Kỷ luật tài khóa: Trụ cột cho mục tiêu tăng trưởng bền vững

Năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức 8,3 – 8,5%. Đây không chỉ là con số trong kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, mà còn là thước đo năng lực điều hành chính sách, khả năng tận dụng thời cơ trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động khó lường. Để đạt được mục tiêu này, chính sách tài khóa tiếp tục là một trong những trụ cột quan trọng; trong đó, Bộ Tài chính giữ vai trò điều phối, phân bổ nguồn lực, cân đối ngân sách, kiểm soát nợ công và duy trì kỷ luật tài khóa, qua đó tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Các chuyên gia kinh tế cho rằng, kết quả tích cực từ đầu năm đã tạo nền tảng khả quan. Tuy nhiên, để bứt phá đạt mục tiêu tăng trưởng 8,3 – 8,5%, Việt Nam không chỉ cần sự phối hợp nhịp nhàng giữa các công cụ chính sách, mà quan trọng hơn, cần giữ vững kỷ luật tài khóa. Đây được coi là “hàng rào an toàn” để nền kinh tế có thể tăng tốc mà không đối mặt với rủi ro mất cân đối.

Ông Sacha Dray, chuyên gia kinh tế của WB cho biết, từ đầu năm 2025 tới nay, chính sách tài khóa của Việt Nam được thực hiện theo hướng mở rộng linh hoạt thông qua đầu tư công. Theo đó, đầu tư công mở rộng cả ở cấp trung ương và địa phương cho các dự án hạ tầng lớn về giao thông, năng lượng.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng, thời gian qua, vốn đầu tư công được dồn lực vào các dự án quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm, tạo ra động lực mới, không gian mới cho phát triển kinh tế - xã hội. Thực tế cho thấy, các công trình hạ tầng then chốt như cao tốc Bắc Nam giai đoạn 2, sân bay Long Thành, tuyến vành đai 4 vùng Thủ đô hay vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh đều được đẩy nhanh tiến độ. Điều này thể hiện tinh thần “kỷ luật tiến độ”  khi việc hoàn thành giải ngân đúng thời hạn không chỉ là kỹ thuật tài chính, mà còn là nhiệm vụ chính trị cấp thiết nhằm thúc đẩy tăng trưởng.

Ông Dương Bá Đức, Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, việc hoàn thành phân bổ và giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 đúng tiến độ không chỉ là yêu cầu kỹ thuật tài chính, mà còn là nhiệm vụ chính trị cấp thiết trong bối cảnh phục hồi và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, ngành, cùng với giám sát sát sao từ Chính phủ, sẽ là nền tảng bảo đảm hiệu quả sử dụng vốn, nâng cao chất lượng đầu tư công, đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước.

Song song với mở rộng chi tiêu, việc giữ vững kỷ luật thu chi, hạn chế lãng phí và duy trì tỷ lệ nợ công trong ngưỡng an toàn sẽ quyết định tính bền vững của tăng trưởng.

Thực tế, tỷ lệ nợ công của Việt Nam đã giảm xuống mức 34% GDP vào năm 2024, cách xa trần quy định. Bội chi ngân sách duy trì quanh mức 4%. Đây là minh chứng cho cách tiếp cận thận trọng vừa hỗ trợ phục hồi kinh tế, vừa giữ kỷ luật để tránh rủi ro tài chính công.

Không chỉ đầu tư công, chính sách tài khóa còn hỗ trợ trực tiếp cho khu vực doanh nghiệp. Bà Vũ Thị Thu Thủy, Giám đốc một công ty tiêu dùng tại Hà Nội, cho biết việc giảm thuế giá trị gia tăng đã giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền và ổn định sản xuất trong giai đoạn còn khó khăn. Đây là minh chứng cho sự linh hoạt trong điều hành, hỗ trợ đúng đối tượng, đúng thời điểm, nhưng vẫn trong khuôn khổ kỷ luật tài chính.

Cùng lúc, nguồn thu ngân sách tiếp tục vượt kỳ vọng. Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, tổng thu ngân sách nhà nước 9 tháng ước đạt 1.887,9 nghìn tỷ đồng, bằng 96% dự toán năm và tăng 27,9% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, con số này đạt được dù đã miễn, giảm, gia hạn thuế, phí để hỗ trợ sản xuất kinh doanh. Điều đó phản ánh nỗ lực quản lý thu chặt chẽ, chống thất thu, tăng cường minh bạch, những trụ cột của kỷ luật tài khóa.

Một yêu cầu song hành với thúc đẩy tăng trưởng là kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. 8 tháng qua, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng 3,25% so với cùng kỳ, trong khi tín dụng tăng trưởng cao và mặt bằng lãi suất cho vay tiếp tục xu hướng giảm. Bộ Tài chính đã phối hợp cùng Bộ Công Thương điều hành Quỹ bình ổn giá xăng dầu, giữ ổn định giá nhiều mặt hàng thiết yếu như gạo, phân bón, vật tư nông nghiệp. Đây không chỉ là biện pháp tình thế, mà còn thể hiện việc kỷ luật tài khóa gắn với an sinh xã hội, sử dụng ngân sách hợp lý để ổn định giá cả, bảo vệ người tiêu dùng và tạo niềm tin cho thị trường.

Tuy nhiên, mục tiêu tăng trưởng cao vẫn đi kèm nhiều thách thức như xuất khẩu có dấu hiệu chững lại, và được dự báo tiếp tục khó khăn do ảnh hưởng chính sách thương mại từ Mỹ. Áp lực lạm phát, điều hành tỷ giá, lãi suất chịu sức ép lớn từ bên ngoài. Mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong giai đoạn đầu vận hành còn vướng mắc, nhiều nơi lúng túng trong khai thác không gian phát triển mới. Trong bối cảnh đó, nếu không duy trì kỷ luật tài khóa, nền kinh tế có thể đối diện với nguy cơ mất cân đối kép vừa áp lực chi tiêu lớn, vừa khó duy trì an toàn nợ công.

Một hướng đi được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là gắn kỷ luật tài khóa với chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Ông Nguyễn Ngọc An, Giám đốc một doanh nghiệp vận tải tại Hà Nội, cho rằng, nếu được giảm thuế nhập khẩu thiết bị tiết kiệm năng lượng và hỗ trợ tín dụng ưu đãi, doanh nghiệp có thể nhanh chóng chuyển sang sản xuất bền vững. Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh lâu dài.

Theo các chuyên gia, để đạt mục tiêu tăng trưởng, chính sách tài khóa cần tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt trên nền tảng kỷ luật. Ngoài giải ngân đầu tư công, Bộ Tài chính cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, mở rộng cơ chế bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch, bền vững. Chỉ khi dòng vốn chảy mạnh mẽ vào khu vực sản xuất, tăng trưởng mới bứt phá.

Bộ trưởng Nguyễn Văn Thắng cho biết, Bộ Tài chính đã triển khai hàng loạt nhiệm vụ, giải pháp như thúc đẩy và làm mới các động lực tăng trưởng truyền thống về đầu tư, tiêu dùng trong nước và phát triển các động lực tăng trưởng mới. Đồng thời, tập trung giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, động lực tăng trưởng.