước đã tái sử dụng thép, giấy vụn, cát cho gạch không nung và hiện đã thực hiện được 3/6 yêu cầu mô hình cộng sinh. Theo phản ánh của doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất vẫn là pháp lý, khi các mô hình cộng sinh phải xin giấy phép môi trường. Khi có sự hỗ trợ của Ban quản lý, sau 4 năm, dự án đã triển khai với 9 doanh nghiệp.

Đại diện phía doanh nghiệp, ông Ngô Minh Hải (Tập đoàn TH) bày tỏ, Tập đoàn TH lựa chọn con đường phát triển bền vững ngay từ đầu; đây là cam kết và giá trị cốt lõi nhằm tạo ra sức khỏe cho cộng đồng và hài hòa với môi trường. Các dự án đầu tư của TH luôn tập trung vào ứng dụng công nghệ cao, công nghệ xanh để cung cấp sản phẩm sữa cho người tiêu dùng, với nhiều giải pháp sáng kiến trong chuỗi sản xuất khép kín. Về năng lượng tái tạo, Tập đoàn đã sử dụng đốt lò hơi thay thế năng lượng hóa thạch; tận dụng năng lượng mặt trời đóng góp vào nguồn năng lượng xanh, sạch.

Về các giải pháp thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn, theo ông Ngô Minh Hải, các phụ phẩm trong ngành công nghiệp thực phẩm như bã mía, bã bia, bã đậu được tận dụng làm thức ăn cho bò sữa là rất tốt. Thời gian tới, Tập đoàn sẽ áp dụng quy trình sản xuất nông nghiệp khép kín, trong đó chất thải chăn nuôi được xem là tài nguyên để sản xuất phân hữu cơ, cải tạo đất và giảm sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu hóa học. Đồng thời thực hiện giải pháp bao bì xanh như: thu gom vỏ hộp sữa để tái chế, giảm bao bì dùng một lần. Đầu tư vào kinh tế tuần hoàn giúp tiết kiệm chi phí thông qua tối ưu hóa nguyên liệu đầu vào.

Ông Hoàng Mạnh Cầm, Trưởng nhóm chiến lược Tập đoàn Dệt May chia sẻ, nhu cầu tiêu dùng giảm khiến khối lượng tiêu dùng bình quân đầu người giảm. Điều này đặt ra bài toán cho ngành dệt may sẽ phải đi vào ngách giá trị, kéo dài vòng đời sản phẩm, như thị trường đồ second-hand. Ngoài ra, Tập đoàn sẽ rà soát, nâng cấp máy móc cũ để kéo dài vòng đời thiết bị, giúp tiết kiệm tài chính rõ rệt.

Theo ông Lê Thanh Tùng, Ngân hàng Vietinbank, Ngân hàng đã cung cấp các sản phẩm tài chính xanh như: đơn giản hóa thủ tục trong thực hiện cho vay, chuyển đổi số trong tiếp cận vốn; đưa tiêu chí xanh, bền vững vào cấp tín dụng; doanh nghiệp đáp ứng tiêu chí xanh được ưu tiên về vốn, đặc biệt trong nông nghiệp xanh. Ngân hàng cũng đã phát triển sản phẩm huy động vốn, tiên phong áp dụng chương trình tiền gửi xanh với quy mô khoảng 10 nghìn tỷ đồng. Đồng thời, hỗ trợ nâng cao năng lực và cam kết đồng hành lâu dài cùng doanh nghiệp trong chuyển đổi xanh.