Hormuz chấn động tới kinh tế Anh

Người tiêu dùng mua sắm tại siêu thị ở Manchester, Anh. Ảnh: THX/TTXVN

"Kế hoạch kinh tế của chúng tôi là đúng đắn" - Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves ngày 12/6 nhận định, ngay sau khi Cơ quan Thống kê Quốc gia công bố con số đáng lo ngại: kinh tế Anh tăng trưởng âm 0,1% trong tháng 4/2026. Tuyên bố của bà Rachel Reeves được đưa ra khi dữ liệu cứng nhắc đang kể một câu chuyện phức tạp hơn.

"Thủ phạm" trực tiếp của lần sụt giảm này không phải là nội tình nước Anh, mà là từ cuộc xung đột ở Trung Đông. Eo biển Hormuz bị đóng cửa đã đẩy giá năng lượng tăng vọt, kéo sản lượng ngành dịch vụ - xương sống của nền kinh tế Anh - giảm 0,2% so với tháng 3/2026.

Các lĩnh vực nghệ thuật, giải trí và thể thao chịu thiệt hại nặng nhất khi các sự kiện ở Trung Đông bị huỷ hàng loạt. Lĩnh vực bán lẻ cũng sụt giảm mạnh, xoá trắng đà tăng của tháng 3/2026 - tháng mà người tiêu dùng Anh đổ xô ra trạm xăng vì sợ giá còn tăng cao hơn.

Đây không phải là kịch bản hoàn toàn bất ngờ. Kinh tế Anh vốn phụ thuộc rất lớn vào nhập khẩu năng lượng và nhạy cảm với các cú sốc địa chính trị. Cuộc xung đột ở Iran không chỉ đẩy chi phí năng lượng lên, mà còn khuếch đại một cảm giác bất an đang lan rộng trong cộng đồng doanh nghiệp và hộ gia đình, khiến tiêu dùng và đầu tư cùng nhau thu mình lại.

Tuy vậy, nhìn vào giai đoạn ba tháng đến tháng 4/2026 nền kinh tế Anh vẫn tăng trưởng 0,7% - con số đủ để các nhà quan sát nhận ra rằng nền kinh tế chưa mất đi động lực căn bản của mình. Trong tháng 4/2026, ngành công nghệ tiếp tục là điểm sáng đáng chú ý, với lập trình máy tính, tư vấn và dịch vụ thông tin duy trì được đà tăng. Nhưng những điểm sáng lẻ loi ấy không đủ sức che đi bức tranh tổng thể đang nhạt màu. 

Khi cuộc xung đột ở Trung Đông ngày càng rõ ràng là nhân tố đang kìm hãm tăng trưởng kinh tế, giới quan sát hầu như không còn nghi ngờ gì về quyết định của Ngân hàng Trung ương Anh (BoE): lãi suất 3,75% sẽ được giữ nguyên trong cuộc họp tới.

Đây là một nghịch lý thú vị: trong khi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) vừa nâng lãi suất để chống lạm phát do cuộc xung đột gây ra, Anh lại đi theo chiều ngược lại - ưu tiên bảo vệ tăng trưởng đang nguy cấp hơn là siết chặt tiền tệ. 

Sự phân kỳ chính sách này phản ánh hai cách đọc khác nhau về cùng một cơn bão. ECB nhìn thấy nguy cơ lạm phát nhập khẩu là ưu tiên cần dập tắt. BoE nhìn thấy một nền kinh tế đang mất đà, thị trường lao động yếu, tăng trưởng tiền lương chậm lại và áp lực giá cơ bản đang hạ nhiệt và kết luận rằng thắt chặt thêm lúc này chỉ làm trầm trọng thêm vết thương. 

Chuyên gia Ruth Gregory tại Capital Economics cảnh báo "đà tăng trưởng mạnh đầu năm đang lung lay" và dự kiến BoE sẽ giữ nguyên lãi suất đến hết năm. Chuyên gia kinh tế Thomas Pugh tại công ty kiểm toán RSM UK thậm chí còn thẳng thắn hơn: dù cuộc xung đột ở Trung Đông có kết thúc sớm, giá năng lượng và chi phí vay cao hơn, cộng với một đợt bất ổn chính trị mới, nhiều khả năng sẽ cộng hưởng với nhau và kéo tăng trưởng gần như về mức đình trệ cho đến cuối năm. 

Câu hỏi sâu hơn: Kinh tế Anh yếu vì đâu? Sẽ là thiếu sót nếu chỉ đổ lỗi cho địa chính trị. Cuộc xung đột ở vùng Vịnh là tác nhân kích hoạt, không phải nguyên nhân gốc rễ. Nước Anh đã chịu đựng tình trạng tăng trưởng kinh tế ì ạch suốt gần hai thập kỷ, với một loạt cú sốc, vừa đến từ bên ngoài, vừa tự gây ra. Đây là chẩn đoán của chính ông Jeremy Hunt - cựu Bộ trưởng Tài chính - trong cuốn sách mới xuất bản "Can we be rich again?" (tạm dịch là : Nước Anh có thể giàu trở lại?).  

Ông Hunt lập luận rằng nước Anh vẫn còn rất nhiều lợi thế: khu vực tài chính khổng lồ, hệ thống đại học danh tiếng toàn cầu, hệ sinh thái công nghệ lớn thứ ba thế giới. Nhưng đất nước này đang tự khoá mình lại - đặt ra quá nhiều rào cản cho lao động, đầu tư và đổi mới sáng tạo, khiến những lợi thế đó không được chuyển hoá thành tăng trưởng thực chất. 

Trong khi đó, bà Reeves khẳng định nước Anh đang "ở vị thế vững hơn để ứng phó với chi phí từ cuộc chiến" nhờ các chính sách của chính phủ. Còn ông Hunt thì thẳng thắn cho rằng Công đảng cần tham vọng hơn trong việc thúc đẩy xây dựng nhà ở, đề xuất hệ thống quy hoạch theo vùng nhằm tạo sự rõ ràng hơn cho các nhà phát triển.

Trên mặt trận năng lượng, ông đứng trên lập trường thực dụng và cho rằng nước Anh cần khai thác trữ lượng dầu khí ở Biển Bắc, đồng thời cắt giảm thủ tục đang cản trở các dự án điện hạt nhân và tái tạo. Những đề xuất này sẽ gây tranh cãi, nhưng chúng phản ánh một thực tế khắc nghiệt: không thể đồng thời từ chối mọi nguồn năng lượng nội địa và than vãn về hóa đơn điện tăng cao. 

Cuối cùng, điều đáng nói nhất không phải là con số tăng trưởng âm 0,1% của tháng 4/2026. Đó chỉ là triệu chứng. Căn bệnh thực sự là việc nước Anh đã liên tục trì hoãn những cải cách khó khăn liên quan đến thuế, phúc lợi, quy hoạch và thị trường lao động. Mỗi chính phủ đều có lý do chính đáng để lùi bước: bầu cử, khủng hoảng,... Nhưng tổng cộng của những lần lùi bước ấy là hai thập kỷ thụt lùi trong mức sống người dân. 

Bà Yael Selfin, chuyên gia kinh tế hàng đầu tại KPMG đã dùng cụm từ thích đáng: "sự mong manh đang tái hiện" khi bàn về con số tăng trưởng kinh tế của Anh. Không phải là sụp đổ, không phải là khủng hoảng, mà là sự giòn vỡ âm thầm, tích tụ từng lớp, tới một ngày không còn chịu được cú đánh từ bên ngoài