FAO: Chìa khóa để tăng sức chống chịu thị trường lương thực toàn cầu

Các chính sách thương mại phù hợp, cùng sự phối hợp quốc tế chặt chẽ, sẽ đóng vai trò quyết định trong việc nâng cao khả năng chống chịu của thị trường lương thực toàn cầu trước các cú sốc ngày càng thường xuyên và nghiêm trọng.

Đây là nội dung trọng tâm trong báo cáo Tình hình thị trường hàng hóa nông nghiệp (SOCO) 2026 vừa được Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên hợp quốc (FAO) công bố ngày 9/7 tại Rome (Italy).

Phóng viên TTXVN tại Rome dẫn báo cáo cho biết, thương mại nông sản toàn cầu đã tăng trưởng mạnh trong hơn 2 thập kỷ qua, với giá trị giao dịch tăng gấp 5 lần kể từ năm 2000, đạt khoảng 2.000 tỷ USD.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, xung đột địa chính trị, dịch bệnh và các cú sốc kinh tế ngày càng tác động mạnh đến chuỗi cung ứng, việc duy trì khả năng vận hành ổn định của mạng lưới thương mại lương thực đã trở thành ưu tiên hàng đầu với các quốc gia.

FAO nhấn mạnh giải pháp đầu tiên chính là tăng cường mức độ kết nối thương mại. Các quốc gia có nguồn cung được đa dạng hóa từ nhiều đối tác hoặc có liên kết chặt chẽ với các trung tâm thương mại lớn thường có khả năng giảm thiểu tác động từ thiên tai, biến động thị trường hay gián đoạn nguồn cung tốt hơn các nền kinh tế phụ thuộc vào số ít đối tác.

Báo cáo cũng cảnh báo về những hệ lụy của biện pháp bảo hộ thương mại. Theo FAO, việc các quốc gia đứng đầu ngành sản xuất toàn cầu áp đặt lệnh hạn chế hoặc cấm xuất khẩu nhằm bảo vệ thị trường nội địa có thể làm gia tăng biến động giá trên phạm vi toàn cầu, đồng thời đẩy rủi ro sang các nước nhập khẩu lương thực.

Các mô hình phân tích của tổ chức này cho thấy trong kịch bản xảy ra hiện tượng El Niño nghiêm trọng, các biện pháp hạn chế xuất khẩu có thể khiến thêm khoảng 21,4 triệu người trên thế giới rơi vào tình trạng thiếu lương thực.

FAO khuyến nghị cần xây dựng chiến lược dự trữ lương thực theo hướng hiệu quả và bền vững hơn. Cụ thể, thay vì duy trì các kho dự trữ quy mô lớn với chi phí cao để can thiệp giá thị trường, các quốc gia nên tập trung vào các kho dự trữ khẩn cấp có quy mô hợp lý, gắn với hệ thống an sinh xã hội nhằm hỗ trợ trực tiếp các nhóm dân cư dễ bị tổn thương khi xảy ra khủng hoảng.

Trong giai đoạn đại dịch COVID-19, nhờ sự phối hợp quốc tế và các khuyến nghị chính sách kịp thời, các nước đã áp dụng ít biện pháp hạn chế xuất khẩu hơn và thời gian thực hiện cũng ngắn hơn so với cuộc khủng hoảng lương thực giai đoạn 2007–2008. Kết quả là chỉ khoảng 8% lượng calo được giao dịch trên toàn cầu bị ảnh hưởng, thấp hơn đáng kể so với mức 16% của cuộc khủng hoảng trước đó.

Theo FAO, dù các cú sốc lớn vẫn có thể gây gián đoạn thị trường và làm giá cả biến động mạnh, đặc biệt với những mặt hàng có mức độ giao dịch quốc tế thấp như gạo, hệ thống thương mại lương thực toàn cầu nhìn chung vẫn có khả năng tự điều chỉnh trong thời gian tương đối ngắn.

Để củng cố an ninh lương thực trong dài hạn, FAO cho rằng các quốc gia cần tiếp tục thúc đẩy hợp tác đa phương, duy trì thương mại mở và đầu tư hiệu quả vào hạ tầng logistics nhằm bảo đảm nguồn cung lương thực đến được với người tiêu dùng một cách ổn định và bền vững.