Nghị định mới chuẩn hóa điều kiện kinh doanh xuất nhập khẩu gạo

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 365/2026/NĐ-CP quy định về kinh doanh xuất khẩu, nhập khẩu gạo, có hiệu lực từ ngày 1/10/2026. Nghị định quy định lại điều kiện kinh doanh, cơ chế quản lý xuất nhập khẩu và trách nhiệm của thương nhân, qua đó tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao tính minh bạch và hiệu quả hoạt động của thị trường gạo.

Theo quy định mới, một trong những điều kiện để thương nhân được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo là phải sở hữu hoặc thuê tối thiểu một kho chuyên dùng để chứa thóc, gạo và một cơ sở xay xát đáp ứng yêu cầu theo quy định. Các cơ sở này phải bảo đảm các điều kiện về quy chuẩn kỹ thuật, an toàn thực phẩm và phục vụ trực tiếp cho hoạt động kinh doanh của thương nhân.

Nghị định đồng thời quy định thương nhân không được cho tổ chức, cá nhân khác thuê lại kho, cơ sở xay xát đã sử dụng để đáp ứng điều kiện cấp Giấy chứng nhận. Quy định này nhằm tăng tính thực chất trong việc đáp ứng điều kiện kinh doanh, hạn chế tình trạng sử dụng chung hoặc mượn cơ sở vật chất để hoàn thiện hồ sơ.

Về thủ tục hành chính, việc cấp Giấy chứng nhận được thực hiện theo hướng tăng cường ứng dụng công nghệ và hậu kiểm. Sau khi cấp giấy, cơ quan có thẩm quyền thực hiện kiểm tra thực tế trong thời hạn theo quy định nhằm xác định việc duy trì các điều kiện kinh doanh của thương nhân.

Một điểm đáng chú ý của Nghị định 365/2026/NĐ-CP là phân loại hoạt động xuất khẩu theo đặc điểm sản phẩm. Đối với một số loại gạo chuyên biệt như gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất, thương nhân được áp dụng cơ chế quản lý riêng, trong đó không phải thực hiện một số yêu cầu áp dụng đối với hoạt động xuất khẩu gạo thông thường.

Việc giảm yêu cầu đối với các phân khúc sản phẩm đặc thù có thể tạo thêm dư địa để doanh nghiệp đầu tư vào các sản phẩm có giá trị gia tăng cao, thay vì tập trung chủ yếu vào xuất khẩu gạo theo sản lượng. Đây cũng là hướng phù hợp với xu thế nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu.

Đối với hoạt động xuất khẩu gạo nói chung, Nghị định đưa ra cơ chế đánh giá mức độ tín nhiệm thương nhân dự kiến được áp dụng từ ngày 1/1/2028. Việc đánh giá được xây dựng trên nhiều nhóm tiêu chí liên quan đến tình hình tài chính, nghĩa vụ thuế, hoạt động hải quan, liên kết vùng nguyên liệu và phát triển thương hiệu.

Cơ chế này hướng tới việc tăng vai trò của năng lực thực tế và mức độ tuân thủ trong hoạt động xuất khẩu. Về lâu dài, việc đánh giá thương nhân dựa trên các tiêu chí định lượng có thể tạo động lực để doanh nghiệp nâng cao năng lực tài chính, tuân thủ pháp luật, xây dựng vùng nguyên liệu và phát triển thương hiệu gạo.

Đối với hoạt động nhập khẩu, thương nhân phải thực hiện thông báo kế hoạch nhập khẩu với Bộ Công Thương theo quy định. Việc tăng cường thông tin về luồng nhập khẩu giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở theo dõi diễn biến cung - cầu, phục vụ công tác điều hành thị trường và bảo đảm cân đối nguồn cung trong nước.

Nghị định cũng chú trọng mối liên kết giữa doanh nghiệp xuất khẩu với vùng nguyên liệu. Những doanh nghiệp có hoạt động liên kết sản xuất, tiêu thụ lúa gạo với nông dân, xây dựng vùng nguyên liệu hoặc tham gia các mô hình sản xuất quy mô lớn có thêm cơ hội tham gia các chương trình xúc tiến thương mại và các hoạt động liên quan đến xuất khẩu theo quy định.

Trong bối cảnh thị trường lúa gạo thế giới có nhiều biến động, việc chuẩn hóa điều kiện kinh doanh và tăng tính minh bạch trong hoạt động xuất nhập khẩu có ý nghĩa đối với cả doanh nghiệp và người sản xuất. Doanh nghiệp có cơ sở vật chất, năng lực tài chính và hệ thống liên kết nguyên liệu ổn định sẽ thuận lợi hơn trong việc kiểm soát chất lượng, bảo đảm nguồn hàng và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.

Với hiệu lực từ ngày 1/10/2026, Nghị định 365/2026/NĐ-CP tạo khung quản lý mới đối với hoạt động kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo, theo hướng kết hợp giữa điều kiện kinh doanh, hậu kiểm và đánh giá mức độ tuân thủ. Đây là cơ sở để thị trường từng bước nâng cao tính minh bạch, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào chất lượng và góp phần nâng sức cạnh tranh của chuỗi giá trị lúa gạo Việt Nam.