Mở lối ra biển - động lực tăng trưởng mới từ mô hình siêu đô thị ESG++

Tọa đàm “Tiến biển bằng siêu đô thị ESG++: Chiến lược đầu tư bền vững”. Ảnh: Thu Hằng/BNews/vnanet.vn

Mô hình siêu đô thị biển đang được xem như “không gian tăng trưởng thế hệ mới” của Việt Nam, mở ra tư duy mới về phát triển đô thị bền vững, thích ứng khí hậu, tận dụng tối đa tiềm năng không gian biển. Nhận định chung được các chuyên gia ghi nhận tại hội thảo “Tiến biển bằng siêu đô thị ESG++: Chiến lược đầu tư bền vững” diễn ra ngày 28/11 dưới sự chỉ đạo của Hiệp hội Bất động sản Việt Nam (VNREA), do Tạp chí điện tử Bất động sản Việt Nam phối hợp với Viện Nghiên cứu Bất động sản Việt Nam (VIRES) tổ chức.

Hội thảo tập trung phân tích ba nhóm nội dung trọng tâm: cơ sở pháp lý - khoa học - xu hướng toàn cầu của chiến lược tiến biển bằng siêu đô thị ESG++; vai trò của đại đô thị lấn biển trong việc tạo lập cực tăng trưởng mới cho Việt Nam, đóng góp vào mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045; cơ hội đầu tư chiến lược vào các siêu đô thị đạt chuẩn ESG++.

Ông Phạm Nguyễn Toan - Phó Chủ tịch VNREA nhận xét, trong suốt nhiều thập niên, Việt Nam đã phát triển bằng mô hình quen thuộc là đô thị - công nghiệp - thương mại bám dọc các trục quốc lộ, lan tỏa từ các vùng lõi nội địa, mở rộng theo chiều ngang trên nền quỹ đất thuận lợi. Đó là một mô hình được ví von là “xa rừng - nhạt biển”.

Dù đã có nhiều đóng góp cho tăng trưởng của gần bốn thập kỷ đổi mới, nhưng đến nay, mô hình cũ đã tiệm cận giới hạn. Nhiều đô thị lớn như Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh đang phải đối mặt với áp lực hạ tầng nặng nề, từ ùn tắc đến ngập úng, thiếu không gian xanh, ô nhiễm môi trường và đặc biệt là sự suy giảm khả năng mở rộng không gian đô thị…

Sự cạn kiệt quỹ đất thuận lợi, chi phí hạ tầng gia tăng, áp lực dân số và các tác động ngày một nghiêm trọng của biến đổi khí hậu đặt ra bài toán mới. Nếu tiếp tục phát triển theo tư duy cũ, Việt Nam sẽ không thể tạo ra những động lực tăng trưởng thế hệ mới vốn là yêu cầu bắt buộc trong giai đoạn 2025-2045.

Theo ông Toan, trong bối cảnh đó, biển nổi lên như một không gian chiến lược. Với hơn 3.260 km đường bờ biển, với vô số đảo, bán đảo, cửa sông, vịnh nước sâu và hệ sinh thái đặc hữu, Việt Nam có một “tài nguyên không gian” mà ít quốc gia nào sở hữu.

Tiềm năng không gian biển từ kinh tế hàng hải, cảng biển, logistics, du lịch, dịch vụ đến kinh tế đô thị cần được khai mở đúng tầm. Kinh nghiệm từ thế giới cho thấy, nhiều quốc gia tạo nên kỳ tích như Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, UAE đều có điểm chung là hướng mạnh ra biển, khai thác không gian ven biển như những cực tăng trưởng chiến lược.

TS Nguyễn Sĩ Dũng cho biết, đô thị ESG++ là con đường duy nhất để tiến biển mà không đánh đổi môi trường, thậm chí tái sinh nó. Ảnh: Thu Hằng/BNews/vnanet.vn

Tại hội thảo, TS. Nguyễn Sĩ Dũng - Thành viên Hội đồng tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhận xét, Việt Nam muốn tiến vào nhóm 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới thì không thể chỉ dựa vào mô hình phát triển lục địa truyền thống. Trong đó, tiến biển bằng siêu đô thị giúp mở rộng không gian phát triển, tạo cực tăng trưởng mới, tận dụng các lợi thế logistics - thương mại - tài chính - đổi mới sáng tạo. Đô thị ESG++ là con đường duy nhất để tiến biển mà không đánh đổi môi trường, thậm chí tái sinh nó.

Chuyên gia này dẫn chứng, tại Việt Nam, vành đai biển phía Nam đang hội tụ những điều kiện lý tưởng để hình thành một siêu đô thị biển theo chuẩn quốc tế. Đây là vùng có vị trí địa kinh tế quan trọng bậc nhất Đông Nam Á lục địa, nằm gần trục hàng hải quốc tế và kết nối trực tiếp với thị trường gần 700 triệu dân ASEAN. Lợi thế này được nhân lên nhờ sự hiện diện của cảng Cái Mép - Thị Vải - một trong 10 cảng có hiệu suất cao nhất thế giới theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới và là cảng duy nhất ở Việt Nam có thể đón tàu mẹ đi thẳng Mỹ - châu Âu.

Trong cấu trúc của một siêu đô thị biển, ông Nguyễn Sĩ Dũng cho rằng, tam giác Bình Dương (cũ) - Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ) và Cần Giờ nổi lên như hạt nhân chiến lược, nơi ba chức năng kinh tế trọng yếu được bổ trợ và cộng hưởng lẫn nhau. Ở phía Bắc, Bình Dương (cũ) giữ vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao, đi đầu về sản xuất thông minh, công nghiệp sạch và tự động hóa; đồng thời đóng vai trò “hậu phương công nghiệp” của cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, cung cấp sức mạnh sản xuất, logistics nội địa và một hệ sinh thái R&D - đổi mới sáng tạo đang phát triển rất nhanh.

Phía Đông Nam là Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), cửa ngõ biển của vùng, nơi sở hữu cảng Cái Mép - Thị Vải, một tài sản chiến lược của quốc gia, đồng thời là trung tâm năng lượng chủ lực với dầu khí, LNG và tiềm năng gió ngoài khơi, kết hợp cùng lợi thế du lịch biển, MICE (ngành du lịch hội họp, hội nghị, triển lãm) và các dịch vụ quốc tế.

Phối cảnh Phân khu C1 dự án Vinhomes Green Paradise Cần Giờ - mô hình ESG++ đầu tiên của thị trường bất động sản trong nước. Ảnh: BTC

Ở phía Nam, Cần Giờ chính là “trái tim biển” của TP.Hồ Chí Minh - cửa ngõ để thành phố vươn ra biển Đông. Nơi đây có khả năng hình thành một Khu trung tâm thương mại - tài chính ven biển (CBD) mới, trung tâm tài chính - fintech - bảo hiểm hàng hải, đồng thời sở hữu rừng ngập mặn được UNESCO công nhận - một “lợi thế ESG” hiếm có trên thế giới.

Khi ba không gian này được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại và vận hành theo một kiến trúc phát triển thống nhất, chúng sẽ tạo nên một không gian đô thị - cảng - công nghiệp - sinh thái hài hòa, có khả năng cạnh tranh với các mô hình thành công như Songdo - Incheon - Seoul của Hàn Quốc hay Tokyo - Yokohama - Chiba của Nhật Bản.

“Hình thành một siêu đô thị biển không phải là nhiệm vụ của một nhiệm kỳ mà là chiến lược kéo dài nhiều thập kỷ, đòi hỏi tầm nhìn dài hạn, cơ chế đủ mạnh và một lộ trình phát triển có tính tăng trưởng theo tầng bậc. Giai đoạn 2025 - 2030 cần được xem là bước khởi động, nơi Việt Nam tạo dựng những nền móng thể chế then chốt: Ban hành một đạo luật mới, có thể là Luật Siêu đô thị biển, Luật TP.Hồ Chí Minh hoặc Luật Phát triển vùng Đông Nam Bộ, nhằm tạo ra cơ chế điều phối vùng mạnh mẽ, khung sandbox thể chế, cùng các cơ chế đầu tư - tài chính linh hoạt phù hợp tiêu chuẩn ESG++” – ông Dũng nêu vấn đề.

Phối cảnh Khu A - Vịnh Tiên dự án Vinhomes Green Paradise Cần Giờ. Ảnh: BTC

Ở góc độ khác, PGS. TS. Nguyễn Quang Tuyến, Phó Chủ tịch Hội đồng trường, Trưởng khoa Pháp luật Kinh tế, Trưởng Đại học Luật Hà Nội cho rằng, tiến biển bằng siêu đô thị tạo ra không gian pháp lý - quy hoạch - đất đai hoàn toàn mới. Luật Đất đai 2024 mở đường cho mô hình đô thị biển - đảo. Đặc biệt, phát triển siêu đô thị ESG++ là phù hợp với chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Net Zero 2050, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững vùng ven biển.

Dịp này, các chuyên gia hiến kế, để đô thị lấn biển tại Cần Giờ không lặp lại con đường của các đô thị truyền thống, nơi tăng trưởng nhanh thường đi kèm áp lực môi trường, ngập lụt, suy giảm bản sắc và chi phí xã hội cao, Việt Nam cần một khung phát triển hoàn toàn mới: ESG++. Đây không chỉ là bộ tiêu chí môi trường-xã hội-quản trị theo chuẩn quốc tế, mà còn là phiên bản được nâng cấp để thích ứng với yêu cầu của thế kỷ XXI, nhằm bảo đảm việc phát triển nhưng vẫn bền vững, gìn giữ được hệ sinh thái nơi đây.

Đặc biệt, bổ sung thêm trụ cột “Đổi mới sáng tạo”, nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu và phát triển (R&D) về công nghệ biển, năng lượng mới, vật liệu mới; của cảng biển thông minh, logistics 4.0 và giao thông tự hành; và của các sandbox thể chế nhằm thử nghiệm mô hình fintech-tài chính biển.