Ngành nông nghiệp Argentina: Đằng sau "phép màu" tăng trưởng

Đậu tương được coi là một một "phép màu" tăng trưởng kinh tế.Ảnh: msoy.com

Tuy nhiên, tác động của các loại hóa chất và hạt giống biến đổi gen kích thích sự bùng nổ của ngành nông nghiệp Argentina đã lan rộng chứ không chỉ giới hạn trong các cánh đồng chuyên canh đậu nành, bông và ngô.

"Phép màu" tăng trưởng

Năm 1996, Argentina là một trong những quốc gia đầu tiên trên thế giới sử dụng công nghệ biến đổi gen trong sản xuất nông nghiệp, cho ra đời các sản phẩm đậu nành, ngô và sợi bông biến đổi gen.

Từ thời điểm đó, Argentina đã đẩy mạnh sản xuất các sản phẩm biến đổi gen và trở thành nước sở hữu các vụ mùa được áp dụng công nghệ sinh học lớn thứ ba trên thế giới, đứng sau Mỹ và Brazil.

Năm 2011, sản phẩm nông nghiệp biến đổi gen mang lại cho quốc gia này khoảng 72,6 tỷ USD, đồng thời tạo ra khoảng 1,8 triệu việc làm cho thị trường lao động. Trong đó, sản phẩm đậu nành biến đổi gen đóng góp 65,4 tỷ USD, và được gọi là “phép màu” tăng trưởng cho kinh tế Argentina.

Khi bước vào thị trường của quốc gia Nam Mỹ “màu mỡ” này, công ty công nghệ sinh học Monsanto (Mỹ) cam kết rằng việc sử dụng các hạt giống biến đổi gen và hóa chất diệt cỏ đã được cấp bằng sáng chế của họ sẽ giúp tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu việc sử dụng thuốc diệt cỏ.

Ngày nay, toàn bộ đậu nành của Argentina và gần như toàn bộ ngô và bông của nước này là loại biến đổi gen, với diện tích trồng đậu nành lên đến 19 triệu ha.

Ban đầu, việc sử dụng hoá chất nông nghiệp có giảm đi, song tình hình đảo ngược nhanh chóng khi con số này tăng gấp 9 lần từ 34 triệu lít năm 1990 lên hơn 317 triệu lít ngày nay, do người nông dân tăng vụ mùa và mở rộng diện tích canh tác. Một nguyên nhân khác là cỏ dại ngày càng trở nên kháng thuốc, nhất là kháng các loại hóa chất dùng cho cây trồng biến đổi gen trên quy mô lớn.

Vì vậy, ngay cả khi glyphosate được coi là một trong những hoạt chất diệt cỏ an toàn và phổ biến tại nhiều nước, người nông dân lại sử dụng chúng với nồng độ cao hơn và trộn với những hoạt chất độc hại hơn, ví dụ như 2,4-D (một trong hai hoạt chất được dùng để chế tạo chất độc da cam-dioxin mà quân đội Mỹ đã sử dụng trong chiến tranh Việt Nam).

Tuy nhiên, Argentina không áp dụng các tiêu chuẩn quốc gia đối với sử dụng hóa chất nông nghiệp mà lại giao việc kiểm soát vấn đề này cho chính quyền tỉnh và thành phố tự trị. Kết quả là hàng loạt quy định bị “ngó lơ” khiến con người và môi trường chịu hậu quả nghiêm trọng vì phơi nhiễm với hóa chất độc hại.

Hầu hết các chính quyền tỉnh ở Argentina cấm phun thuốc diệt cỏ và các hóa chất nông nghiệp khác ở gần khu vực nhà dân và trường học, với khoảng cách từ 50 m đến 3 km. Tuy nhiên, hãng tin AP (Mỹ) đã phát hiện nhiều trường hợp cây đậu nành được trồng khá gần nhà ở hoặc trường học, hay tìm thấy hóa chất trộn lẫn được chuyển lên máy kéo trong các khu dân cư.

AP cũng ghi nhận tình trạng phun thuốc tràn lan bằng những phương pháp trái luật khiến chúng phân tán vào trường học và nhà cửa, lắng đọng vào nguồn nước; nông dân tiếp xúc với thuốc bảo vệ thực vật mà không có dụng cụ bảo vệ; dân làng trữ nước trong các thùng chứa hóa chất mà đáng lẽ phải bị phá hủy sau khi sử dụng.

... và cái giá không nhỏ

Lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật gây ô nhiễm không khí, nguồn nước lâu dài là nguyên nhân đằng sau tình trạng gia tăng số lượng các loại bệnh lý trên toàn quốc. Theo Tiến sĩ Medardo Avila Vazquez, sự thay đổi trong phương thức sản xuất nông nghiệp cũng đi kèm với sự xuất hiện thêm các loại bệnh tật.

Ông Vazquez, bác sĩ nhi đồng thời là nhà đồng sáng lập Nhóm bác sĩ của các thị trấn bị ô nhiễm - một nhóm vận động về vấn đề thực thi các quy tắc an toàn nông nghiệp - đề cập đến tỷ lệ ung thư, dị tật bẩm sinh tăng cao và việc xuất hiện các bệnh hiếm gặp trước đây.

Lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng. Ảnh minh họa: Reuters

Kết quả khảo sát tại vựa trồng đậu nành của Argentina như Santa Fe cho thấy tỷ lệ ung thư cao gấp 2 lần so với mức trung bình toàn quốc. Còn ở Chaco, tỷ lệ dị tật bẩm sinh tăng gấp 4 lần trong vòng một thập niên sau khi các công nghệ sinh học được áp dụng mạnh mẽ trong lĩnh vực nông nghiệp của Argentina.

Tỷ lệ người bị nhược tuyến giáp (Hypothyroidism) và các bệnh hô hấp mãn tính cũng ghi nhận tình trạng tương tự.

Trên thực tế, 1/3 chính quyền tại 23 tỉnh thành của Argentina không áp đặt rõ ràng các quy định liên quan đến hoạt động phun thuốc trừ sâu, thuốc diệt cỏ và các hóa chất nông nghiệp khác, và hầu hết thiếu các chính sách thực thi cụ thể.

Luật môi trường liên bang yêu cầu người sử dụng các hóa chất độc hại phải đình chỉ hoặc huỷ bỏ các hoạt động đe dọa đến sức khoẻ cộng đồng, "ngay cả khi các tác động chưa được khoa học chứng minh " và "bất kể các chi phí hay hậu quả", tuy nhiên, luật này chưa hề được áp dụng trong nông nghiệp.

Năm 2009, Tổng thống Argentina Cristina Fernandez đã yêu cầu thành lập một ủy ban nghiên cứu về những tác động của việc phun hóa chất nông nghiệp đối với sức khỏe con người. Báo cáo đầu tiên của ủy ban này kêu gọi kiểm soát có hệ thống đối với nồng độ thuốc diệt cỏ và các hợp chất của chúng. Tuy nhiên, ủy ban này không còn nhóm họp kể từ năm 2010.

Bên cạnh đó, việc canh tác đậu tương tràn lan ngoài kiểm soát còn đi kèm với những ảnh hưởng khác, như nạn phá rừng, di cư của nông dân để tìm kiếm mảnh đất tốt hơn, và thiếu vắng các cộng đồng một khi những cánh đồng trơ trọi.

Lấy ví dụ ở Paraguay, sự lan rộng của các cánh đồng đậu tương là mối đe dọa đối với cả người Guarani lẫn những hộ nông dân nhỏ tại một đất nước mà 80% diện tích đất canh tác trồng đậu tương, và chỉ 2% dân số sở hữu 85% đất đai ở đây.

Theo Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), canh tác đậu tương cũng là một trong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến nạn phá rừng Atlantic Forest của Paraguay, với diện tích giảm tới 85%, từ 9 triệu ha xuống chỉ còn 1,3 triệu ha.