Hệ sinh thái FTA: Bệ đỡ giúp doanh nghiệp tận dụng ưu đãi hội nhập

Sáng 3/11, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội thảo tham vấn lấy ý kiến xây dựng nội dung hệ sinh thái hỗ trợ tận dụng các FTA. Mô hình này được kỳ vọng trở thành bước đi chiến lược trong thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về nâng cao năng lực hội nhập, thúc đẩy tăng trưởng thương mại và kinh tế đất nước.

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, Việt Nam đã ký kết 17 FTA với trên 60 nước đối tác với đa dạng các nội dung, thỏa thuận, trong số đó có nhiều FTA thế hệ mới, bao trùm như: Hiệp định thương mại tự do Việt Nam- EU (EVFTA), Hiệp định thương mại tự do Việt Nam- Vương quốc Anh (UKVFTA), Hiệp định Đối tác Toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP)... 

Những năm qua, cộng đồng doanh nghiệp trong nước đã và đang tận dụng tốt những ưu đãi từ các FTA này, kết quả được thể hiện qua các số liệu về xuất nhập khẩu, đầu tư, hợp tác phát triển... Không những vậy, các FTA cũng tạo thuận lợi cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, trong quá trình thực thi, các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt là những doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp không ít thách thức. Do đó, việc xây dựng, triển khai Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp thực thi FTA là bước đi chiến lược nhằm thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về nâng cao năng lực hội nhập, tạo động lực tăng trưởng thương mại và kinh tế đất nước.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, trong khuôn khổ hội nghị hôm nay, việc Bộ Công Thương Việt Nam và Bộ Ngoại giao Thương mại Australia ký kết Biên bản ghi nhớ về việc hợp tác để tối đa hóa tiềm năng của các FTA là dấu mốc hợp tác quan trọng giữa hai Bộ, hai nước Việt Nam - Australia, góp phần hiện thực hóa quan hệ đối tác chiến lược toàn diện giữa Việt Nam – Australia.

Chia sẻ tại hội thảo, Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird đánh giá cao tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế Việt Nam qua việc thực thi 17FTA với 60 đối tác, đây là con số ấn tượng. Về phía Australia, Chính phủ tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi từ các FTA mà hai nước Việt Nam, Australia cùng là thành viên (CPTPP, RCEP, ASEAN - Australia). Việc tận dụng tối đa những ưu đãi từ các FTA này sẽ thúc đẩy, nâng tầm quan hệ hợp tác thương mại hai nước Việt Nam – Australia.

Theo Đại sứ Gillian Bird, năm 2024 hai nước đã nâng tầm quan hệ lên mức cao nhất - đối tác chiến lược toàn diện, chính vì vậy, Biên bản ghi nhớ hợp tác lần này cũng góp phần thể hiện mối tin cậy chiến lược giữa hai nước trong dài hạn, là nền tảng kiến tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, góp phần giải quyết những thách thức trên toàn cầu.

"Biên bản ghi nhớ hợp tác đánh dấu cột mốc quan trọng trong quan hệ hai nước Việt Nam - Australia, Biên bản ghi nhớ không chỉ thúc đẩy thương mại song phương mà còn giúp nông dân, doanh nghiệp  vươn ra thị trường toàn cầu, phát triển bền vững" - Đại sứ Gillian Bird chia sẻ.

Trình bày rõ hơn về Đề án Xây dựng Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA, ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) nêu rõ tình hình thực thi FTA của các doanh nghiệp trong cả nước. Thời gian qua, cộng đồng doanh nghiệp trong cả nước đã và đang tận dụng tương đối tốt những ưu đãi từ các FTA, đặc biệt là FTA thế hệ mới. Dù vậy, trong quá trình thực thi và khai thác cơ hội từ FTA, doanh nghiệp trong nước vẫn đang phải đối diện với những thách thức, vấn đề lớn.

Cụ thể như doanh nghiệp trong nước không có thông tin thị trường, quy định, tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu; thiếu thông tin khách hàng…Cùng đó, khó đáp ứng tiêu chuẩn, quy định của thị trường nhập khẩu; trong đó, vấn đề đặt ra là tiêu chí xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật SPS hay phát triển bền vững…Ngoài ra là khó khăn về vốn và công nghệ, doanh nghiệp trong nước chủ yếu là doanh nghiệp vừa và nhỏ, khó khăn trong tiếp cận vốn, không đủ khả năng nâng cấp công nghệ. Hơn nữa, doanh nghiệp gặp khó khăn trong xây dựng thương hiệu,chủ yễu vẫn gia công, chưa chú trọng hoặc chưa thể xây dựng thương hiệu…Cuối cùng, doanh nghiệp trong nước vẫn thiếu sự liên kết với nhau; thiếu sự liên kết giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý, địa phương…

Để giải quyết 5 thách thức này, ông Khanh cho rằng, 5 vấn đề này không chỉ tồn tại ở doanh nghiệp mà nó liên quan đến một chuỗi sản xuất từ điểm đầu đến điểm cuối. Vì vậy, cần sự vào cuộc của các chủ thể tham gia từ doanh nghiệp sản xuất đến doanh nghiệp xuất khẩu, nhà phân phối, địa phương, cơ quan quản lý...

Nhằm giúp doanh nghiệp tận dụng và thực thi tốt hơn các FTA, Bộ Công Thương đã đề xuất Chính phủ xây dựng Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp, ngành hàng tận dụng FTA. Đây sẽ là một mạng lưới kết nối toàn diện giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị - từ sản xuất, chế biến, logistics, tài chính, hiệp hội đến cơ quan quản lý nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa lợi ích từ các FTA, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hợp tác giữa khu vực công và tư. Mô hình này hướng đến mục tiêu hình thành văn hóa kết nối, chia sẻ thông tin, hỗ trợ lẫn nhau để tạo nền tảng giúp doanh nghiệp tận dụng hiệu quả hơn các cơ hội từ các FTA mà Việt Nam đã tham gia.

Theo ông Ngô Chung Khanh, Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA được kỳ vọng mang lại nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong việc mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng suất và thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững.

Chia sẻ về mô hình Hệ sinh thái FTA kinh nghiệm quốc tế và đề xuất cho Việt Nam, ông Colin Teo - Trưởng Nhóm đồng triển khai Chương trình Aus4Growth, Giám đốc điều hành và đối tác cho biết, Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu về đàm phán để tận dụng được những lợi thế từ các FTA đã tham gia. Mục tiêu chung của mô hình hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng FTA trên thế giới là hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tối đa lợi ích của FTA, xây dựng văn hóa kết nối và thúc đẩy hợp tác giữa chủ thể tham gia. 

Ông Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) đề xuất, sớm thành lập Trung tâm FTA Hà Nội để trở thành cầu nối, tư vấn về FTA và quy tắc xuất xứ giữa Bộ Công Thương, các cục liên quan và cơ quan hải quan. Qua trung tâm này, thông tin về FTA và quy tắc xuất xứ được cập nhật kịp thời, góp phần tăng tỷ lệ doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan từ mức 32% hiện nay lên khoảng 55% trong năm 2026.

Bên cạnh đó, sớm hoàn thiện và số hóa quy trình cấp C/O trên nền tảng số. Mục tiêu là giảm 50% thời gian xử lý và đảm bảo 100% hồ sơ được giải quyết trực tuyến, loại bỏ hoàn toàn hồ sơ giấy vào năm 2026; xây dựng bộ chỉ số năng lực FTA cho doanh nghiệp nhằm đánh giá khả năng tiếp cận ưu đãi, quản lý hồ sơ xuất xứ, logistics và chuyển đổi xanh, từ đó phân loại doanh nghiệp theo ngành và lĩnh vực (thực phẩm, công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng…).

Đánh giá tác động về mô hình hệ sinh thái tận dụng FTA, PGS.TS Đào Ngọc Tiến – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Ngoại thương nhấn mạnh, khi hệ sinh thái FTA được đưa vào vận hành, thực thi sẽ tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế. Cụ thể, tăng trưởng quốc nội (GDP ) nhanh hơn 1,65 điểm phần trăm vào năm 2025 so với mức cơ sở; tăng trưởng duy trì cao hơn xu hướng cho đến năm 2030 (+1,38 điểm phần trăm); dịch vụ và các ngành công nghiệp hướng đến xuất khẩu là những ngành đóng góp chính.

Cùng đó, hệ sinh thái FTA cũng tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế khi tỷ trọng của ngành dịch vụ tăng +1,17 điểm phần trăm vào năm 2030, dẫn đầu là logistics, tài chính và thương mại điện tử. Đặc biệt, hệ sinh thái FTA cũng sẽ tác động tịch cực đến hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam, dự kiến, xuất nhập khẩu sẽ có tốc độ tăng trưởng mạnh; nhập khẩu tăng do nhu cầu máy móc và đầu vào; cán cân thương mại được cải thiện tổng thể, phản ánh giá trị gia tăng nội địa mạnh mẽ hơn; dự kiến xuất khẩu ròng tăng thêm 14,9 tỷ USD trong giai đoạn 2025 - 2030…

Với những tác động nêu trên, hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA được kỳ vọng mang lại nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt trong việc mở rộng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng suất và thúc đẩy quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, bền vững.

Trong khuôn khổ hội thảo, đại diện cho Bộ Công Thương Việt Nam - Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân và Đại sứ Australia tại Việt Nam Gillian Bird - đại diện cho Bộ Ngoại giao Thương mại Australia đã ký kết Biên bản ghi nhớ về việc hợp tác để tối đa hóa tiềm năng của các FTA. Biên bản là dấu mốc hợp tác quan trọng giữa hai Bộ, hai nước Việt Nam - Australia.