Lý do giá xăng dầu trong nước chưa giảm dù giá dầu thế giới hạ nhiệt

Mặc dù giá dầu thế giới đã giảm từ mốc gần 120 USD/thùng (ngày 9/3) về mốc 85 USD/thùng (ngày 10/3) nhưng giá xăng dầu tại Việt Nam vẫn được điều chỉnh tăng vào 11h45 phút ngày 10/3 trong bối cảnh thuế nhập khẩu xăng dầu đã giảm từ 10% về 0% và quỹ bình ổn giá đã trích chi từ 4.000 - 5.000 đồng/lít.

Theo công thức tính được bổ sung tại Nghị định số 80/2023/NĐ-CP ngày 17/11/2023 của Chính phủ: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 95/2021/NĐ-CP ngày 1/11/2021 và Nghị định số 83/2014/NĐ-CP ngày 3/9/2014 của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu, giá xăng dầu cơ sở được cấu thành các yếu tố chủ yếu gồm: Giá xăng dầu thành phẩm thế giới và phụ phí; các khoản chi phí và lợi nhuận định mức; mức trích lập, chi sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu (được xem xét điều hành khi giá cơ sở cao hơn giá bán lẻ hiện hành hoặc việc tăng giá xăng dầu ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân); các khoản thuế (thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, thuế bảo vệ môi trường có mức cố định theo lít, thuế giá trị gia tăng). Ngoài ra, giá xăng dầu nhập khẩu bằng USD nên còn phụ thuộc vào tỷ giá USD/VND do Ngân hàng nhà nước Việt Nam công bố.

Theo các thương nhân đầu mối, giá xăng dầu thế giới trong công thức giá cơ sở xăng dầu được xác định là giá thành phẩm xăng dầu được giao dịch trên thị trường Singapore (của hãng tin Platts hay còn gọi là giá Platt) chiếm tỷ trọng chủ yếu khoảng 60-70%. Đây là yếu tố có vai trò quyết định chủ yếu đến việc điều hành giá cơ sở xăng dầu trong nước và là yếu tố khách quan, ngoài khả năng kiểm soát của công tác điều hành giá xăng dầu. Khi giá xăng dầu thế giới càng tăng thì tỷ trọng yếu tố này trong giá cơ sở xăng dầu càng tăng.

Đặc biệt, trong bối cảnh xung đột Trung Đông như hiện nay, giá xăng dầu thế giới còn bị tính thêm phụ phí cao do các nhà cung cấp dầu thế giới (trader) ấn định. Cũng theo các thương nhân đầu mối, khi giá dầu Platt tăng 1 USD/thùng thì giá xăng dầu trong nước phải tăng 160 đồng/lít thì mới đạt điểm hoà vốn cho các thương nhân đầu mối nhập khẩu xăng dầu.

Theo giá xăng dầu Platt ngày 9/3/2026: Giá xăng RON95 là 147,5 USD/thùng, tăng 26,14 USD/thùng so với ngày trước đó; RON 92 là 139,3 USD/thùng, tăng 26,14 USD/thùng so với ngày trước đó; dầu diesel 0.05 là 184,43 USD/thùng, tăng 29,67 USD/thùng so với ngày trước đó; dầu diesel 0.001 là 185,43 USD/thùng, tăng 29,67 USD/thùng so với ngày trước đó.

Đặc biệt, phụ phí premium ngày 9/3 được các trader thế giới chào cho dầu diesel là 38-41USD/thùng, cao gấp từ 2-3 lần so với phụ phí khi chưa xảy ra xung đột nên sẽ được phản ánh toàn bộ vào giá xăng dầu nhập khẩu.

Đối với thuế trong cấu thành giá xăng dầu cơ sở, thuế nhập khẩu vừa được giảm về từ 10% về 0% theo Nghị định số 72/2026/NĐ-CP ngày 9/3/2026 của Chính phủ về sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi đối với một số mặt hàng xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu (áp dụng từ ngày 9/3/20226-30/4/2026). Trong khi đó, thuế tiêu thụ đặc biệt hiện áp dụng là 10% với xăng, thuế giá trị gia tăng là 10%.

Đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn áp dụng trong năm 2026 (theo Nghị quyết về mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn áp dụng trong năm 2026 được Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã biểu quyết thông qua vào ngày 17/10/2025) vẫn đang là: Mức thuế đối với xăng (trừ ethanol) được giữ ở mức 2.000 đồng/lít; dầu diesel, dầu mazut và dầu nhờn cùng ở mức 1.000 đồng/lít; mỡ nhờn 1.000 đồng/kg; dầu hỏa 600 đồng/lít.

Trong cuộc họp của Thủ tướng Phạm Minh Chính với với Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng chiều 10/3 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã yêu cầu Bộ Tài chính đề xuất ngay phương án điều chỉnh thuế bảo vệ môi trường đối với các mặt hàng xăng dầu về 0%, báo cáo Chính phủ trong ngày 12/3.

Thực tế cũng cho thấy, giá xăng dầu trong nước giảm chậm hơn thế giới do: Độ trễ điều hành (trong điều kiện bình thường là 7 ngày và điều hành theo ngày nếu giá cơ sở tăng hơn 7% theo Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3/2026 của Chính phủ); thời gian nhập khẩu và vận chuyển hàng.

Theo Tiến sĩ Giang Chấn Tây - Giám đốc Công ty TNHH Bội Ngọc, cơ chế điều hành giá xăng dầu của Việt Nam hiện nay được tính toán dựa trên bình quân giá thế giới trong một chu kỳ nhất định (hiện là 7 ngày) nên có những thời điểm giá thế giới vừa giảm trong vài ngày nhưng giá bán lẻ trong nước vẫn tăng, do mức bình quân của cả chu kỳ trước đó vẫn ở xu hướng cao.

Giá cơ sở trong nước còn bao gồm nhiều yếu tố khác như chi phí nhập khẩu, chi phí kinh doanh định mức, dự trữ lưu thông, thuế và các khoản trích lập hoặc sử dụng quỹ bình ổn giá. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp đầu mối thường phải ký hợp đồng nhập khẩu từ trước theo mặt bằng giá tại thời điểm giao dịch. Khi hàng về đến Việt Nam và được đưa ra thị trường thì giá thế giới có thể đã thay đổi.

Do đó, mặc dù giá dầu thế giới giảm, thuế nhập khẩu giảm, trích chi Quỹ Bình ổn giá nhưng giá xăng dầu bán lẻ trong nước vẫn có độ trễ nhất định so với diễn biến tức thời của thị trường thế giới.

Theo Bộ Công Thương, nếu không sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, giá cơ sở các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường kỳ này (ngày 10/3/2026) so với hiện hành (kỳ điều hành trước liền kề, ngày 7/3/2026) như sau: xăng E5RON92 ở mức 30.570 đồng/lít, tăng 5.344 đồng/lít, tương đương tăng 21,18%; xăng RON95-III ở mức 33.120 đồng/lít, tăng 6.073 đồng/lít, tương đương tăng 22,45%; dầu diesel 0.05S ở mức 35.717 đồng/lít, tăng 5.478 đồng/lít, tương đương tăng 18,12%; dầu hỏa ở mức 36.385 đồng/lít, tăng 1.294 đồng/lít, tương đương tăng 3,69%; dầu madút 180CST 3.5S ở mức 28.707 đồng/kg, tăng 7.380 đồng/kg, tương đương tăng 34,6%.

Còn sau khi thực hiện việc trích lập và chi sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu đối với các mặt hàng xăng dầu giá bán các mặt hàng xăng dầu tiêu dùng phổ biến trên thị trường như sau: Xăng E5RON92 là 26.570 đồng/lít, tăng 1.344 đồng/lít ; xăng RON95-III là 29.120 đồng/lít, tăng 2.073 đồng/lít; dầu điêzen 0.05S là 30.717 đồng/lít, tăng 478 đồng/lít; dầu madút 180CST 3.5S là 24.707 đồng/kg, tăng 3.380 đồng/kg. Riêng dầu hỏa là 32.385 đồng/lít, giảm 2.706 đồng/lít.