Minh bạch dữ liệu thuế trong thương mại điện tử

Thương mại điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng của nền kinh tế số Việt Nam. Sự phát triển nhanh chóng của hoạt động mua sắm trực tuyến không chỉ làm thay đổi thói quen tiêu dùng mà còn đặt ra yêu cầu mới về minh bạch hóa doanh thu, dữ liệu giao dịch và quản lý thuế trên môi trường số.

Theo thống kê của ngành thuế, thu thuế từ thương mại điện tử trong quý I/2026 đạt 85.600 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ năm trước. Trong số đó, 225 nhà cung cấp nước ngoài đã kê khai, nộp 7.820 tỷ đồng, tăng 159%; gần 198.000 hộ, cá nhân kinh doanh nộp gần 263 tỷ đồng; hơn 102.000 tổ chức có hoạt động thương mại điện tử nộp khoảng 69.200 tỷ đồng.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô của thị trường mà còn cho thấy xu hướng chuyển từ quản lý theo đối tượng sang quản lý dựa trên dòng giao dịch và dữ liệu. Việc kết nối, đối chiếu dữ liệu giữa các cơ quan quản lý đang từng bước thu hẹp khoảng trống thất thu thuế và nâng cao tính minh bạch của hệ sinh thái thương mại điện tử.

Cùng với sự tăng trưởng mạnh mẽ của doanh thu là yêu cầu ngày càng cao về minh bạch trong hoạt động kinh doanh. Năm 2026 được xem là cột mốc quan trọng khi các quy định mới về quản lý thuế thương mại điện tử đi vào thực tiễn, buộc người bán hàng online phải thay đổi cách thức vận hành.

Theo quy định mới, các sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán trực tuyến sẽ thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho cá nhân, hộ kinh doanh phát sinh giao dịch trên nền tảng. Điều này đồng nghĩa doanh thu từ hoạt động bán hàng trực tuyến sẽ được ghi nhận đầy đủ và minh bạch hơn.

Chị Vũ Thị Thu Thủy, chủ một cửa hàng mỹ phẩm kinh doanh trên nhiều nền tảng trực tuyến tại Hà Nội, cho biết người bán hiện không chỉ quan tâm đến số đơn hàng hay doanh thu mà còn phải thường xuyên kiểm tra doanh thu thực tế, theo dõi số thuế đã được khấu trừ và lưu trữ đầy đủ dữ liệu giao dịch.

Không chỉ các hộ kinh doanh quy mô lớn, những cá nhân bán hàng nhỏ lẻ cũng cần hiểu rõ hơn nghĩa vụ thuế của mình. Trước đây, nhiều người cho rằng việc bán hàng qua mạng xã hội mang tính tự phát nên cơ quan quản lý khó kiểm soát doanh thu. Tuy nhiên, khi phần lớn giao dịch được thực hiện qua chuyển khoản ngân hàng, ví điện tử hoặc đơn vị vận chuyển có kết nối dữ liệu điện tử, quan điểm này đang dần trở nên lỗi thời.

Chị H.H., một người bán quần áo qua Facebook tại Hà Nội, cho biết nhiều người kinh doanh online vẫn còn khá mơ hồ về quy định thuế mới. Theo chị, điều đáng lo không phải là việc nộp thuế mà là chưa hiểu rõ cách thực hiện nghĩa vụ thuế, trong khi nhiều người vẫn chưa chú trọng quản lý doanh thu và lưu trữ dữ liệu giao dịch.

Một trong những thay đổi lớn nhất của năm 2026 là việc cơ quan thuế chuyển dần sang quản lý dựa trên doanh thu thực tế thay vì phụ thuộc chủ yếu vào hình thức thuế khoán như trước. Xu hướng này phản ánh đặc trưng của nền kinh tế số, nơi mọi giao dịch đều để lại dấu vết dữ liệu và có thể được đối chiếu từ nhiều nguồn thông tin khác nhau.

Đối với người bán hàng, điều đó đồng nghĩa với việc phải chủ động hơn trong quản trị kinh doanh. Nếu trước đây việc ghi chép doanh thu còn mang tính thủ công thì nay lưu trữ dữ liệu, đối soát đơn hàng và kiểm soát dòng tiền đã trở thành yêu cầu gần như bắt buộc.

Theo chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, đây là bước chuyển cần thiết để hoạt động kinh doanh trực tuyến phát triển chuyên nghiệp hơn. Trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế, quản lý thuế hiệu quả không chỉ giúp bảo đảm nguồn thu ngân sách mà còn tạo môi trường cạnh tranh bình đẳng giữa các loại hình kinh doanh. Khi doanh thu được ghi nhận đầy đủ hơn, Nhà nước có thêm nguồn lực cho đầu tư hạ tầng, chuyển đổi số và các chương trình an sinh xã hội.

Tuy nhiên, việc quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức dữ liệu giao dịch điện tử còn phân tán, chưa đầy đủ, chưa đồng bộ và chưa được kết nối, chia sẻ hiệu quả giữa các cơ quan, tổ chức có liên quan; việc xác định chủ thể kinh doanh, doanh thu, dòng tiền, nghĩa vụ thuế trong môi trường số còn gặp nhiều vướng mắc. Tình trạng chậm đăng ký thuế, chậm kê khai, kê khai chưa đầy đủ, chưa chính xác của một bộ phận tổ chức, cá nhân kinh doanh trên nền tảng số, nhà cung cấp ở nước ngoài vẫn còn xảy ra.

Bên cạnh đó, hiện tượng gian lận thuế, trốn thuế, che giấu doanh thu, chia nhỏ giao dịch, thanh toán qua nhiều trung gian, lợi dụng khoảng trống pháp lý và sự khác biệt về không gian địa lý, phương thức kinh doanh tiếp tục diễn biến phức tạp, ảnh hưởng đến hiệu lực, hiệu quả quản lý thuế, tính công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế và nguồn thu ngân sách nhà nước.

Thực tiễn này đòi hỏi ngành thuế phải đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, phân tích dữ liệu lớn, quản lý rủi ro, kết nối thông tin liên ngành, qua đó nâng cao năng lực giám sát, cảnh báo, kiểm tra và tổ chức thực thi pháp luật thuế đối với hoạt động kinh doanh trên môi trường điện tử.

Ngành thuế cho biết, trong giai đoạn 2026-2030, sẽ triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với thương mại điện tử, phù hợp với quá trình chuyển đổi số và sự phát triển của kinh tế số.

Trọng tâm là hoàn thiện chính sách, pháp luật về thuế đối với thương mại điện tử, bảo đảm bao quát đầy đủ các mô hình kinh doanh mới và hoạt động cung cấp hàng hóa, dịch vụ xuyên biên giới. Ngành thuế sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung về người nộp thuế, giao dịch, doanh thu và dòng tiền; phân loại người nộp thuế theo từng nhóm hoạt động để quản lý hiệu quả hơn.

Cùng với đó, cơ quan thuế tăng cường tuyên truyền, hỗ trợ tổ chức, cá nhân thực hiện đăng ký, kê khai và nộp thuế; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và phân tích rủi ro trong giám sát, đối chiếu thông tin.

Ngành thuế cũng tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, địa phương và các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao hiệu quả quản lý thuế đối với hoạt động thương mại điện tử, đặc biệt là các giao dịch xuyên biên giới, góp phần chống thất thu và bảo đảm nguồn thu ngân sách bền vững.