Giữ nhịp tăng trưởng từ thị trường nội địa

Với quy mô hơn 100 triệu dân và đóng góp khoảng 60–62% vào tăng trưởng tổng ngân sách quốc nội (GDP), tiêu dùng trong nước đang được nhìn nhận không chỉ là “bệ đỡ” khi xuất khẩu gặp khó, mà còn là một trụ cột chiến lược để duy trì đà tăng trưởng bền vững của nền kinh tế.

Những diễn biến mới của xung đột tại Trung Đông, đặc biệt căng thẳng giữa Mỹ và Iran, đang tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz khiến giá dầu và chi phí vận tải quốc tế biến động mạnh, kéo theo áp lực lên chi phí logistics, giá nguyên liệu đầu vào và hoạt động thương mại toàn cầu. Trong bối cảnh đó, xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt Nam đứng trước những thách thức mới khi chi phí sản xuất gia tăng, tỷ giá biến động và nhu cầu từ các thị trường lớn có dấu hiệu chững lại.

Chính vì vậy, yêu cầu đa dạng hóa thị trường và củng cố sức đề kháng của nền kinh tế trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Bên cạnh việc mở rộng thị trường xuất khẩu, việc khai thác hiệu quả thị trường trong nước đang được xem là giải pháp căn cơ và bền vững, giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất, ổn định dòng tiền và giữ nhịp tăng trưởng trong bối cảnh bên ngoài nhiều bất định.

Thực tế cho thấy, tiêu dùng nội địa từ lâu đã đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong cấu trúc tăng trưởng của Việt Nam. Bước sang năm 2026, Chính phủ đặt mục tiêu nâng tổng mức bán lẻ và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng từ 13–15%, cao hơn đáng kể so với kết quả năm 2025 cho thấy quyết tâm tái định vị tiêu dùng nội địa như một động lực tăng trưởng chủ lực, song hành cùng xuất khẩu và đầu tư.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết ngay sau khi Nghị quyết 01/NQ-CP về phát triển kinh tế - xã hội và dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 được ban hành, Bộ Công Thương đã xây dựng kế hoạch cụ thể nhằm thúc đẩy tăng trưởng bán lẻ. Theo đó, cơ quan quản lý tập trung hoàn thiện thể chế, nâng cấp hạ tầng thương mại, kích cầu tiêu dùng và tăng cường giám sát thị trường để bảo đảm môi trường kinh doanh minh bạch. Tuy nhiên, ở tầm nhìn rộng hơn, thị trường nội địa không chỉ là câu chuyện kích cầu ngắn hạn. Đây còn là bài toán chiến lược gắn với mục tiêu nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh rằng, trong những năm gần đây, khi kinh tế thế giới liên tục đối mặt với các cú sốc như dịch COVID-19, xung đột Nga – Ukraine hay căng thẳng thương mại toàn cầu, thị trường trong nước đã khẳng định vai trò là trụ cột ổn định của nền kinh tế.

Theo Thứ trưởng, với quy mô gần 100 triệu dân và đóng góp hơn 60% vào tăng trưởng GDP, thị trường nội địa không chỉ là dư địa phát triển lớn mà còn là động lực chiến lược trong giai đoạn tới.

“Trong bối cảnh xuất khẩu gặp nhiều thách thức, việc xác định thị trường trong nước là thị trường mục tiêu trở thành hướng đi bền vững đối với doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu. Đây là bệ đỡ quan trọng giúp doanh nghiệp ổn định sản xuất, đa dạng hóa kênh tiêu thụ và xây dựng thương hiệu Việt với người tiêu dùng Việt”, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định.

Vì vậy, ngành công thương đang triển khai nhiều nhóm giải pháp nhằm kích cầu tiêu dùng và phát triển thị trường nội địa theo hướng hiện đại, bền vững. Trước mắt, Bộ tập trung tổ chức các chương trình khuyến mại quy mô quốc gia, Tuần lễ hàng Việt, hội chợ sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) và hoạt động xúc tiến thương mại liên kết vùng nhằm mở rộng kênh tiêu thụ cho hàng hóa sản xuất trong nước.

Cùng đó là thúc đẩy phát triển thương mại điện tử như một động lực tăng trưởng mới. Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, kế hoạch phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030 sẽ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp đưa sản phẩm lên nền tảng số, xây dựng “Gian hàng Việt chuẩn số”, đào tạo kỹ năng số và ứng dụng các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và blockchain nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng và minh bạch thông tin sản phẩm.

“Thương mại điện tử không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ mà còn giúp rút ngắn chuỗi phân phối, giảm chi phí trung gian và tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã hay sản phẩm đặc sản địa phương tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng”, ông Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết.

Bên cạnh đó, việc phát triển hệ thống phân phối hiện đại cũng được xem là một trụ cột quan trọng. Các chuỗi siêu thị, cửa hàng tiện lợi, trung tâm thương mại đang tiếp tục mở rộng độ phủ, đồng thời các chợ truyền thống được định hướng nâng cấp theo hướng văn minh, an toàn và kết hợp công nghệ số.

Một hướng đi đáng chú ý trong thời gian gần đây là việc tận dụng nền tảng số để quảng bá và tiêu thụ hàng Việt. Hình ảnh Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh trực tiếp livestream giới thiệu sản phẩm Việt tại không gian “Sức sống hàng Việt” ở Hà Nội đã tạo hiệu ứng truyền thông mạnh mẽ. Chỉ trong vài giờ phát sóng, chương trình đã ghi nhận hàng trăm đơn hàng, cho thấy sức lan tỏa của mô hình xúc tiến thương mại kết hợp nền tảng số.

Ở góc độ doanh nghiệp, việc quay trở lại khai thác thị trường nội địa cũng đang trở thành xu hướng rõ nét hơn. Ông Phạm Văn Việt, Chủ tịch HĐQT Công ty TNHH Việt Thắng Jean cho biết, trong bối cảnh đơn hàng xuất khẩu dệt may còn nhiều biến động, doanh nghiệp buộc phải tái cơ cấu thị trường, giảm dần phụ thuộc vào xuất khẩu và đầu tư nghiêm túc hơn cho thị trường trong nước.

Theo ông Việt, quy mô thị trường bán lẻ Việt Nam rất lớn nhưng cạnh tranh cũng khốc liệt không kém thị trường quốc tế. Hàng hóa giá rẻ, không rõ nguồn gốc, đặc biệt trên các kênh thương mại điện tử đang tạo áp lực lớn đối với doanh nghiệp sản xuất bài bản. Nếu không kiểm soát hiệu quả tình trạng hàng giả, hàng nhái và trốn thuế, thị trường nội địa khó có thể trở thành điểm tựa vững chắc cho doanh nghiệp.

Quan điểm này cũng được nhiều chuyên gia chia sẻ rằng, nguyên nhân khiến nhiều doanh nghiệp cảm thấy xuất khẩu dễ làm hơn là do thị trường nội địa còn thiếu chiến lược cạnh tranh nhập khẩu rõ ràng. Hàng hóa từ các quốc gia có lợi thế giá rẻ liên tục gia tăng hiện diện, tạo sức ép lớn đối với doanh nghiệp trong nước. Do đó, để thị trường nội địa thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần một hệ giải pháp đồng bộ, từ nâng cao chất lượng sản phẩm, phát triển thương hiệu, giảm chi phí phân phối đến xây dựng hệ thống bán lẻ có khả năng ưu tiên và nâng đỡ hàng Việt.

Ở góc độ dài hạn, niềm tin của người tiêu dùng được xem là yếu tố quyết định. Trong môi trường tiêu dùng hiện đại, minh bạch thông tin sản phẩm và truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ xuất khẩu mà cần trở thành chuẩn mực ngay tại thị trường trong nước. Khi người tiêu dùng có thể biết rõ sản phẩm được sản xuất ở đâu, bằng quy trình nào và đạt tiêu chuẩn gì sẽ sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn cho thương hiệu đáng tin cậy.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cũng nhấn mạnh rằng, cùng với việc kích cầu tiêu dùng, ngành công thương sẽ tiếp tục tăng cường đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và uy tín của hàng Việt Nam. Đồng thời, Bộ đang hoàn thiện nhiều cơ chế pháp lý mới liên quan đến thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm trên môi trường số nhằm tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng hơn.

Có thể thấy, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, thị trường nội địa không chỉ đóng vai trò vùng đệm trước các cú sốc bên ngoài mà còn là nền tảng để nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế. Khi tiêu dùng trong nước đủ mạnh, kết hợp với đầu tư và xuất khẩu, nền kinh tế sẽ có cấu trúc tăng trưởng cân bằng và bền vững hơn.

Với quy mô gần 100 triệu dân, tầng lớp trung lưu ngày càng gia tăng và hệ thống phân phối đang chuyển mình mạnh mẽ, thị trường nội địa Việt Nam vẫn còn dư địa phát triển rất lớn. Vấn đề đặt ra không phải là có hay không tiềm năng mà là cách thức khai thác tiềm năng bài bản, hiệu quả và dài hạn.

Nếu chính sách được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và niềm tin của người tiêu dùng được củng cố, thị trường trong nước hoàn toàn có thể trở thành động lực tăng trưởng chủ lực góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn tới.