Điều trị mề đay hậu COVID-19 như thế nào?

Tại sao hậu COVID-19 lại bị mề đay?

Có khá nhiều triệu chứng liên quan đến Hội chứng hậu COVID-19, đặc biệt ở những bệnh nhân đã trải qua điều trị hồi sức tích cực.

Người nhiễm COVID-19 nhiều tuần đến nhiều tháng sau khi khỏi bệnh vẫn còn đối mặt với hàng loạt triệu chứng và di chứng kéo dài như sốt nhẹ, khó thở, ho kéo dài, mệt mỏi, đau cơ, khớp, rụng tóc, xơ phổi, tim đập nhanh hoặc đánh trống ngực, rối loạn tiêu hóa (ăn không ngon miệng, chán ăn, đau dạ dày, tiêu chảy…), rối loạn vị giác hoặc khứu giác… Trong đó, nhiều trường hợp gặp phải các triệu chứng của mề đay.

Mề đay có thương tổn da là những sẩn phù được bao quanh bởi quầng đỏ, rất ngứa. Các sẩn có thể tồn tại từ 30 phút tới 36 giờ, có kích thước từ 1 mm tới vài cm (mề đay khổng lồ), khi ấn mất màu. Đặc trưng của mề đay là các mạch máu bị giãn và tăng tính thấm. Mề đay có thể có hoặc không kèm theo phù mạch với biểu hiện chính là sưng phù, da phía trên đỏ hoặc bình thường, ít ngứa nhưng đau và rát bỏng.

Mề đay thường được phân loại thành 2 nhóm chính:

- Mề đay cấp tính khi thời gian xuất hiện dưới 6 tuần 

- Mề đay mạn tính khi nó tồn tại và tái phát lâu hơn 6 tuần.

Sự xuất hiện của mảng hồng ban nổi trên bề mặt da được cho là do sự tăng tính nhạy cảm của tương bào (tế bào mast) gây phóng thích histamin và các chất trung gian hóa học khác như leukotriene, cytokine, chemokine dẫn tới tăng tính thấm thành mạch và làm sưng nề mô da và tình trạng giãn mạch làm da trở nên đỏ.

Trước đây, người ta cho rằng mề đay trên da có nguyên nhân từ các thuốc điều trị COVID-19. Nhưng, nhiều trường hợp được báo cáo là tình trạng này xuất hiện trước cả khi sử dụng thuốc.

Tuy nhiên, ý kiến của nhiều nhà khoa học cho rằng, mề đay hậu COVID-19 chính là kết quả của các phản ứng viêm toàn thân cấp tính khi nhiễm SARS-CoV-2 gây giải phóng các cytokine tiền viêm và hoạt hóa tế bào mast.

Biểu hiện lâm sàng của nổi mề đay

Như đã đề cập, nổi mề đay có biểu hiện lâm sàng tương đối đa dạng. Thực tế cho thấy, triệu chứng của mề đay phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân cụ thể, cơ địa và tình trạng sức khỏe của từng người.

Một số dấu hiệu nhận biết mề đay mẩn ngứa:

- Da xuất hiện các mảng hoặc sẩn có hình dáng đa dạng, kích thước từ vài mm đến 20cm hoặc hơn (tùy theo nguyên nhân cụ thể).

- Các sẩn, mảng da có bờ tròn, màu hồng/ đỏ, trung tâm có màu trắng đục, sờ vào cứng chắc. Tổn thương có giới hạn rõ với vùng da lành.

- Sang thương da khu trú ở một số vùng hoặc lan rộng ra toàn bộ cơ thể. Thông thường, mề đay do tiếp xúc có phạm vi ảnh hưởng nhỏ hơn so với mề đay do các yếu tố nội sinh.

- Đối với những vùng da chùng và mỏng (cơ quan sinh dục, môi, mí mắt), mề đay biểu hiện qua tình trạng phù dưới da.

- Tổn thương da đi kèm với ngứa ngáy. Triệu chứng ngứa thường xuất hiện trước khi nổi phát ban và kéo dài cho đến khi mề đay lặn hoàn toàn.

- Một số trường hợp có thể bị ngứa kèm theo nóng rát và đau nhức nhẹ.

Lưu ý: Trong một số trường hợp, mề đay có thể là biểu hiện của sốc phản vệ. Lúc này, tổn thương da thường đi kèm với các triệu chứng như khó thở, ngứa/ sưng cổ họng, phù mi mắt, buồn nôn, đau bụng, nhức đầu,… Khi nhận thấy các triệu chứng trên, bệnh nhân cần chủ động đến bệnh viện để được xử lý kịp thời.

Điều trị mề đay hậu COVID-19 thế nào cho phù hợp?

Cần lưu ý, mề đay được đề cập trong bài viết này là một triệu chứng thường gặp phải trong và sau giai đoạn mắc COVID-19. Do đó, điều trị COVID-19 vẫn là nền tảng và bệnh nhân cần tuân thủ để mau chóng khỏi bệnh. 

Theo thông tin từ Viện Da liễu Hoa Kỳ, mề đay ở bệnh nhân COVID-19 có thể kéo dài từ 2 đến 12 ngày. Trung bình, hầu hết mọi người bị trong 8 ngày. Tuy nhiên, ảnh hưởng đến các ngón chân có thể kéo dài từ 10 đến 14 ngày. Nếu quá thời gian trên, bệnh nhân có thể tham khảo một số điều trị đặc hiệu dưới đây.

Điều trị không dùng thuốc

- Dừng tất cả các loại thuốc hoặc thực phẩm nghi ngờ gây dị ứng.

- Hạn chế gãi, chà xát mạnh trên da.

- Có thể áp lạnh hoặc tắm lạnh, tránh tắm nóng.

- Tránh ánh sáng mặt trời trực tiếp.

- Tẩy giun sán, chống táo bón.

- Mặc quần áo cotton nhẹ nhàng, vừa vặn.

- Tránh các hoạt động nặng nhọc hoặc các nguyên nhân gây ra mồ hôi.

- Cố gắng nghỉ ngơi và giảm các stress.

Điều trị với thuốc

+ Nhóm thuốc kháng histamine 

Nhóm kháng histamin chia hai thế hệ: 

Thế hệ thứ nhất (diphenhydramine, chlorpheniramine, hydroxyzine)

Thế hệ thứ hai mới hơn (cetirizine, loratadine, fexofenadine)

Các thuốc thế hệ thứ hai được ưu tiên cho cả người lớn và trẻ em vì có ít tác dụng phụ và yêu cầu dùng liều thấp hơn so với các thuốc thế hệ đầu tiên. Điều trị bằng thuốc kháng histamine H1 giúp giảm sưng và giảm ngứa.

- Cetirizine có tác dụng nhanh và làm ổn định hoạt động của tế bào mast. Thuốc cũng gây an thần nhẹ khi dùng liều tương đối. Loại này có sẵn cả đường tiêm và uống với liều lượng như nhau cho cả hai đường dùng. Đường tiêm thích hợp cho người lớn và trẻ em từ 12 tuổi trở lên. Với trẻ nhỏ cần dùng đúng liều lượng quy định. Lưu ý khi dùng liều duy trì cho bệnh nhân suy thận hoặc suy gan.

- Levocetirizine là một chất đồng vị có hoạt tính như cetirizine nhưng chỉ cần dùng liều ít hơn (khoảng một nửa). Tuy nhiên, levocetirizine không có khả năng thay thế cho những bệnh nhân không đáp ứng với cetirizine. Thuốc có tác dụng phụ là an thần tương tự như các thuốc kháng histamine thế hệ thứ hai khác. Cần giảm liều ở người suy thận.

- Loratadine là thuốc kháng histamine H1 có chọn lọc và tác dụng kéo dài. Đối với bệnh nhân suy thận hoặc suy gan, nên dùng cách một ngày uống một ngày.

- Fexofenadine được dùng điều trị mề đay ở người lớn và trẻ em trên 6 tuổi.

Tác dụng phụ thường gặp là đau đầu, buồn nôn, chóng mặt. Tốt hơn là không uống thuốc cùng bữa ăn và đặc biệt là không dùng chung với nước hoa quả.

+ Nhóm glucocorticoid (như prednisolone) tuy không ức chế sự phóng thích của các tế bào mast nhưng lại ngăn cản các hoạt động của các phản ứng viêm. Thuốc có rất nhiều tác dụng phụ nên chỉ dùng trong điều trị mề đay cấp, nặng hoặc một số trường hợp mề đay do viêm mạch, do áp ực không đáp ứng với các thuốc kháng histamin thông thường. Không nên dùng để điều trị mề đay mạn tính tự phát.

Khi bị mề đay hậu COVID-19, người bệnh cần chú ý những điều sau:

- Không được tự ý sử dụng thuốc khi chưa được sự hướng dẫn của bác sĩ.

- Khi bệnh nhân COVID-19 xuất hiện mề đay cần phải đồng thời theo dõi các triệu chứng khác. Nếu mề đay xuất hiện đột ngột và lan rộng hoặc xảy ra đồng thời với sốt, đau đớn, phồng rộp, các dấu hiệu của nhiễm trùng như sưng, nóng chảy mủ, các dấu hiệu suy hô hấp như thở nhanh, khó thở, SpO2 giảm < 94% cần nhập viện theo dõi.

- Ngưng thuốc ngay và liên hệ với bác sĩ khi gặp phải các tác dụng phụ nghiêm trọng như sưng mặt, môi, lưỡi hoặc thấy khó thở, khó nuốt, nhịp tim nhanh bất thường, chóng mặt dữ dội.

>>> F0 nên tắm gội thời gian nào?