Kinh tế Nhà nước dẫn dắt, kích hoạt kinh tế tư nhân

Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước ngay sau khi được ban hành đã nhận được nhiều phản hồi tích cực từ cộng đồng doanh nghiệp. Đây không chỉ là văn kiện xác lập lại vị thế chủ đạo của kinh tế Nhà nước trong kỷ nguyên mới, mà còn mở ra một không gian “tương hỗ” chưa từng có, nơi kinh tế Nhà nước chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang “kiến tạo phát triển” và được kỳ vọng sẽ trở thành bệ đỡ vững chắc để kinh tế tư nhân và các thành phần kinh tế khác cùng bứt phá, nhằm hiện thực hoá mục tiêu và tầm nhìn đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

* Tái định vị “người dẫn dắt”

Nghị quyết 79-NQ/TW khẳng định kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng, nắm giữ các nguồn lực then chốt (đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, ngân sách, các quỹ tài chính...). Tuy nhiên, điểm mới mang tính đột phá là sự sòng phẳng trong cơ chế vận hành.

Nghị quyết nêu rõ: "Kinh tế Nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực kinh tế khác, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh"

Là một trong những đơn vị hàng đầu trong việc cung cấp giải pháp tư vấn tổng thể và xây dựng hệ thống quản trị cho doanh nghiệp, ông Lê Văn Dũng, Tổng giám đốc Công ty cổ phần Tập đoàn công nghệ AB Soft nhận định, Nghị quyết 79 là một bước ngoặt về tư duy. Việc Bộ Chính trị yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, coi trọng hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường là thông điệp mạnh mẽ nhất. Khi doanh nghiệp nhà nước không còn dựa vào bao cấp, chấp nhận cạnh tranh bình đẳng, thì nỗi lo về sự "chèn ép" sẽ biến mất. Thay vào đó, doanh nghiệp Nhà nước sẽ đóng vai trò dẫn dắt, mở đường vào những lĩnh vực khó, tạo hạ tầng để tư nhân đi theo.

Tác động lớn nhất của Nghị quyết 79 đối với kinh tế tư nhân không chỉ nằm ở cơ chế, mà nằm ở tham vọng nâng tầm quy mô của khu vực công. Nghị quyết đặt mục tiêu cụ thể đến năm 2030 sẽ hình thành 50 doanh nghiệp Nhà nước thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á; trong đó có 1–3 doanh nghiệp lọt Top 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Điều này tạo ra một lực kéo khổng lồ cho các doanh nghiệp tư nhân thông qua chuỗi cung ứng. Một tập đoàn nhà nước lọt Top 500 thế giới sẽ cần một hệ sinh thái hàng nghìn doanh nghiệp vệ tinh, có thể là các doanh nghiệp nhỏ và vừa hỗ trợ.

Chia sẻ góc nhìn, bà Hồ Thị Nguyệt, Giảng viên kinh tế cao cấp Trường Đại học Công nghệ Đông Á bày tỏ quan điểm, không nên nhìn kinh tế Nhà nước và kinh tế tư nhân như hai đối thủ chia lại miếng bánh. Khi Nghị quyết 79 đặt mục tiêu có 1-3 "sếu đầu đàn" tầm cỡ thế giới, đó là tin vui cho khối tư nhân. Hãy nhìn cách các tập đoàn lớn vận hành, họ sẽ tạo ra đơn hàng, chuyển giao công nghệ và dẫn dắt doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Một dự án năng lượng hay hạ tầng hàng tỷ USD do doanh nghiệp Nhà nước dẫn dắt sẽ kích hoạt hàng loạt cơ hội thầu phụ, cung ứng dịch vụ cho khối tư nhân.

* Khơi thông dòng vốn và nguồn lực

Một điểm nhấn quan trọng khác trong Nghị quyết 79 là mục tiêu phấn đấu có ít nhất 3 ngân hàng thương mại Nhà nước nằm trong nhóm 100 ngân hàng lớn nhất châu Á vào năm 2030.

Từng là Giám đốc dịch vụ khách hàng Ngân hàng Thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam (MSB) chi nhánh Nam Hà Nội, nay là Giám đốc điều hành Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại TKV Hà Nội, bà Phạm Thị Hồng Thắm bày tỏ sự tin tưởng, đây là tín hiệu tích cực trực tiếp đối với nhu cầu vốn của nền kinh tế. Khi các tổ chức tín dụng Nhà nước đủ lớn mạnh, dòng vốn cho sản xuất kinh doanh, đặc biệt là các dự án xanh, chuyển đổi số của khối tư nhân sẽ được khơi thông. Bên cạnh đó, Nghị quyết xác định nền tảng kinh tế Nhà nước bao gồm cả đất đai, kết cấu hạ tầng và dự trữ quốc gia. Định hướng quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực này, chống thất thoát lãng phí, chính là cách gián tiếp giảm chi phí logistics, chi phí mặt bằng cho toàn bộ nền kinh tế, giúp doanh nghiệp tư nhân nâng cao năng lực cạnh tranh.

Với trụ cột chính sách là lấy quản trị minh bạch làm nền tảng của niềm tin. Đây cũng chính là yếu tố giúp các mối quan hệ hợp tác công – tư (PPP) đi vào thực chất, niềm tin là yếu tố cốt lõi. Nghị quyết 79 đã giải quyết bài toán này bằng yêu cầu 100% doanh nghiệp Nhà nước phải áp dụng quản trị hiện đại trên nền tảng số; các tập đoàn, tổng công ty thực hiện quản trị theo chuẩn mực OECD.

Theo bà Phạm Thị Hồng Thắm, khi doanh nghiệp Nhà nước quản trị theo chuẩn OECD, mọi thông tin tài chính, đầu tư đều minh bạch. Đây là điều kiện tiên quyết để thu hút các "đại bàng" tư nhân và quốc tế tham gia vào các dự án cổ phần hóa hay hợp tác đầu tư. Doanh nghiệp sẽ không thể mời gọi đối tác chiến lược nếu nội tại quản trị còn tù mù. Nghị quyết 79 đã 'bắt mạch" rất đúng điểm này.

Cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm được nhấn mạnh trong Nghị quyết sẽ cởi bỏ tâm lý sợ sai, giúp lãnh đạo doanh nghiệp Nhà nước mạnh dạn hơn trong các quyết định liên doanh, liên kết với khu vực tư nhân, đặc biệt trong các lĩnh vực rủi ro cao như công nghệ lõi, năng lượng mới, cũng là những nội dung được các chuyên gia kinh tế và cộng đồng doanh nghiệp đánh giá cao.

Để hiện thực hóa tầm nhìn 2045 – khi kinh tế Nhà nước cùng các khu vực khác đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, các chuyên gia kinh tế và nhiều doanh nghiệp cho rằng, rất cần những giải pháp đồng bộ. Theo đó, cần sớm công bố danh mục các lĩnh vực  sẽ nắm giữ và lĩnh vực sẽ mở cửa hoàn toàn cho tư nhân theo tinh thần Nghị quyết, tránh tình trạng “vừa đá bóng, vừa thổi còi”. Thêm vào đó, các tập đoàn kinh tế Nhà nước cũng cần có lộ trình cụ thể về tỷ lệ nội địa hóa, ưu tiên sử dụng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp Việt Nam, tạo thị trường cho khối tư nhân cùng lớn mạnh. Như Bộ Chính trị đề ra yêu cầu, việc tổ chức thực hiện cần nghiêm túc, chuyển từ tư duy quản lý sang kiến tạo nên việc triển khai thành công Nghị quyết phải được đo lường bằng sức cạnh tranh của quốc gia và sự lớn mạnh của cả hệ thống doanh nghiệp, không phân biệt thành phần.

Nhiều doanh nghiệp thẳng thắn và bày tỏ sự tin tưởng rằng, Nghị quyết 79 không phải là sự ưu ái riêng cho “con đẻ” của Nhà nước, mà là bản quy hoạch lại nguồn lực quốc gia. Khi kinh tế Nhà nước đóng vai trò dẫn dắt, tạo hạ tầng, đảm bảo an ninh; kinh tế tư nhân sẽ có không gian rộng mở để sáng tạo và tăng trưởng. Đó chính là sự tương hỗ hoàn hảo cho một Việt Nam tự chủ và thịnh vượng trong tương lai.