Mỹ: Nguy cơ đóng cửa một phần chính phủ gia tăng

Theo phóng viên TTXVN tại Washington, bế tắc xoay quanh việc cấp ngân sách cho DHS nổ ra sau khi các nhân viên liên bang phụ trách nhập cư bắn chết một công dân Mỹ tại thành phố Minneapolis, bang Minnesota, hôm 24/1. Đây là vụ việc tương tự thứ hai xảy ra trong tháng này.

Trước áp lực rất lớn từ cử tri cơ sở, các Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đã tuyên bố sẽ chặn một gói tài trợ cho chính phủ trừ khi áp đặt được các hạn chế đáng kể đối với các hoạt động thực thi luật nhập cư của chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Trong bối cảnh phe Cộng hòa đang thúc đẩy việc bỏ phiếu đối với gói ngân sách trị giá 1.200 tỷ USD đã được Hạ viện thông qua, khả năng xảy ra một đợt đóng cửa chính phủ một phần bắt đầu từ 31/1 dường như ngày càng cao. Nguồn ngân sách dành cho DHS và nhiều cơ quan trọng yếu khác sẽ hết vào đêm 30/1.

Tới nay, Quốc hội Mỹ đã thông qua, và Tổng thống Donald Trump đã ký ban hành, 6 trong tổng số 12 dự luật phân bổ ngân sách trọn năm 2026, đồng nghĩa với việc một số cơ quan đã được cấp ngân sách đến ngày 30/9. Các cơ quan này bao gồm Bộ Tư pháp, Bộ Thương mại, Bộ Nông nghiệp, Bộ Nội vụ, Bộ Cựu chiến binh, cũng như nhánh lập pháp. Các bảo tàng Smithsonian và các công viên quốc gia sẽ vẫn mở cửa vì được cấp ngân sách thông qua Bộ Nội vụ. Các khoản trợ cấp tem phiếu thực phẩm cũng sẽ không bị ảnh hưởng bởi việc chính phủ đóng cửa.

Tuy nhiên, 6 dự luật phân bổ ngân sách còn lại chưa được Quốc hội thông qua chiếm tổng cộng 1.200 tỷ USD chi tiêu liên bang, tương đương gần 80% tổng mức chi mà Quốc hội dự kiến phân bổ cho năm tài khóa 2026. Phần lớn khoản ngân sách này dành cho Bộ Quốc phòng (831 tỷ USD).

Do Hạ viện đã gộp 6 dự luật ngân sách còn lại này thành một gói duy nhất và chuyển lên Thượng viện, việc chính phủ đóng cửa sẽ ảnh hưởng đến nhiều cơ quan quan trọng. Ngoài Lầu Năm Góc và DHS, các cơ quan khác bị ảnh hưởng bao gồm Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính, Bộ Giao thông, Bộ Y tế và Dịch vụ Nhân sinh, cùng Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị.

Việc đóng cửa DHS, một trong những cơ quan có quy mô lớn và phức tạp nhất trong chính phủ, sẽ đồng nghĩa với việc nhân viên của Cơ quan Quản lý Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (FEMA), Cục An ninh Vận tải (TSA) và Lực lượng Tuần duyên sẽ không được trả lương, dù vẫn buộc phải tiếp tục làm việc.

Tuy nhiên, ngay cả khi phe Dân chủ khiến chính phủ phải đóng cửa, các hoạt động của Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Mỹ (ICE) nhiều khả năng cũng sẽ không bị cản trở một cách đáng kể. Một nguồn tin từ ban lãnh đạo đảng Cộng hòa cho biết theo kế hoạch ứng phó khi chính phủ đóng cửa của DHS, các nhân viên ICE sẽ được xếp vào diện “nhân sự ngoại lệ” và vẫn phải tiếp tục đi làm, dù giống như nhiều nhân viên khác, họ sẽ không được trả lương. Ngoài ra, ngay cả trong trường hợp chính phủ đóng cửa, ICE vẫn sẽ có đủ nguồn lực tài chính để hoạt động, bởi cơ quan này đã nhận thêm 75 tỷ USD cho công tác giam giữ và thực thi pháp luật từ Đạo luật “To và Đẹp” được thông qua vào năm ngoái.

Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer (đảng Dân chủ, bang New York) cho biết trong một tuyên bố hôm 26/1 rằng phe Dân chủ sẵn sàng thông qua 5 dự luật phân bổ ngân sách còn lại nếu chúng được tách khỏi dự luật tài trợ DHS. Tuy nhiên, phe Cộng hòa cho rằng không có động cơ nào để đi theo hướng này, bởi họ tin rằng phe Dân chủ sẽ bị quy trách nhiệm vì bỏ phiếu bác bỏ một thỏa thuận lưỡng đảng, lưỡng viện đã được chính các nhà đàm phán Dân chủ đồng thuận.

Gói ngân sách cần ít nhất 60 phiếu thuận để vượt qua thủ tục tranh luận câu giờ (filibuster) và được thông qua tại Thượng viện. Đảng Cộng hòa hiện nắm đa số 53–47 ghế tại Thượng viện, đồng nghĩa với việc cần có sự ủng hộ của phe Dân chủ để thông qua biện pháp này.

Các hạ nghị sĩ, hiện đang trong kỳ nghỉ theo lịch trình sau khi thông qua dự luật, sẽ phải quay trở lại Quốc hội để phê chuẩn bất kỳ thay đổi nào mà Thượng viện đưa ra trước thời hạn đóng cửa. Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu phe Cộng hòa kiểm soát Hạ viện có thể hoặc có sẵn sàng làm điều đó hay không.

Làm phức tạp thêm tình hình là một cơn bão tuyết lớn đang hoành hành tại thủ đô Washington DC và nhiều khu vực rộng lớn trên khắp nước Mỹ. Thượng viện đã hủy các cuộc bỏ phiếu vào 26/1 do ảnh hưởng của bão, khiến quỹ thời gian vốn đã rất eo hẹp để tránh việc đóng cửa chính phủ càng trở nên gấp gáp hơn.

Nếu ngân sách chính phủ bị gián đoạn vào cuối tuần này, đây sẽ là lần đóng cửa chính phủ liên bang thứ 2 trong nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Trump, sau đợt đóng cửa dài nhất trong lịch sử nước Mỹ.