Dự báo kinh tế toàn cầu: Vững vàng vượt qua các "cơn gió ngược"

Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva. Ảnh: AFP/TTXVN

Cú sốc nguồn cung năng lượng do xung đột tại Trung Đông đã gây ra những gián đoạn đáng kể đối với các hoạt động kinh tế, giữa những lo ngại về mức nợ cao, lạm phát dai dẳng và căng thẳng thương mại.

Tuy nhiên, kinh tế toàn cầu cho đến nay đã cho thấy sức chống chịu tốt ngoài mong đợi, không chỉ nhờ những giải pháp thích ứng linh hoạt mà còn nhờ những động lực tăng trưởng mới.

Tổng Giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) Kristalina Georgieva trong một phát biểu mới đây nhận định nền kinh tế toàn cầu đã vượt qua cú sốc năng lượng do xung đột tại Trung Đông tốt hơn dự kiến.

Bà mô tả tình hình hiện tại là một cuộc "giằng co" giữa cú sốc tiêu cực về nguồn cung năng lượng từ vùng Vịnh và các động lực tăng trưởng từ làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) vốn đang bắt đầu lan rộng ra ngoài biên giới nước Mỹ.

Theo bà, trong lúc đang phải chống chọi với những trở ngại lớn từ mức nợ cao, lạm phát dai dẳng và căng thẳng thương mại, nền kinh tế toàn cầu cho đến nay đã vượt qua cú sốc năng lượng do việc đóng cửa eo biển Hormuz tốt hơn những gì đã lo ngại, nhờ vào sự kết hợp của nhiều yếu tố.

Các yếu tố này bao gồm việc nhiều quốc gia sử dụng nguồn dự trữ dầu và khí đốt, gia tăng nguồn cung từ các khu vực ngoài vùng Vịnh, nhu cầu giảm, công suất năng lượng tái tạo tăng lên và việc quay lại sử dụng điện than ở một số nơi.

Tổng Giám đốc IMF cũng cho rằng bùng nổ đầu tư vào AI tại Mỹ đang giúp duy trì lợi nhuận doanh nghiệp và chi tiêu của người tiêu dùng ở mức cao, đồng thời các quốc gia khác cũng đang đẩy mạnh xây dựng trung tâm dữ liệu và gia tăng nguồn cung phần cứng phục vụ AI.

Bà Georgieva nhận định rằng các rủi ro đối với triển vọng kinh tế toàn cầu hiện cân bằng hơn so với hồi tháng 4/2026, nhưng vẫn nghiêng về chiều hướng tiêu cực do áp lực tài khóa gia tăng và khả năng các ngân hàng trung ương sẽ duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt để kiểm soát lạm phát.

Bà bày tỏ lo ngại về tình trạng tài khóa đang xấu đi ở một số quốc gia, thể hiện qua việc lợi suất trái phiếu tăng và quá trình giảm lạm phát bị đình trệ.

Lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn của Mỹ, Đức và Nhật Bản đồng loạt tăng lên mức cao nhất trong hàng chục năm. Nguyên nhân xuất phát từ quy mô nợ công phình to cùng các yếu tố địa chính trị, làm gia tăng chi phí vay cho các doanh nghiệp, hộ gia đình và gây thêm khó khăn cho việc điều hành chính sách.

Đánh giá về đợt tăng vọt gần đây của lợi suất trái phiếu, chuyên gia kinh tế trưởng về thị trường của Capital Economics, Jonas Goltermann, nhận định điều này cho thấy các nhà đầu tư đang dần mất kiên nhẫn với tình trạng chi tiêu tài khóa phung phí.

Tuy nhiên, ông cho rằng diễn biến này hoàn toàn không gây bất ngờ, bởi triển vọng tài khóa tại nhiều nền kinh tế lớn đang gặp vấn đề, trong khi giới chính trị gia lại tỏ ra không mấy mặn mà với việc xử lý bài toán này.

Thị trường trái phiếu đang bước vào một giai đoạn mà triển vọng lạm phát và lãi suất ngày càng trở nên bất định và có xu hướng gia tăng. Thực trạng này diễn ra trong bối cảnh các chính sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump đang làm đảo lộn trật tự toàn cầu.

Tuy nhiên, dữ liệu chỉ số nhà quản trị mua hàng của tập đoàn dịch vụ tài chính và cung cấp dữ liệu thị trường hàng đầu của Mỹ S&P Global cũng cho thấy khả năng chống chịu tốt của nền kinh tế toàn cầu. Chỉ số tổng hợp về sản lượng toàn cầu đã cải thiện liên tục trong 4 tháng tính đến tháng 7/2026, dù tốc độ còn chậm.

Dự báo tăng trưởng GDP thực tế toàn cầu năm 2026 đã được nâng lên trong cả tháng 7 và tháng 8. Tuy nhiên, ở mức 2,4%, con số này vẫn thấp hơn 0,5 điểm phần trăm so với dự báo được đưa ra vào tháng 2/2026 (trước khi nổ ra xung đột).

S&P Global cũng cho rằng một trong các diễn biến tích cực đã giúp giảm thiểu hoặc bù đắp tác động tiêu cực do xung đột tại Trung Đông đối với kinh tế toàn cầu là sự bùng nổ của AI.

Mặc dù tốc độ tăng trưởng được dự báo sẽ chậm lại trong nửa cuối năm, các hoạt động liên quan đến AI vẫn được kỳ vọng là động lực tăng trưởng chính cho nhiều nền kinh tế ở châu Á.

Bên cạnh đó, lạm phát cơ bản vẫn tương đối ổn định tại hầu hết các nền kinh tế lớn, dù chi phí đầu vào tăng cao. Mặc dù lạm phát giá tiêu dùng tổng thể đã tăng từ tháng 3/2026, do giá năng lượng leo thang, nhưng tác động chuyển tiếp của chi phí đầu vào cao hơn sang các mức giá khác nhìn chung vẫn ở mức khiêm tốn tính đến thời điểm hiện tại.

Điều này củng cố quan điểm cho rằng tại những nơi ngân hàng trung ương đang tăng lãi suất, việc thắt chặt chính sách sẽ khá hạn chế trong hầu hết các trường hợp.

Theo dự báo của S&P Global, lãi suất chính sách của Mỹ sẽ không thay đổi trong năm nay, và quá trình nới lỏng dần sẽ bắt đầu lại từ giữa năm 2027 khi những lo ngại về lạm phát giảm bớt. Kỳ vọng của thị trường sẽ vẫn rất nhạy cảm với các dữ liệu kinh tế Mỹ trong bối cảnh Cục Dự trữ liên bang (Fed) hạn chế phát đi thông tin.

Dù vậy, việc thắt chặt chính sách tiền tệ vẫn được kỳ vọng sẽ diễn ra tại các nền kinh tế lớn khác. S&P Global đã đẩy sớm dự báo về đợt tăng lãi suất tiếp theo của Ngân hàng trung ương Nhật Bản sang tháng 10 tới (với khả năng có thể diễn ra ngay tại cuộc họp tháng 9), phù hợp với những lo ngại ngày càng tăng về tác động của việc đồng nội tệ suy yếu đối với lạm phát.

Trong khi đó, sự cải thiện về tăng trưởng gần đây cùng các rủi ro lạm phát liên quan đến điều kiện thời tiết khắc nghiệt đã làm tăng khả năng Ngân hàng Trung ương châu Âu tăng lãi suất ngay tại cuộc họp tháng 9.