Đức tận dụng làn sóng đầu tư mới tại châu Âu

Nhà kinh tế Jens Südekum thuộc Đại học Heinrich Heine Düsseldorf, cố vấn trưởng của Bộ trưởng Tài chính Đức Lars Klingbeil, cho rằng Đức đang hưởng lợi từ “cơn khát đầu tư” mới của châu Âu trong các lĩnh vực năng lượng, số hóa và hạ tầng. Tuy nhiên, để chuyển từ ổn định sang phục hồi trên diện rộng, tiêu dùng tư nhân và đầu tư doanh nghiệp vẫn cần được thúc đẩy mạnh hơn.

Các số liệu gần đây cho thấy bức tranh kinh tế Đức đang sáng lên. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 0,3% trong quý II/2026, sau mức tăng 0,4% trong quý trước đó. Xuất khẩu tăng mạnh, sản xuất công nghiệp có dấu hiệu ổn định và các đơn hàng mới phát đi tín hiệu tích cực, sau thời gian nền kinh tế chịu sức ép từ chi phí năng lượng, cạnh tranh công nghiệp toàn cầu, nhu cầu yếu tại một số thị trường lớn và quá trình chuyển đổi công nghệ.

Tâm lý doanh nghiệp cũng cải thiện. Chỉ số môi trường kinh doanh Ifo tăng, kỳ vọng xuất khẩu cải thiện rõ rệt, trong khi các chỉ số nhà quản trị mua hàng cho thấy ngành công nghiệp có thêm động lực. Trong bối cảnh đó, KfW Research dự báo kinh tế Đức sẽ tăng trưởng 1,1% trong năm 2026, giữa lúc các tổ chức khác có thể điều chỉnh mức dự báo tăng trưởng nếu số liệu tiếp tục khả quan.

Động lực quan trọng nhất hiện nay đến từ ngoại thương, đặc biệt là thương mại với châu Âu. Trong khi hoạt động kinh doanh với Trung Quốc vẫn yếu và thị trường Mỹ không tạo ra cú hích đáng kể, xuất khẩu của Đức sang Liên minh châu Âu (EU) tăng 7,5%. Điều này cho thấy doanh nghiệp Đức đang hưởng lợi nhiều hơn từ chu kỳ đầu tư ngay trong châu Âu.

Trong nhiều thập niên, kinh tế Đức dựa nhiều vào xuất khẩu công nghiệp, với Trung Quốc từng là thị trường tăng trưởng quan trọng đối với máy móc, ô tô, hóa chất và nhiều sản phẩm công nghiệp cao cấp. Tuy nhiên, khi Trung Quốc gia tăng năng lực sản xuất trong nước và trở thành đối thủ trong nhiều lĩnh vực, động lực từ thị trường này suy yếu. Xuất khẩu sang EU tăng mạnh đang tạo ra một nguồn cầu thay thế gần hơn cho doanh nghiệp Đức.

Nhu cầu đầu tư tại châu Âu đang tăng trong ba lĩnh vực chính là năng lượng, số hóa và hạ tầng. Quá trình chuyển đổi năng lượng đòi hỏi đầu tư lớn vào lưới điện, thiết bị điện, công nghệ lưu trữ, năng lượng tái tạo và các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Số hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) làm tăng nhu cầu về trung tâm dữ liệu, hệ thống điện, làm mát, tự động hóa và phần mềm công nghiệp. Hạ tầng giao thông, đô thị, logistics và công trình công cộng cũng cần được hiện đại hóa.

Đây đều là những lĩnh vực doanh nghiệp Đức có vị thế đáng kể. Các ngành chế tạo máy, kỹ thuật điện, hóa chất và công nghiệp ô tô có thể cung cấp thiết bị, công nghệ, vật liệu và giải pháp cho chu kỳ đầu tư mới. Nếu châu Âu tăng tốc đầu tư, các nhà cung ứng Đức có thể hưởng lợi từ cả nhu cầu trong nước và các dự án tại những nước EU khác.

Chính sách tài khóa của Đức cũng bắt đầu phát huy tác dụng. Quỹ đặc biệt dành cho hạ tầng và trung hòa khí hậu mới chỉ được phản ánh một phần trong số liệu kinh tế, nhưng đơn hàng mới trong lĩnh vực xây dựng công trình ngầm đã tăng hơn 9%, cho thấy các dự án hạ tầng đang tạo thêm nhu cầu cho doanh nghiệp xây dựng, vật liệu, kỹ thuật và dịch vụ liên quan.

Chi tiêu quốc phòng cũng có thể tạo thêm động lực. Sau bước ngoặt trong chính sách an ninh, Đức và nhiều nước châu Âu gia tăng ngân sách quốc phòng, kéo theo nhu cầu đối với trang thiết bị, phương tiện, linh kiện, điện tử, hạ tầng quân sự và công nghệ lưỡng dụng. Tuy nhiên, tác động kinh tế có độ trễ do phụ thuộc vào quá trình đặt hàng, cấp phép, sản xuất và giao hàng.

Dù vậy, những tín hiệu tích cực hiện nay chưa đủ để khẳng định Đức đã bước vào một chu kỳ phục hồi mạnh và bền vững. Ông Südekum cho rằng “cú sốc Trung Quốc 2.0” vẫn là thách thức cơ cấu lớn. Các doanh nghiệp Trung Quốc không chỉ còn là nhà cung cấp hàng giá rẻ hay đối tác sản xuất, mà ngày càng trở thành đối thủ trực tiếp trong nhiều lĩnh vực công nghiệp cốt lõi, kể cả ngay tại thị trường châu Âu.

Cạnh tranh từ Trung Quốc đang gia tăng trong các lĩnh vực như xe điện, pin, máy móc, thiết bị năng lượng, điện tử công nghiệp, hóa chất, vật liệu và các sản phẩm công nghệ cao. Với quy mô sản xuất lớn, sự hỗ trợ chính sách, chuỗi cung ứng nội địa và năng lực đổi mới nhanh, doanh nghiệp Trung Quốc tạo sức ép ngày càng lớn lên các nhà sản xuất Đức.

Theo ông Südekum, Đức và châu Âu cần tiếp tục cải cách để củng cố sức cạnh tranh, đồng thời tự bảo vệ trước các méo mó cạnh tranh và thao túng tỷ giá từ Trung Quốc. Phục hồi kinh tế vì vậy không thể chỉ dựa vào chu kỳ cầu thuận lợi mà còn cần chính sách công nghiệp, thương mại và cạnh tranh phù hợp.

Một điểm nghẽn khác nằm ở thị trường trong nước, khi tiêu dùng tư nhân và đầu tư doanh nghiệp vẫn dè dặt. Nếu người dân tiếp tục thận trọng trong chi tiêu do lo ngại về giá cả, việc làm hoặc thu nhập thực, nhu cầu nội địa sẽ khó tạo thêm động lực. Tương tự, nếu doanh nghiệp trì hoãn đầu tư vì chi phí cao, bất định chính sách hoặc triển vọng lợi nhuận chưa rõ ràng, tăng trưởng sẽ phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu và chi tiêu công.

Đầu tư doanh nghiệp đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Đức cần hiện đại hóa nền tảng công nghiệp trong các lĩnh vực số hóa, tự động hóa, năng lượng sạch, công nghệ sản xuất mới và hạ tầng dữ liệu. Nếu khu vực tư nhân không tăng đầu tư, Đức có thể hưởng lợi ngắn hạn từ đơn hàng châu Âu nhưng khó duy trì vị thế dài hạn trước cạnh tranh từ Mỹ và Trung Quốc.

Triển vọng tích cực hơn vẫn có cơ sở nếu xuất khẩu sang châu Âu tiếp tục tăng, đầu tư công được đẩy nhanh và kỳ vọng doanh nghiệp cải thiện bền vững. Khi đó, tiêu dùng tư nhân và đầu tư doanh nghiệp cũng có thể dần phục hồi, tạo ra một “vòng xoáy tích cực” giữa đơn hàng, đầu tư, việc làm, thu nhập và tiêu dùng.

Các chỉ báo về GDP, xuất khẩu, sản xuất công nghiệp, đơn hàng và tâm lý kinh doanh cho thấy nền kinh tế Đức có sức chống chịu tốt hơn. Tuy nhiên, sự cải thiện vẫn ở giai đoạn đầu và cần được củng cố bằng chính sách nhất quán, cải cách nâng cao năng lực cạnh tranh và triển khai nhanh các dự án đầu tư công.

Trong thời gian tới, Đức cần tận dụng chu kỳ đầu tư của châu Âu để củng cố vai trò công nghiệp. Nếu doanh nghiệp Đức đáp ứng được nhu cầu về thiết bị, công nghệ và giải pháp cho quá trình chuyển đổi năng lượng, số hóa và hiện đại hóa hạ tầng tại EU, nước này có thể giảm một phần sự phụ thuộc vào các thị trường ngoài châu Âu và xây dựng nền tảng tăng trưởng cân bằng hơn.

Tuy nhiên, để có một đợt phục hồi rộng, Đức cần đồng thời kích hoạt ba động lực gồm xuất khẩu, đầu tư công và khu vực tư nhân. Xuất khẩu sang EU đang khởi sắc, đầu tư công bắt đầu thể hiện trong số liệu và có thể tăng mạnh hơn, nhưng tiêu dùng tư nhân và đầu tư doanh nghiệp vẫn là phần còn thiếu.

Theo ông Südekum, kinh tế Đức đang ở thời điểm chuyển tiếp. Cơ hội đến từ nhu cầu đầu tư mới của châu Âu, chính sách tài khóa và sự cải thiện kỳ vọng, trong khi thách thức vẫn là cạnh tranh từ Trung Quốc, tiêu dùng nội địa yếu và đầu tư tư nhân còn dè dặt.