Nghị viện châu Âu bác đề xuất giảm bồi thường chậm chuyến

Nghị viện châu Âu (EP) ngày 21/1 đã thông qua lập trường chính thức về cải cách khung pháp lý liên quan đến quyền của khách hàng không, qua đó bác mọi đề xuất cắt giảm mức bảo vệ hiện hành, đặc biệt là việc nâng ngưỡng chậm chuyến được bồi thường và thu phí hành lý xách tay.

Lập trường trên được thông qua tại phiên họp toàn thể của EP với 632 phiếu thuận, 15 phiếu chống và 9 phiếu trắng. Kết quả bỏ phiếu đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình sửa đổi quy định về quyền của khách hàng không, vốn có hiệu lực từ năm 2004 nhưng đã bị đình trệ suốt 11 năm qua do bất đồng sâu sắc giữa các cơ quan lập pháp của Liên minh châu Âu (EU).

Theo EP, cải cách này nhằm điều chỉnh các quy tắc bồi thường và hỗ trợ hành khách trong bối cảnh thị trường hàng không đã thay đổi mạnh mẽ, với sự gia tăng của các hãng giá rẻ và lưu lượng vận chuyển ngày càng lớn. Tuy nhiên, các nghị sĩ đã kiên quyết phản đối thỏa thuận chính trị mà các quốc gia thành viên đạt được tại Hội đồng EU hồi tháng 6/2025, vốn đề xuất nới lỏng một số quyền của hành khách.

Báo cáo viên của EP về hồ sơ này, ông Andrey Novakov, thành viên Nhóm Đảng Nhân dân châu Âu (PPE), nhấn mạnh rằng ngưỡng chậm chuyến 3 giờ để được bồi thường (mức hiện hành), các mẫu đơn yêu cầu bồi thường được điền sẵn và các bảo đảm pháp lý đi kèm là “những lằn ranh đỏ” không thể nhượng bộ. Ông khẳng định EP sẵn sàng ủng hộ một ngành hàng không vững mạnh, song không chấp nhận điều này “đánh đổi bằng quyền lợi của hành khách”.

Theo lập trường được thông qua, EP giữ nguyên ngưỡng chậm chuyến 3 giờ – căn cứ theo án lệ của Tòa án Công lý EU – để hành khách được bồi thường. Các nghị sĩ cũng bác bỏ đề xuất của Hội đồng EU về việc nâng ngưỡng lên 4 giờ đối với các chuyến bay dưới 3.500 km và 6 giờ đối với các chuyến bay dài hơn, đồng thời từ chối giảm mức bồi thường hiện hành, dao động từ 300 đến 600 euro tùy theo cự ly bay. Trước đó, các quốc gia thành viên đề xuất áp trần bồi thường ở mức 500 euro.

Văn bản của EP cũng khẳng định quyền của hành khách được mang miễn phí lên máy bay một vật dụng cá nhân và một kiện hành lý xách tay nhỏ, với tổng kích thước tối đa 100 cm và trọng lượng không quá 7 kg. Các hãng hàng không sẽ có nghĩa vụ gửi mẫu đơn yêu cầu bồi thường đã điền sẵn cho hành khách trong vòng 48 giờ kể từ khi chuyến bay bị hủy hoặc chậm, nhằm đơn giản hóa thủ tục hoàn tiền và bồi thường.

Để tránh tình trạng lạm dụng, văn bản quy định rõ danh mục các “tình huống bất khả kháng” cho phép hãng hàng không được miễn trách nhiệm bồi thường, với điều kiện sự kiện đó nằm ngoài khả năng kiểm soát của hãng, như thiên tai, va chạm với chim hoặc thiếu nhiên liệu tại sân bay. Các cuộc đình công nhìn chung không được coi là tình huống bất khả kháng, trừ trường hợp yêu cầu của người đình công có thể được các cơ quan công quyền đáp ứng.

Lập trường của EP cũng tăng cường bảo vệ đối với hành khách khuyết tật hoặc hạn chế khả năng vận động, trong đó có việc bồi thường nếu họ lỡ chuyến bay do thiếu hỗ trợ tại sân bay. Văn bản bảo đảm quyền ưu tiên lên máy bay cho người hạn chế vận động, phụ nữ mang thai và gia đình có trẻ nhỏ, đồng thời yêu cầu các hãng bố trí miễn phí chỗ ngồi cho trẻ em dưới 14 tuổi bên cạnh người lớn đi kèm.

Giải thích cho các biện pháp này, ông Andrey Novakov cho rằng cần chấm dứt những việc làm bị coi là thiếu minh bạch và lạm thu. Theo ông, việc mua vé máy bay giá rẻ nhưng phải trả thêm chi phí cao cho hành lý xách tay là điều “không thể chấp nhận về mặt đạo đức”.

Phát biểu tại phiên họp, ông Virginijus Sinkevičius, Phó chủ nhiệm Ủy ban Giao thông và Du lịch của EP, cho rằng sự ủng hộ rộng rãi tại phiên toàn thể cho thấy Nghị viện đoàn kết trong việc bảo vệ các quyền cơ bản của hành khách, như được ngồi cạnh con cái mà không mất phí, được mang theo hành lý xách tay và được hỗ trợ đầy đủ khi có khuyết tật.

Ở chiều ngược lại, Airlines for Europe – tổ chức vận động hành lang đại diện cho các hãng hàng không châu Âu – bày tỏ thất vọng trước kết quả bỏ phiếu. Tổng giám đốc của tổ chức này, bà Ourania Georgoutsakou, cho rằng việc duy trì các quy định hiện hành không giải quyết được nguyên nhân gốc rễ của tình trạng chậm chuyến, vốn đã tăng 114 % trong 15 năm qua do nhiều yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của các hãng. Bà cũng lưu ý chi phí thực thi quy định hiện nay đã lên tới 8,1 tỷ euro, trong bối cảnh các hãng còn phải đối mặt với chi phí nhiên liệu bền vững và các nghĩa vụ môi trường khác.

Lập trường của EP hiện đã được chuyển trả lại Hội đồng EU. Trong trường hợp bất đồng kéo dài, hai bên sẽ phải bước vào thủ tục hòa giải; nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng, toàn bộ tiến trình cải cách có nguy cơ tiếp tục bị đình trệ.