Khoa học và quản lý nước bền vững trước thách thức của biến đổi khí hậu

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Thị Thanh Ngà phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Thắng Trung - TTXVN

Ngày 21/10, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Văn phòng UNESCO tại Hà Nội tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế "Khoa học và Quản lý nước hướng đến phát triển bền vững trong điều kiện biến đổi khí hậu". 

Phát biểu tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu Phạm Thị Thanh Ngà cho biết, hội thảo này là một trong những sự kiện khoa học trọng điểm kỷ niệm 50 năm Chương trình Thủy văn Liên Chính phủ (UNESCO-IHP) và 60 năm Khoa học nước của UNESCO. Những cột mốc này đánh dấu năm thập kỷ cam kết toàn cầu trong việc thúc đẩy nghiên cứu thủy văn, tăng cường hợp tác và thúc đẩy quản lý nước dựa trên khoa học.

Bà Phạm Thị Thanh Ngà nhấn mạnh: "Việt Nam vinh dự đăng cai hội thảo lần này trong thời điểm quan trọng khi khu vực cần hợp tác chặt chẽ hơn bao giờ hết để ứng phó với biến đổi khí hậu. Thông qua hội thảo hôm nay, chúng ta sẽ thảo luận về những thách thức cấp bách về nước trên toàn cầu và khu vực, tìm hiểu các phương pháp quản lý bền vững và chia sẻ những đổi mới khoa học và kỹ thuật mới nhất. Tôi tin tưởng rằng các cuộc thảo luận sẽ thúc đẩy quan hệ đối tác chặt chẽ hơn và tạo ra những hiểu biết thực tế, góp phần vào an ninh nguồn nước ở cả cấp quốc gia và khu vực. Chúng tôi cũng tin rằng khoa học, giáo dục và đổi mới sáng tạo sẽ là nền tảng cho một tương lai bền vững và an toàn về nước". 

Hội thảo cũng góp phần nâng cao nhận thức và tiếp cận cộng đồng thông qua các ấn phẩm khoa học, triển lãm trưng bày tương tác, thúc đẩy văn hóa đổi mới và sáng tạo trong khoa học nước.

Theo ông Jonathan W.Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam, nước là yếu tố cốt lõi của sự sống, là nền tảng của sự sống và kết nối các hệ sinh thái, nền kinh tế và cộng đồng, đồng thời liên hệ chặt chẽ đến các Mục tiêu Phát triển Bền vững — từ sức khỏe và an ninh lương thực đến năng lượng sạch, hành động vì khí hậu và hòa bình.

Tuy nhiên, hiện có khoảng 4 tỷ người trên thế giới đang phải sống trong điều kiện khan hiếm nước nghiêm trọng ít nhất một tháng mỗi năm và các nghiên cứu dự báo tình trạng này sẽ tiếp tục gia tăng trong tương lai, đến năm 2050, khoảng 52% dân số toàn cầu sẽ sinh sống trong các khu vực căng thẳng về  nước. Trong khi đó, biến đổi khí hậu đang làm gia tăng cường độ của chu trình thủy văn - khiến lũ lụt, hạn hán và xâm nhập mặn xảy ra thường xuyên và nghiêm trọng hơn.

Ông Jonathan W.Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam thông tin những vấn đề về nước. Ảnh: Thắng Trung - TTXVN

Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam nêu rõ: "Trong bối cảnh này, Ban Chỉ đạo Chương trình Thủy văn Liên Chính phủ khu vực châu Á - Thái Bình Dương đóng vai trò trung tâm trong việc kết nối những nỗ lực của các quốc gia, góp phần chuyển hóa những thành tựu ở cấp quốc gia thành sức mạnh và khả năng chống chịu chung của khu vực. Việt Nam, nước chủ nhà của sự kiện lần này, đã thể hiện những đóng góp  mạnh mẽ trong công tác quản lý và phát triển bền vững tài nguyên nước.  

UNESCO tiếp tục tăng cường  kết nối khoa học, chính sách và cộng đồng trong một tầm nhìn chung về phát triển bền vững. Tại Việt Nam, UNESCO tập trung thúc đẩy khoa học về nước và gắn kết khoa học với chính sách và xã hội ở cả cấp trung ương và địa phương.

"UNESCO sẵn sàng đồng hành cùng Việt Nam để biến những tiến bộ khoa học hôm nay thành hành động bảo vệ nguồn nước cho các thế hệ mai sau.”, ông Jonathan Baker khẳng định.

Thông tin tại hội thảo, Giáo sư Toshio Koike, Giám đốc điều hành ICHARM Nhật Bản khuyến nghị, biến đổi khí hậu thường gây ra những hiện tượng thời tiết cực đoan, đặc biệt là mưa rất lớn. Việt Nam có hệ thống sông ngòi đa dạng, đi cùng với đó là hệ thống đập và hồ chứa. Việt Nam cần tăng cường quản lý đập và hồ chứa nhằm tận dụng tối đa lượng nước dư thừa, điều này đóng vai trò quan trọng trong quản lý tài nguyên nước thích ứng với biến đổi khí hậu.

Ngoài ra, Việt Nam cần tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan, từ Trung ương, chính quyền địa phương tới các nhà khoa học và cộng đồng địa phương trong quản trị nguồn nước, vấn đề này cũng đóng vai trò quan trọng trong tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của các hệ thống hạ tầng, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội bền vững của quốc gia. 

Các đại biểu tại hội thảo trao đổi những vấn đề liên quan đến nước. Ảnh: Thắng Trung - TTXVN

Đề cập đến thách thức an ninh nguồn nước tại Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu và khu vực. Tiến sĩ Ngô Thị Thủy, Viện Khoa học Khí tượng thủy văn và Biến đổi khí hậu cho rằng, với đường bờ biển dài, dân cư đông, Việt Nam là một trong số những quốc gia chịu tác động mạnh nhất của biến đổi khí hậu trong tương lai.

Theo số liệu thống kê nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,89 độ C (giai đoạn 1958-2018), lượng mưa năm tăng khoảng 2,1%, nước biển dâng khoảng 2,7mm/năm và các hiện tượng cực đoan xảy ra càng nhiều với cường độ mạnh hơn. Trong tương lai, theo kịch bản biến đổi khí hậu năm 2020, nhiệt độ trung bình sẽ tăng khoảng 1,2-2,3 độ C vào giữa thế kỷ và lượng mưa tăng khoảng 10-15%.

Tiến sĩ Ngô Thị Thủy phân tích, các thách thức về an ninh nguồn nước của Việt Nam đối mặt dưới tác động của biến đổi khí hậu và thay đổi khu vực là nguồn tài nguyên nước phân bố không đều theo không gian và thời gian, suy giảm chất lượng nước, xâm nhập mặn, thay đổi chế độ bùn cát, nguồn tài nguyên nước phụ thuộc vào nước ngoài, tăng nhu cầu nước, lũ lụt và hạn hán xảy ra càng nhiều và mạnh mẽ hơn. Ngoài ra, những vấn đề về quản trị cũng là thách thức đến an ninh nguồn nước quốc gia. 

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thay đổi khu vực, an ninh nguồn nước có một số thay đổi như dòng chảy mùa cạn có xu thế giảm, ngoại trừ một số tháng đầu mùa cạn và vào cuối thế kỷ 21. Cũng trong các kịch bản biến đổi khí hậu, ứng với các mức tăng nhiệt độ toàn cầu khác nhau, nhu cầu nước cho nông nghiệp và các ngành có xu thế tăng...

Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi, chia sẻ những vấn đề liên quan như: Đổi mới trong bảo tồn và tái sử dụng nước, mô phỏng lũ lụt độ phân giải cao phục vụ quản lý rủi ro lũ lụt dựa vào cộng đồng, quản lý nước bền vững tại các quốc gia, đảo nhỏ... 

Bên lề sự kiện, không gian triển lãm khoa học trưng bày các sáng kiến nổi bật trong bảo vệ và quản lý tài nguyên nước trong khu vực, trong đó có ba dự án của Nhóm các nhà khoa học trẻ Việt Nam đoạt giải UNESCO Water Challenge 2025 – minh chứng cho năng lực sáng tạo và sự tham gia tích cực của thế hệ trẻ trong giải quyết các vấn đề nước.