Hoàn thiện cơ chế cho thị trường điện cạnh tranh

Trong bối cảnh đó, việc Bộ Công Thương ban hành Thông tư số 29/2026/TT-BCT quy định vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh, cùng quá trình rà soát, điều chỉnh thiết kế thị trường điện, được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện và tạo nền tảng phát triển thị trường bán lẻ điện cạnh tranh trong tương lai.

Nhân viên EVNNPC sử dụng các thiết bị công nghệ hiện đại để kiểm tra vận hành lưới điện. Ảnh: EVNNPC

Phạm vi điều chỉnh gồm đăng ký tham gia thị trường, lập kế hoạch vận hành hệ thống, cơ chế chào giá, huy động nguồn điện, xác định giá và thanh toán. Đối tượng áp dụng gồm các đơn vị phát điện, bán buôn điện, truyền tải điện, đơn vị vận hành hệ thống và thị trường điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), các đơn vị cung cấp nhiên liệu và khách hàng lớn tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA).

Điều kiện tham gia thị trường quy định các nhà máy có công suất từ 30 MW trở lên đấu nối vào hệ thống điện quốc gia phải tham gia trực tiếp; với thủy điện và năng lượng tái tạo có công suất từ 10 MW trở lên có thể tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp. Các đơn vị phải đáp ứng hạ tầng kỹ thuật như hệ thống SCADA, EMS, đo đếm và chữ ký số.

Thông tư nhấn mạnh nguyên tắc vận hành công khai, minh bạch, bảo đảm đối xử bình đẳng; chu kỳ giao dịch được tính theo ngày từ 0 giờ đến 24 giờ. Giá thị trường điện toàn phần gồm giá điện năng (SMP) và giá công suất (CAN), phản ánh đầy đủ tín hiệu cung - cầu và chi phí sản xuất điện.

Cơ chế chào giá quy định các đơn vị phát điện gửi chào giá trước 11 giờ 30 phút ngày trước giao dịch, tối đa 10 mức giá - công suất mỗi chu kỳ trong khung trần và sàn. Lịch huy động nguồn điện được công bố trước 16 giờ mỗi ngày, gồm phương án không ràng buộc và phương án có xét đến giới hạn kỹ thuật hệ thống.

Thông tư cũng tăng cường yêu cầu công khai dữ liệu như dự báo phụ tải, kế hoạch bảo dưỡng, giá trị nước trong phát điện thủy điện, kết quả tính toán giá thị trường; thanh toán được thực hiện dựa trên dữ liệu đo đếm và vận hành thực tế. Song song hoàn thiện khung pháp lý, Bộ Công Thương đang rà soát, điều chỉnh thiết kế tổng thể thị trường điện cạnh tranh.

Trung tuần tháng 6, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức cuộc họp tham vấn kỹ thuật về rà soát, điều chỉnh thiết kế thị trường điện cạnh tranh. Tại cuộc họp này, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh việc rà soát, điều chỉnh là bước quan trọng để thực hiện Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Theo Thứ trưởng, nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, xây dựng thị trường điện cạnh tranh hiệu quả, khả thi theo lộ trình.

EVNNPT sửa chữa, củng cố lưới điện trước mùa nắng nóng năm nay. Ananh: EVNNNPT

Theo ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO), dự thảo kết quả rà soát, điều chỉnh thiết kế thị trường điện cạnh tranh tập trung vào ba nội dung: Hoàn thiện thiết kế thị trường bán buôn điện, xây dựng thị trường bán lẻ điện cạnh tranh và xác định lộ trình triển khai tổng thể.

Ông Nguyễn Quốc Trung cho rằng thiết kế thị trường cần bảo đảm cung ứng điện an toàn, phân bổ rủi ro minh bạch, tạo tín hiệu đầu tư rõ ràng. Thị trường bán buôn là nền tảng cho thị trường bán lẻ, phát triển theo từng bước, bảo đảm liên thông từ phát điện đến tiêu dùng cuối cùng.

Trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý, thị trường điện cũng ghi nhận những bước tiến trong thực tiễn. Ngày 1/6/2026, cơ chế DPPA đánh dấu mốc quan trọng khi Nhà máy điện mặt trời TTC Đức Huệ 2 tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh và giao dịch qua lưới điện quốc gia.

Theo NSMO, đây là lần đầu tiên một nhà máy phát điện tham gia cơ chế DPPA qua lưới điện quốc gia để bán điện trực tiếp. Công ty TNHH Samsung Electronics Việt Nam Thái Nguyên (SEVT) là bên mua, trở thành doanh nghiệp đầu tiên ký hợp đồng mua điện tái tạo theo cơ chế DPPA.

Nguồn điện cung cấp cho SEVT từ Nhà máy điện mặt trời Đức Huệ 2 (49 MWp), sản lượng khoảng 70 GWh/năm, tương đương nhu cầu điện của khoảng 17.000 hộ gia đình, giúp giảm khoảng 46.000 tấn CO₂/năm.

Cũng trong ngày 1/6, hai nhà máy thủy điện Pleikrông (100 MW) và Sê San 3 (260 MW) chính thức tham gia thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

Việc tham gia giúp tối ưu vận hành, tăng hiệu quả kinh doanh và minh bạch quản lý. Hai nhà máy có lợi thế điều tiết nước và phối hợp vận hành, đặc biệt hồ Pleikrông với dung tích hơn 1 tỷ m³ hỗ trợ Sê San 3, giúp tối ưu chiến lược chào giá và khai thác nguồn nước. Khả năng linh hoạt công suất giúp các tổ máy tận dụng tốt các thời điểm giá điện cao.

Ông Trịnh Quốc Vũ, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) cho biết sau 14 năm vận hành thị trường điện cạnh tranh và từ năm 2019 triển khai thị trường bán buôn điện cạnh tranh, thị trường điện Việt Nam cần tiếp tục chuyển sang cấp độ phát triển mới. Những tồn tại và khó khăn đã được nhận diện tương đối rõ, nhiệm vụ hiện nay là xây dựng các giải pháp triển khai đồng bộ, hiệu quả và kịp thời.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, việc hoàn thiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh, tiến tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh là yêu cầu bắt buộc, phù hợp với định hướng của Đảng, Nhà nước và chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thu hút đầu tư, thúc đẩy chuyển dịch năng lượng và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.