Gia Lai tìm đầu ra cho dưa hấu giữa cảnh được mùa rớt giá

Trước thực trạng này, các ngành chức năng, địa phương cùng doanh nghiệp đang tích cực vào cuộc hỗ trợ kết nối tiêu thụ, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về tổ chức lại sản xuất theo hướng bền vững, tránh tình trạng được mùa mất giá.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, vụ Đông Xuân 2025-2026, tỉnh có khoảng gần 2.500 ha dưa hấu, tập trung tại 17 xã khu vực phía Tây. Năng suất bình quân đạt 35-40 tấn/ha, có nơi đạt 42-48 tấn/ha. Trước Tết Nguyên đán, khoảng 1.400 ha đã được thu hoạch với giá dao động 4.000-6.000 đồng/kg. Tuy nhiên, sau Tết, giá giảm mạnh chỉ còn 2.000-2.500 đồng/kg, thậm chí có thời điểm xuống mức 1.000-1.500 đồng/kg, khiến nhiều hộ nông dân thua lỗ nặng.

Đáng chú ý, hiện tỉnh còn khoảng 538 ha dưa hấu, tương đương sản lượng khoảng 20.000 tấn, đang bước vào giai đoạn thu hoạch từ nay đến đầu tháng 4/2026, tập trung tại các xã Ia Rsai, Phú Túc, Ia Dreh và Uar. Trong bối cảnh thị trường tiêu thụ chậm, nguy cơ ùn ứ nông sản rất lớn nếu không có giải pháp kịp thời.

Tại xã Phú Túc, nhiều hộ trồng dưa phải bán sản phẩm với giá thấp để tránh hư hỏng. Gia đình chị Nguyễn Thị Bích Phương trồng 78 sào dưa hấu, tổng chi phí đầu tư hơn 680 triệu đồng, nhưng sau thu hoạch chỉ thu về khoảng 180 triệu đồng, chịu lỗ lớn do giá giảm sâu sau Tết.

Tương tự, tại xã Uar – vùng trồng dưa trọng điểm của tỉnh, giá thu mua hiện chỉ đạt 3.000-5.000 đồng/kg đối với dưa loại I, dưới 2.000 đồng/kg đối với loại II, không đủ bù chi phí sản xuất. Ông Nguyễn Bảy Thành, Chủ tịch UBND xã Uar cho biết, xã có hơn 400 ha dưa hấu, song sau Tết, giá giảm mạnh, việc tiêu thụ gặp khó khăn, chi phí vận chuyển tăng cao khiến hoạt động thu mua của thương lái bị hạn chế.

Nguyên nhân chính của tình trạng này được ngành nông nghiệp xác định là do phần lớn diện tích dưa hấu được trồng tự phát, thiếu liên kết với thị trường tiêu thụ. Trên 90% diện tích do người dân từ các tỉnh Phú Yên, Quảng Ngãi lên thuê đất sản xuất, chủ yếu bán cho thương lái để xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Khi thị trường xuất khẩu gặp khó, sản phẩm quay về tiêu thụ nội địa, dẫn đến cung vượt cầu trong thời gian ngắn.

Bên cạnh đó, yếu tố thời tiết cũng tác động không nhỏ. Đợt lạnh kéo dài đầu năm 2026 khiến chất lượng dưa giảm, độ ngọt không đạt yêu cầu xuất khẩu, làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Việc phụ thuộc lớn vào một số thị trường truyền thống tiếp tục bộc lộ hạn chế trong sản xuất nông nghiệp của địa phương.

Trước tình hình trên, Sở Công Thương tỉnh Gia Lai đã chủ động ban hành văn bản đề nghị Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, các doanh nghiệp phân phối, hệ thống siêu thị, chợ đầu mối hỗ trợ kết nối tiêu thụ dưa hấu cho nông dân. Nhiều hệ thống bán lẻ tại khu vực miền Trung – Tây Nguyên đã hưởng ứng, đưa dưa hấu Gia Lai vào tiêu thụ tại siêu thị với hình thức bán không lợi nhuận, giá khoảng 7.500-8.500 đồng/kg, góp phần chia sẻ khó khăn với người trồng dưa.

Bên cạnh kênh siêu thị, một số địa phương, tổ chức, đoàn thể cũng tổ chức các điểm bán hàng hỗ trợ, kết nối tiêu thụ tại chợ truyền thống, khu dân cư và các khu công nghiệp. Các hoạt động này tuy chưa giải quyết triệt để bài toán đầu ra nhưng bước đầu góp phần tiêu thụ một phần sản lượng, giảm áp lực cho nông dân trong giai đoạn cao điểm thu hoạch.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan chức năng, các giải pháp hỗ trợ tiêu thụ hiện nay chủ yếu mang tính tình thế. Về lâu dài, việc sản xuất dưa hấu cần được tổ chức lại theo hướng có kế hoạch, gắn với nhu cầu thị trường và tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Tố Trân, Phó Giám đốc sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh, ngành nông nghiệp tỉnh Gia Lai đã nhiều lần khuyến cáo người dân trước khi xuống giống cần thông báo cho chính quyền địa phương để được hướng dẫn về thời vụ, diện tích phù hợp và hỗ trợ kết nối tiêu thụ. Đồng thời, cần đẩy mạnh áp dụng các quy trình sản xuất an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Một hướng đi được xem là bền vững là phát triển các chuỗi liên kết sản xuất – tiêu thụ, trong đó doanh nghiệp đóng vai trò dẫn dắt, ký kết hợp đồng bao tiêu với nông dân. Cùng với đó, việc đa dạng hóa thị trường, mở rộng kênh tiêu thụ trong nước, giảm phụ thuộc vào một thị trường xuất khẩu duy nhất cũng là giải pháp quan trọng.

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, tình trạng ùn ứ nông sản, trong đó có dưa hấu, vẫn lặp lại theo chu kỳ, gây thiệt hại lớn cho người sản xuất. Điều này đặt ra yêu cầu không chỉ đối với người nông dân mà cả chính quyền và ngành chức năng trong việc quy hoạch vùng trồng, dự báo thị trường và xây dựng hệ thống tiêu thụ ổn định.

Trong bối cảnh hiện nay, cùng với sự hỗ trợ của các địa phương, doanh nghiệp và hệ thống phân phối, việc tiêu thụ dưa hấu Gia Lai được kỳ vọng sẽ dần cải thiện. Tuy nhiên, để tránh tình trạng “giải cứu” nông sản lặp lại, việc chuyển từ sản xuất tự phát sang sản xuất có kế hoạch, có liên kết và định hướng thị trường vẫn là giải pháp căn cơ, lâu dài đối với ngành nông nghiệp địa phương.