Israel: Cảng Haifa - mắt xích chiến lược trên hành lang thương mại Ấn Độ-Trung Đông-châu Âu

Cảng Haifa của Israel đang được đặt vào vị trí trung tâm trong tham vọng phát triển Hành lang Kinh tế Ấn Độ – Trung Đông – châu Âu (IMEC), tuyến thương mại đa phương thức được kỳ vọng kết nối Ấn Độ với châu Âu thông qua Vùng Vịnh và Trung Đông. Nếu được triển khai, dự án có thể làm thay đổi đáng kể mạng lưới vận tải giữa châu Á và châu Âu, đồng thời nâng tầm vai trò chiến lược của Haifa.

Theo thiết kế hiện nay, hàng hóa từ Ấn Độ sẽ được vận chuyển bằng đường biển tới các cảng vùng Vịnh, sau đó đi bằng đường sắt qua Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Saudi Arabia và Jordan, trước khi tới cảng Haifa. Từ đây, container tiếp tục được vận chuyển bằng đường biển qua Địa Trung Hải tới châu Âu và các thị trường khác.

Với vị trí nằm bên bờ đông Địa Trung Hải và tương đối gần Jordan, Haifa được Israel xem là điểm kết nối tự nhiên giữa mạng lưới đường sắt Trung Đông với các tuyến hàng hải hướng sang châu Âu. Chính phủ Israel cũng đang thúc đẩy phát triển hạ tầng đường sắt và logistics kết nối Haifa với Beit She’an và biên giới Jordan.

Giới chức cảng Haifa cho rằng cơ sở hạ tầng hiện có, đội ngũ nhân lực giàu kinh nghiệm, hệ thống cẩu và công nghệ quản lý container có thể giúp cảng đảm nhận vai trò lớn hơn trong chuỗi cung ứng quốc tế. Thị trưởng Haifa Yona Yahav nhận định nếu IMEC thành hiện thực, thành phố có thể trở thành một trong những điểm trung chuyển quan trọng của khu vực.

Tuy nhiên, tham vọng này vẫn đối mặt với nhiều trở ngại. Năng lực khai thác của Haifa được đánh giá thấp hơn đáng kể so với các cảng lớn vùng Vịnh, trong khi việc biến cảng thành một trung tâm thương mại quy mô liên lục địa sẽ đòi hỏi đầu tư lớn vào cảng biển, đường sắt, kho bãi, hải quan và kết nối hàng hải.

Thách thức lớn hơn nằm ở yếu tố chính trị và an ninh. Tuyến đường bộ của IMEC phụ thuộc vào sự phối hợp giữa UAE, Saudi Arabia, Jordan và Israel. Bất ổn khu vực, xung đột và những vấn đề liên quan đến quan hệ Saudi Arabia – Israel có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ dự án.

Ngoài ra, IMEC chưa chắc chỉ hình thành theo một tuyến cố định. Một số phân tích cho rằng các tuyến thay thế qua Ai Cập, Oman hoặc những quốc gia khác có thể được xem xét. Với vị trí địa lý và hệ thống cảng lớn như Alexandria hay Safaga, Ai Cập cũng có khả năng trở thành một phần của mạng lưới mở rộng.

IMEC vì thế khó có thể thay thế hoàn toàn kênh đào Suez trong tương lai gần. Khác với Suez, nơi một con tàu có thể đi thẳng giữa Biển Đỏ và Địa Trung Hải, IMEC yêu cầu nhiều lần chuyển tải giữa tàu biển, đường sắt và biên giới, kéo theo chi phí, thời gian và rủi ro vận hành.

Cuộc cạnh tranh thực sự có thể không phải giữa Haifa và Suez, mà là giữa các mạng lưới vận tải khác nhau. Nếu IMEC thành công, Haifa có cơ hội trở thành một “cây cầu” chiến lược nối châu Á với châu Âu; nhưng để đạt được điều đó, dự án cần vượt qua đồng thời các rào cản về hạ tầng, kinh tế, chính trị và an ninh.