Kinh tế hợp tác xã ở Thanh Hóa chuyển mình cùng chuyển đổi số

Tại Thanh Hóa, nhiều hợp tác xã đang từng bước thay đổi tư duy sản xuất, quản trị và kinh doanh bằng việc ứng dụng công nghệ số, công nghệ cao vào hoạt động thực tiễn. Từ những cánh đồng nhà màng hiện đại đến hệ thống điện thông minh vận hành bằng dữ liệu số, kinh tế hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đang cho thấy một diện mạo mới: năng động hơn, chuyên nghiệp hơn và thích ứng nhanh hơn với nhu cầu của thị trường.

Từ nhà màng công nghệ cao đến “thủ phủ” lan hồ điệp

Những ngày đầu Hè, khu nhà màng rộng hàng nghìn mét vuông của Hợp tác xã Dịch vụ cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến, phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa luôn duy trì nền nhiệt mát dịu, khác hẳn cái nắng oi ả bên ngoài. Bên trong nhà kính, hàng chục nghìn chậu lan hồ điệp đang phát triển đồng đều dưới sự vận hành gần như tự động hoàn toàn của hệ thống cảm biến nhiệt độ, độ ẩm, ánh sáng và quạt thông gió.

Ít ai biết rằng, hơn 10 năm trước, hợp tác xã này chỉ hoạt động trong lĩnh vực dịch vụ cơ giới hóa nông nghiệp như làm đất, gặt lúa, sản xuất mạ khay, cấy máy phục vụ bà con trong vùng. Nhưng với tư duy đổi mới, ban lãnh đạo hợp tác xã đã sớm nhận ra rằng muốn tồn tại và phát triển bền vững thì phải mạnh dạn thay đổi cách làm.

Năm 2015, hợp tác xã bắt đầu chuyển hướng sang sản xuất nông nghiệp công nghệ cao với các sản phẩm chủ lực như dưa chuột baby, dưa kim hoàng hậu, dưa vàng, rau ăn lá… theo hướng hữu cơ và VietGAP. Từ vài nhà màng ban đầu, đến nay hợp tác xã đã phát triển lên khoảng 4,4 ha sản xuất công nghệ cao với 20 nhà màng hiện đại.

Toàn bộ quá trình sản xuất được ứng dụng công nghệ đồng bộ. Hệ thống tưới nhỏ giọt được cài đặt tự động theo thời tiết và từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng. Công nghệ phủ màng giúp giảm cỏ dại, hạn chế sâu bệnh. Đặc biệt, việc thụ phấn bằng ong thay cho lao động thủ công đã giúp tiết kiệm khoảng 60% chi phí nhân công.

Không dừng lại ở cây dưa, vài năm gần đây hợp tác xã tiếp tục mở hướng đi mới với mô hình trồng lan hồ điệp công nghệ cao. Nhận thấy nhu cầu thị trường đối với dòng hoa cao cấp này ngày càng lớn, năm 2023, hợp tác xã mạnh dạn đầu tư hơn 10 tỷ đồng xây dựng khu nhà kính rộng 2.000 m2 để trồng 40.000 cây lan hồ điệp. Riêng hệ thống thiết bị công nghệ và giống lan đã chiếm gần 6 tỷ đồng. Toàn bộ hệ thống gồm máy lạnh sâu, quạt ma trận, thiết bị cắt nắng, cảm biến nhiệt độ, độ ẩm tự động, hệ thống tưới và giữ lạnh… được doanh nghiệp chuyên môn từ Hà Nội trực tiếp lắp đặt, chuyển giao công nghệ.

Điều đặc biệt là toàn bộ hệ thống có thể vận hành hoàn toàn tự động. Chỉ cần cài đặt chế độ “auto”, hệ thống sẽ tự điều chỉnh nhiệt độ theo từng khung giờ trong ngày. Buổi sáng nhiệt độ dao động khoảng 27-28 độ C; buổi trưa tăng lên 31 độ; ban đêm giảm xuống còn 16-17 độ để kích thích cây lan phát triển, tạo độ dày cánh và màu sắc đẹp hơn… Việc chủ động hoàn toàn về nhiệt độ giúp cây lan thích nghi tốt hơn với khí hậu địa phương, giảm sốc nhiệt, tăng tỷ lệ ra hoa đẹp và nâng cao giá trị thương phẩm.

Ông Nguyễn Xuân Thiên, Giám đốc hợp tác xã dịch vụ cơ giới hóa nông nghiệp Đông Tiến chia sẻ, đến thời điểm hiện tại, có thể khẳng định mô hình trồng lan hồ điệp của hợp tác xã đã thành công và phù hợp với khí hậu nóng như ở Thanh Hóa. Sản phẩm lan hồ điệp của hợp tác xã đã được Bộ Khoa học và Công nghệ và Sở Khoa học và Công nghệ Thanh Hóa công nhận chất lượng, tiêu chuẩn với tỷ lệ ra ngồng đạt 100%, tỷ lệ ngồng loại 1 đạt trên 97%. Sau thu hoạch, lan hồ điệp tiếp tục được nâng tầm giá trị bằng việc tạo hình nghệ thuật trên chậu sứ, chậu gỗ mỹ thuật. Nếu bán nguyên cây tại vườn chỉ đạt khoảng 200 nghìn đồng/chậu thì sau khi hoàn thiện sản phẩm nghệ thuật, giá trị tăng lên khoảng 300 nghìn đồng/chậu.

Không chỉ đầu tư công nghệ sản xuất, hợp tác xã còn tính toán bài toán tiết kiệm năng lượng bằng việc lắp đặt hệ thống điện mặt trời công suất 26 kW với kinh phí hơn 200 triệu đồng. Hệ thống này giúp tiết kiệm từ 17-20 triệu đồng tiền điện mỗi tháng, đồng thời tạo nguồn điện ổn định để vận hành toàn bộ thiết bị công nghệ cao trong nhà kính.

Bên cạnh lan hồ điệp, hợp tác xã hiện vẫn duy trì hơn 2,2 ha nhà màng sản xuất dưa vàng, dưa chuột baby, dưa kim hoàng hậu. Trung bình mỗi năm sản xuất 3 vụ chính và 1 vụ phụ, mang lại doanh thu gần 3 tỷ đồng. Hiện nay, tổng doanh thu của hợp tác xã dao động từ 13-15 tỷ đồng/năm, lợi nhuận sau chi phí đạt khoảng 2-3 tỷ đồng. Riêng doanh thu từ lan hồ điệp năm 2024 đạt khoảng 2 tỷ đồng; năm 2025 đạt 2,5 tỷ đồng.

Để nâng cao chất lượng sản phẩm, hợp tác xã đang tiếp tục hoàn thiện quy trình VietGAP nhằm đưa sản phẩm vào siêu thị và các bếp ăn tập thể. Đồng thời, đơn vị cũng phối hợp với các viện nghiên cứu và đối tác nước ngoài thử nghiệm nhiều giống dưa mới, hướng tới làm chủ công nghệ sản xuất hạt giống F1 trong nước.

Từ một hợp tác xã dịch vụ nông nghiệp truyền thống, Đông Tiến đang trở thành mô hình nông nghiệp công nghệ cao tiêu biểu của tỉnh, cho thấy hiệu quả rõ nét của việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số vào sản xuất.

Chuyển đổi số làm thay đổi dịch vụ điện nông thôn

Không chỉ trong lĩnh vực nông nghiệp, chuyển đổi số cũng đang tạo ra bước thay đổi mạnh mẽ trong hoạt động của các hợp tác xã dịch vụ điện năng ở nông thôn.

Tại Hợp tác xã Hoằng Thanh, xã Hoằng Thanh, không khí làm việc hiện nay đã khác nhiều so với trước đây. Những tập hồ sơ hợp đồng giấy dày cộp dần được thay thế bằng dữ liệu điện tử; việc ghi chỉ số điện thủ công từng hộ dân cũng đang được thay bằng công tơ điện tử đo xa hiện đại.

Hợp tác xã hiện cung cấp điện cho khoảng 3.200 khách hàng với 14 trạm biến áp trên địa bàn xã Hoằng Thanh cũ. Thời gian qua, đơn vị đã mạnh dạn đầu tư gần 7 tỷ đồng để thay thế hệ thống lưới điện cũ, cải tạo đường dây và lắp đặt công tơ điện tử thông minh đo xa. Từ tháng 1/2026, hợp tác xã bắt đầu triển khai ký hợp đồng điện tử thay thế hợp đồng giấy truyền thống. Đến nay đã có khoảng 600 khách hàng thực hiện ký điện tử; hợp tác xã phấn đấu hoàn thành toàn bộ 3.200 hợp đồng điện tử trước tháng 6/2026.

Việc áp dụng hợp đồng điện tử giúp khách hàng có thể ký kết ngay trên điện thoại hoặc máy tính mà không cần trực tiếp đến điểm giao dịch. Hồ sơ được lưu trữ điện tử giúp giảm đáng kể chi phí in ấn, lưu kho, vận chuyển và thời gian xử lý thủ tục. Cùng với đó, hệ thống công tơ điện tử đo xa cho phép tự động ghi chỉ số điện và truyền dữ liệu trực tiếp về trung tâm thông qua kết nối số. Điều này không chỉ giúp giảm nhân công ghi điện thủ công mà còn tăng độ chính xác, minh bạch trong quản lý điện năng.

Ông Nguyễn Văn Điền, thôn Đại Long, xã Hoằng Thanh cho biết, từ khi được thay công tơ cơ bằng công tơ điện tử đo xa, việc theo dõi điện năng tiêu thụ trở nên thuận tiện và minh bạch hơn. Chỉ số điện được ghi tự động, chính xác, không cần chờ nhân viên đến ghi điện như trước. Đồng thời, khách hàng có thể dễ dàng theo dõi lượng điện sử dụng qua ứng dụng điện lực để điều chỉnh mức tiêu thụ, tiết kiệm chi phí.

Không chỉ giúp minh bạch hóa dữ liệu, công tơ điện tử còn hỗ trợ phát hiện các sự cố bất thường như quá tải, mất điện hoặc can thiệp trái phép. Dữ liệu được kết nối trực tiếp với hệ thống chăm sóc khách hàng, thanh toán trực tuyến và hóa đơn điện tử, tạo thuận lợi cho cả đơn vị cung cấp điện lẫn người dân sử dụng.

Ông Lê Công Chiến, Giám đốc Hợp tác xã Hoằng Thanh cho biết, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và kinh doanh điện năng đã góp phần nâng cao chất lượng phục vụ khách hàng, giảm nhân công ghi chỉ số điện thủ công, đồng thời tăng độ chính xác và minh bạch trong công tác quản lý điện năng. Việc ứng dụng công tơ điện tử đo xa, hợp đồng điện tử và các dịch vụ trực tuyến cũng giúp hợp tác xã vận hành hiệu quả hơn, tiết kiệm chi phí và từng bước hiện đại hóa hoạt động.

Hiện nay, bước vào cao điểm mùa Hè, nhu cầu sử dụng điện tăng cao, hợp tác xã tăng cường tuyên truyền người dân sử dụng điện tiết kiệm, an toàn để hạn chế quá tải cục bộ. Theo thống kê, toàn tỉnh Thanh Hóa hiện có 1.376 hợp tác xã; trong đó, có 851 hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp; còn lại là các hợp tác xã phi nông nghiệp. Xác định chuyển đổi số là xu hướng tất yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động kinh tế tập thể, thời gian qua, nhiều hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã chủ động thay đổi phương thức quản trị, ứng dụng công nghệ trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và cung cấp dịch vụ.

Ông Nguyễn Đình Tuấn, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Thanh Hóa cho biết, Liên minh hợp tác xã tỉnh Thanh Hóa đã, đang và sẽ triển khai nhiều nội dung hỗ trợ các hợp tác xã đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh; phối hợp với các sở, ngành xây dựng mô hình giới thiệu, bán sản phẩm, hỗ trợ xúc tiến thương mại, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử… Từ những cánh đồng nhà màng ứng dụng cảm biến tự động đến hệ thống điện thông minh vận hành bằng dữ liệu số, chuyển đổi số đang mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế hợp tác xã ở Thanh Hóa. Không chỉ tạo ra giá trị kinh tế, công nghệ còn giúp các hợp tác xã thay đổi tư duy quản trị, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước khẳng định vị thế trong nền kinh tế hiện đại.