Làn sóng xe điện Trung Quốc gây xáo trộn thị trường Đông Nam Á

Trước tình hình này, chính phủ các nước trong khu vực, đặc biệt là Malaysia, đang phải nhanh chóng điều chỉnh chính sách nhằm bảo vệ các doanh nghiệp trong nước trước sự lấn lướt của các đối thủ ngoại.

Tiến sĩ Ong Kian Ming, giáo sư thỉnh giảng tại Đại học Taylor (Malaysia), nhận định rằng kế hoạch của tập đoàn BYD đã làm thay đổi cục diện các cuộc thảo luận trong nội bộ chính phủ Malaysia.

Khác với các hãng xe như Great Wall, Chery hay Geely vốn có sự phối hợp chặt chẽ về kế hoạch nội địa hóa với Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia, chiến lược của BYD dựa trên kinh nghiệm tại Thái Lan đã tạo ra sự lo ngại lớn.

Tại Thái Lan, BYD đã đầu tư quy mô lớn với sản lượng 150.000 xe nhằm chiếm lĩnh thị trường nội địa, gây ra sự xáo trộn đáng kể cho ngành ô tô nước này. Nhằm tránh lặp lại kịch bản tương tự, Chính phủ Malaysia đã yêu cầu BYD phải xuất khẩu 80% sản lượng nếu muốn thiết lập nhà máy lắp ráp tại Tanjung Malim, khiến kế hoạch này hiện đang phải tạm dừng.

Từ năm 2022 đến 2025, Malaysia đã mở cửa thị trường cho xe điện nhập khẩu nguyên chiếc (CBU) với mức giá cạnh tranh, trong khi các mẫu xe lắp ráp trong nước (CKD) được hưởng thuế tiêu thụ đặc biệt bằng 0 cho đến năm 2027.

Tuy nhiên, các chính sách gần đây của chính phủ đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều do thiếu tính hiệu quả trong truyền thông, gây ra sự nhầm lẫn và phản ứng từ công chúng. Cụ thể, quy định hạn chế bán xe điện nhập khẩu có giá trị dưới 200.000 ringgit (khoảng 50 nghìn USD) và dung lượng pin dưới 180kW bị chỉ trích là biện pháp bảo hộ cho hai hãng xe quốc gia là Proton và Perodua.

Nhiều ý kiến lo ngại rằng điều này khiến các mẫu xe điện giá rẻ, đặc biệt là từ Trung Quốc, không thể tiếp cận người tiêu dùng, gợi nhớ lại thời kỳ bảo hộ cực đoan những năm 1990.

Dưới góc nhìn chuyên gia, ông Ong Kian Ming cho rằng dù chính sách này bảo hộ các hãng xe nội địa, nhưng mục đích sâu xa hơn là bảo vệ hệ sinh thái linh kiện ô tô của quốc gia. Malaysia hiện đứng thứ 2 trong khu vực ASEAN về hệ sinh thái phụ tùng, với khả năng nội địa hóa lên tới 80%, tương đương với Thái Lan và vượt xa mức 15-20% của Việt Nam.

Việc duy trì các chính sách thúc đẩy lắp ráp trong nước đã giúp tăng cường đáng kể năng lực sản xuất và xuất khẩu linh kiện của Malaysia. Tuy nhiên, Bộ Đầu tư, Thương mại và Công nghiệp Malaysia đã thiếu các lập luận phản biện để giải thích cho người tiêu dùng về lợi ích dài hạn của những chính sách này đối với ngành công nghiệp phụ trợ.

Để thích ứng với kỷ nguyên mới, giới chuyên gia khuyến nghị Chính phủ Malaysia cập nhật Chính sách ô tô quốc gia nhằm đảm bảo sự đồng bộ giữa khát vọng phát triển xe điện và các chương trình trợ giá nhiên liệu.

Các chuyên gia đề xuất chính phủ nên cho phép sự cạnh tranh ở phân khúc xe lắp ráp trong nước có giá dưới 200.000 RM, thay vì để phân khúc xe điện giá rẻ bị độc quyền bởi một vài đơn vị. Việc điều chỉnh lộ trình giá xăng dầu cũng được xem là yếu tố then chốt để thúc đẩy người dân chuyển đổi sang sử dụng xe điện một cách bền vững.