Israel định hình lại chiến lược công nghệ trong kỷ nguyên AI

Từ một hệ sinh thái lâu nay nổi bật với phần mềm và các công ty khởi nghiệp, Israel đang điều chỉnh chiến lược phát triển công nghệ theo hướng tập trung nhiều hơn vào trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sâu, hạ tầng tính toán và những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gắn chặt với các yếu tố kinh tế, an ninh và địa chính trị.

 

Trong cuộc trả lời phỏng vấn nhân dịp kết thúc nhiệm kỳ 5 năm, Giám đốc điều hành Cơ quan Đổi mới sáng tạo Israel Dror Bin cho rằng ngành công nghệ nước này đang trải qua những thay đổi mang tính cơ cấu. Trong khoảng hai thập kỷ trước, công nghệ cao Israel chủ yếu tập trung vào phần mềm và các lĩnh vực kỹ thuật số, trong khi những năm gần đây cơ quan này bắt đầu chuyển các công cụ đầu tư của nhà nước sang công nghệ sâu (deep tech), phù hợp với những xu hướng được dự báo sẽ định hình thập niên tới.

Một phần quan trọng của sự điều chỉnh là tăng hỗ trợ cho các doanh nghiệp công nghệ ở giai đoạn đầu, đặc biệt trong những lĩnh vực có rủi ro công nghệ cao và khó thu hút vốn tư nhân. Israel đã thành lập Quỹ Khởi nghiệp, cung cấp hơn 500 triệu shekel (16,6 triệu USD)) mỗi năm để cùng các nhà đầu tư tư nhân rót vốn vào doanh nghiệp từ giai đoạn hình thành ý tưởng, tiền hạt giống, hạt giống đến Series A. Một quỹ khác trị giá khoảng 1 tỷ NIS (333 triệu USD) được triển khai nhằm khuyến khích các nhà đầu tư tổ chức Israel tham gia thị trường vốn mạo hiểm và các quỹ công nghệ sâu, qua đó củng cố nguồn vốn trong nước và giảm sự phụ thuộc vào vốn nước ngoài.

AI đang trở thành một trong những trọng tâm của chiến lược mới. Tuy nhiên, theo ông Bin, Israel không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp trong việc xây dựng những mô hình ngôn ngữ lớn mang tính nền tảng, vốn đòi hỏi nguồn vốn tư nhân lên tới hàng trăm tỷ USD. Thế mạnh truyền thống của nước này phù hợp hơn với hai hướng: phát triển hạ tầng phục vụ AI như chip, giải pháp trung tâm dữ liệu và phần mềm hạ tầng; đồng thời xây dựng các ứng dụng AI chuyên biệt cho từng ngành, lĩnh vực cụ thể.

Theo cách tiếp cận này, nhà nước tập trung nguồn lực vào những hạ tầng mà khu vực tư nhân khó có khả năng tự xây dựng. Israel đã đầu tư vào một siêu máy tính phục vụ huấn luyện các mô hình AI, cùng hạ tầng dữ liệu và công cụ phát triển, song song với hỗ trợ các doanh nghiệp xây dựng ứng dụng. Ông Bin cho rằng một thách thức quan trọng khác không chỉ là tạo ra công nghệ AI mà còn phải đưa công nghệ này vào giáo dục, y tế và khu vực công một cách rộng rãi, qua đó nâng cao năng suất và thu hẹp khoảng cách.

Quá trình chuyển đổi cũng đang tác động trực tiếp tới thị trường lao động công nghệ. Theo ông Bin, làn sóng sa thải hiện nay xuất phát chủ yếu từ hai yếu tố là đồng shekel tăng giá và cuộc cách mạng AI. Xét trên bình diện toàn ngành, ông Bin coi đây là một dạng “phá hủy sáng tạo”, trong đó các doanh nghiệp phải tái cấu trúc để thích nghi với môi trường công nghệ mới. Một bộ phận kỹ sư bị mất việc có thể chuyển sang các ngành khác có năng suất thấp hơn, trong khi nếu nhu cầu toàn cầu đối với các giải pháp AI tiếp tục tăng và ngành công nghệ Israel thích nghi thành công, số lượng việc làm công nghệ trong tương lai thậm chí có thể tăng trở lại.

Bên cạnh AI, Israel đang mở rộng đầu tư vào điện toán lượng tử và công nghệ sinh học hội tụ - lĩnh vực kết hợp sinh học, kỹ thuật, khoa học máy tính và AI. Theo ông Bin, khoảng 5 năm trước Israel gần như chưa có hoạt động đáng kể trong lĩnh vực điện toán lượng tử nhưng hiện đã có khoảng 20 doanh nghiệp lượng tử, thu hút khoảng 10% vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu trong lĩnh vực này. Israel cũng đang triển khai chương trình trị giá 100 triệu NIS, bổ sung thêm 50 triệu NIS từ khu vực tư nhân, nhằm tích hợp các công nghệ trong nước để xây dựng một máy tính lượng tử ban đầu.

Sự thay đổi chiến lược còn xuất phát từ môi trường cạnh tranh công nghệ quốc tế. Theo ông Bin, công nghệ cao trước đây chủ yếu vận hành theo cơ chế thị trường tư nhân, nhưng hiện cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ, Trung Quốc và châu Âu ngày càng có sự can thiệp trực tiếp của chính phủ thông qua trợ cấp, đầu tư vốn cũng như các biện pháp kiểm soát xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh đó, Israel cần tham gia các liên kết quốc tế có khả năng bảo đảm khả năng tiếp cận những công nghệ tiên tiến.

Theo lãnh đạo Cơ quan Đổi mới sáng tạo Israel, nước này không thể và cũng không cần tự chủ trong mọi lĩnh vực, nhưng phải xác định những công nghệ mà sự phụ thuộc vào bên ngoài có thể tạo ra rủi ro chiến lược. AI, điện toán lượng tử, bán dẫn, hạ tầng tính toán và năng lượng được coi là những năng lực ngày càng có ý nghĩa đối với cả kinh tế, an ninh và khả năng chống chịu của quốc gia. Đồng thời, Israel vẫn cần duy trì kết nối với nguồn vốn nước ngoài, các đối tác quốc tế, nhân tài, thị trường và tri thức công nghệ tiên tiến để bảo đảm khả năng cạnh tranh lâu dài.

Những điều chỉnh này cho thấy chiến lược công nghệ của Israel đang dần chuyển từ hỗ trợ từng doanh nghiệp riêng lẻ sang xây dựng năng lực công nghệ ở cấp quốc gia, với trọng tâm là hạ tầng nghiên cứu và phát triển, nguồn nhân lực, môi trường pháp lý và liên kết giữa khu vực học thuật với doanh nghiệp. Đây cũng là thay đổi mà ông Bin đánh giá là một trong những dấu ấn quan trọng nhất của Cơ quan Đổi mới sáng tạo Israel trong 5 năm qua.