Kinh tế toàn cầu có suy thoái trong năm 2023?

Nhiều chuyên gia kinh tế hàng đầu thế giới đã dành phần lớn thời gian của năm 2022 để tự thuyết phục bản thân rằng nếu chưa hẳn rơi vào suy thoái, kinh tế toàn cầu chắc chắn sẽ sớm bước vào trạng thái này.

Những đánh giá cho rằng kinh tế Mỹ rơi vào suy thoái nửa đầu năm 2022 là hơi vội vã, nhất là khi xét đến thị trường lao động ở nước này. Tuy nhiên, với việc Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) cùng nhiều ngân hàng trung ương khác trên thế giới tăng mạnh lãi suất, nguy cơ suy thoái ở Mỹ trong năm 2023 sẽ là 50% và trong hai năm tới, tỷ lệ này là 75%.

Châu Âu, khu vực chịu tác động nặng nề từ giá năng lượng tăng cao, nhiều khả năng sẽ bước vào suy thoái – khái niệm thông thường được nhắc đến khi Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) giảm trong hai quý liên tiếp.

Trong khi đó, tình hình tại Trung Quốc dường như còn tệ hơn. Trung Quốc cũng gặp phải những vấn đề như của châu Âu, nhưng cùng với đó còn là sự đổ vỡ của ngành bất động sản và nguy cơ lây nhiễm COVID-19 khi chính phủ nước này quyết định mở cửa nền kinh tế nhưng thiếu lực hỗ trợ từ công tác tiêm phòng đầy đủ.

Tăng trưởng của Trung Quốc trong năm tới dự kiến sẽ thấp hơn khá nhiều so với tốc độ ấn tượng mà nước này đã đạt được trong hơn 40 năm qua. Mặc dù vậy, gần như không có khả năng GDP của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới sẽ suy giảm hai quý liên tiếp.

Nguyên nhân dẫn đến nhận định này là bởi vì ngay cả khi sụt giảm mạnh trong thời kỳ đỉnh điểm của khủng hoảng tài chính toàn cầu thì Tổng sản phẩm quốc nội của Trung Quốc cũng không bị "nhấn chìm". Nhưng đây cũng là một ví dụ cho thấy những khiếm khuyết trong định nghĩa suy thoái bằng khái niệm GDP tăng trưởng âm hai quý liên tục.

Không những vậy, kinh tế nhiều nước gặp khó khăn còn là do nguyên nhân nội tại, đến từ những sai lầm chính sách gây hại không khó để nhận biết. Đơn cử, trong suốt giai đoạn từ năm 2011-2021, châu Âu phụ thuộc quá lớn vào khí đốt từ Nga, khiến khu vực này đặc biệt dễ bị tổn trong bối cảnh cuộc xung đột Nga-Ukraine. Tương tự như vậy, chính sách "Không COVID" cũng gây ra tổn thất kinh tế lớn cho Trung Quốc do thiếu vắng một kế hoạch về lộ trình, cách thức nới lỏng hạn chế.

Về phần mình, Mỹ đã phạm phải nhiều sai lầm, nổi bật là việc nước này tự nguyện rũ bỏ vai trò của trật tự quốc tế tự do, phớt lờ Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và các khuôn khổ thương mại.

Chính sách trừng phạt thuế của cựu Tổng thống Donald Trump sai lệch, thế nhưng ông Joe Biden gần như không có bước đi nào để đảo ngược xu thế này. Trên thực tế, điều khoản "mua hàng Mỹ" được đề cập trong Đạo luật giảm lạm phát (IRA) của chính quyền Tổng thống Joe Biden đi ngược lại quy định của WTO.

Những tác động tiêu cực từ tăng lãi suất hiện chưa nổi rõ, nhưng đã có dấu hiệu cho thấy "cả loạt bong bóng" cuối cùng sẽ phát nổ. Thị trường chứng khoán Mỹ đạt đỉnh vào tháng 1/2021, nhưng sau đó là xu hướng giảm điểm liên tục. Trái phiếu, bất động sản và tài sản ở các thị trường mới nổi cũng đều mất giá trong năm qua. Tuy nhiên, liệu giới đầu tư có coi đà giảm điểm này là cơ hội để mua vào? Xét trong bối cảnh giá cổ phiếu vẫn chưa về ngưỡng ba năm trước đây - thời điểm tiền đại dịch, người ta có lý do để tin rằng cổ phiếu sẽ rớt giá sâu nữa trước khi hồi phục gắn với các yếu tố nền tảng kinh tế vững chắc. Thực tế này cũng đúng với thị trường tiền số.

Kinh tế thế giới năm 2023 sẽ gặp khó khăn, thế nhưng đà suy yếu có thể không đủ để liệt vào suy thoái khi xét theo tiêu chí hẹp là hai quý tăng trưởng âm liên tiếp.

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu sẽ giảm từ mức 6,1% của năm 2021 xuống còn 2,2-2,7% trong năm 2023, nhưng dù như vậy kinh tế thế giới cũng thoát khỏi sự suy giảm liên tiếp theo quý.

Thậm chí, nếu định nghĩa suy thoái toàn cầu mang đến những tiêu chí mở hơn, ví dụ như tốc độ tăng trưởng GDP dưới mức 2,5%, thì cũng rất khó để chúng ta đưa ra kết luận chắc chắn về suy thoái toàn cầu trong năm 2023.

Liệu có xuất hiện suy thoái? Đương nhiên là có khả năng đó, nhưng đây là điều hoàn toàn có thể tránh được./.