Liệu kinh tế Anh có chuyển từ “phục hồi nhanh” sang tăng trưởng “quá nóng”?

Người dân mua sắm tại một siêu thị ở Belsize Park, phía Bắc thủ đô London, Anh. Ảnh: AFP/TTXVN

Nhà hàng thuộc thương hiệu Nando’s ở công viên giải trí Stevenage đã mở cửa trở lại vào ngày 17/5. Mặc dù không có dòng người xếp hàng dài như trước đây, khách hàng chủ yếu là thanh thiếu niên đã vui vẻ ăn uống tại đây, lần đầu tiên kể từ tháng 12 năm ngoái khi chính phủ ra lệnh đóng cửa các nhà hàng.  

Khoảng 1/3 số bàn có người ngồi, số thực khách còn nhiều hơn mức bình thường dự kiến vào giờ ăn trưa các ngày thứ Hai, những ngày ít khách đến khu vui chơi. Các nhân viên cũng không nghĩ rằng nhà hàng sẽ kín chỗ cho đến khi các rạp chiếu phim và sân chơi bowling mở cửa trở lại vào cuối mùa Hè này. 

Tuy nhiên, việc một nhà hàng ở một khu vui chơi, khi mà chưa có hoạt động vui chơi nào hoạt động lại, vẫn bận rộn hơn bình thường cho thấy rằng người dân Anh đã sẵn sàng ra ngoài và chi tiêu. 

Không chỉ các nhà hàng, các quán pub tại Anh đã có một ngày "mở cửa" tuyệt vời. Đến giữa buổi chiều, tất cả các bàn trong một quán pub thuộc chuỗi Wetherspoons đều kín khách. Một người quản lý đang phỏng vấn một sinh viên trẻ tìm việc làm thêm, trong số các câu hỏi là: "Khi nào bạn có thể bắt đầu?".

Nền kinh tế Anh đang phục hồi một cách nhanh chóng sau sự suy giảm mạnh nhất trong ba thế kỷ. Tốc độ phục hồi nhanh đến mức người ta bắt đầu lo lắng về nguy cơ nền kinh tế phát triển "quá nóng". 

Số liệu thống kê công bố ngày 18/5 cho thấy thất nghiệp đã giảm và mức lương tăng lên. Tỷ lệ lạm phát được công bố một ngày sau đó cũng cho thấy Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của tháng Tư đã tăng mạnh nhất trong hơn một thập kỷ. Tỷ lệ lạm phát chính của Anh trong tháng 4/2021 đã tăng 1,5%, cao hơn gấp hai lần mức tăng 0,7% của tháng trước đó. 

Tuy nhiên, theo tạp chí The Economist, còn quá sớm để nhận xét rằng kinh tế Anh đang phát triển "quá nóng". Chi phí năng lượng toàn cầu là yếu tố chính khiến giá tiêu dùng tăng lên. Theo Samuel Tombs, thuộc công ty tư vấn Pantheon Macroeconomics, cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu lạm phát trong ngành dịch vụ tăng lên sau khi nước Anh mở cửa trở lại. 

Các số liệu về mức lương và thống kê thị trường lao động cũng ít ấn tượng hơn nhiều người nghĩ. Theo Văn phòng Thống kê Quốc gia (ONS), tăng trưởng tiền lương trung bình là 4,6% trong quý I/2021. 

Tuy nhiên, các nhà thống kê cảnh báo con số này bị tác động bởi số lượng công việc được trả lương thấp giảm đi so với trước đại dịch. Loại bỏ yếu tố này, tiền lương chỉ tăng với tốc độ cơ bản là 3%. Thực tế là trên trang web tuyển dụng có rất ít quảng cáo về tăng lương cho những công việc được trả lương thấp. 

Nhiều chủ khách sạn lo lắng về tình trạng thiếu nhân công. Lĩnh vực này bị tác động đặc biệt mạnh bởi sự ra đi của các lao động nhập cư người châu Âu. Mức lương cao hơn một cách hợp lý sẽ giúp thị trường điều chỉnh. Tình trạng thiếu nhân công không có khả năng làm mất đi đà phục hồi. 

Suy thoái kinh tế năm 2020 không chỉ là cuộc suy thoái tồi tệ nhất trong nhiều thế kỷ, mà còn là một trong những cuộc suy thoái kỳ lạ nhất. Chính phủ đã vượt lên các tác động kinh tế nhiều hơn so với các cuộc suy thoái khác thông qua các chương trình hỗ trợ trả lương, cắt giảm thuế và các khoản vay ưu đãi. Mặc dù GDP giảm khoảng 10%, nhưng tỷ lệ thất nghiệp chưa bao giờ tăng lên quá 5,1%. Các vụ doanh nghiệp phá sản thấp hơn so với năm 2019. 

Khoản tiết kiệm của hộ gia đình hiếm khi vững mạnh hơn. Tỷ lệ tiết kiệm của hộ gia đình trong năm ngoái đã tăng vọt lên mức cao nhất từ trước tới nay. Các nhân viên văn phòng thấy mình tiết kiệm được một khoản nho nhỏ từ chi phí đi lại và ăn trưa, và thực tế là họ ít có cơ hội để tiêu tiền. 

Trong năm 2020, khoảng 145 tỷ bảng (6,9% GDP) đã được thêm vào tài khoản ngân hàng của các gia đình, mặc dù Ngân hàng trung ương Anh ước tính rằng số tiền tăng lên này chủ yếu là nhờ những người có thu nhập cao nhất. 

Trung tâm tài chính London. Ảnh: AFP/TTXVN

Nền kinh tế phục hồi nhanh như thế nào sẽ phụ thuộc vào việc các gia đình chọn làm gì với khoản tiết kiệm này. Mặc dù tiêu dùng tổng thể giảm mạnh trong năm 2020, nhưng các hoạt động đi lại và giải trí chiếm phần lớn sự sụt giảm đó. 

Các hộ gia đình sẽ không bù đắp những khoản chi cho dịch vụ làm tóc bị hủy bỏ trong năm 2020 bằng việc cắt tóc thường xuyên hơn trong năm 2021, nhưng họ có thể ghé qua các quán rượu và nhà hàng nhiều hơn so với năm 2019. Niềm tin của người tiêu dùng có thể giúp chi tiêu tăng mạnh. Các dịch vụ có thể được hưởng lợi từ điều đó. 

Số dư ngân hàng lớn hơn sẽ hỗ trợ người tiêu dùng "mở hầu bao" nhiều hơn trong năm nay. Viện Nghiên cứu Kinh tế và Xã hội Quốc gia (NIESR) dự báo tăng trưởng GDP đạt 5,7% cho năm 2021, với giả định rằng tỷ lệ tiết kiệm tiếp tục giảm xuống mức bình thường.

Nếu các hộ gia đình chọn chi tiêu số dư tiền mặt đã tích lũy, NIESR ước tính tăng trưởng GDP có thể tăng lên mức cao hơn. 

Nền kinh tế Anh sau khi bị dồn nén quá lâu sẽ bật tung như chiếc lò xo khi chính phủ nới lỏng các hạn chế. Các ông chủ quán rượu và nhà hàng ở Stevenage và trên khắp đất nước đang chuẩn bị cho một mùa Hè vui vẻ. 

Nhưng với tất cả sự lạc quan, hầu hết các nhà phân tích vẫn cho rằng, đến cuối năm nay, nền kinh tế Anh vẫn sẽ có quy mô nhỏ hơn so với trước đại dịch.

Điều đó cho thấy vẫn có điểm chùng trong hệ thống đủ để hấp thụ nhu cầu tăng trở lại. Mùa Hè kinh tế của Anh có vẻ sẽ là mùa Hè điển hình của nước Anh nói chung: Vui vẻ nhưng không đi cùng nguy cơ quá nóng./.