"Người khổng lồ" thép Nhật Bản chuyển hướng chiến lược

Việc đề xuất mua lại U.S. Steel và kế hoạch xây dựng lò cao tại Ấn Độ là những phần quan trọng trong kế hoạch lớn này nhằm đưa Nippon Steel bứt phá khỏi các đối thủ như POSCO của Hàn Quốc. Để thực hiện thương vụ mua lại U.S. Steel trị giá 14,1 tỷ USD (vốn được giám sát chặt chẽ), Nippon Steel đã mời cựu Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo làm cố vấn chiến lược.

Việc Nippon Steel sắp mua lại U.S. Steel đặt "công nhân thép trong nước, gia đình họ và ngành sản xuất của Mỹ lên hàng đầu", Ngoại trưởng Pompeo viết trong bài xã luận được The Wall Street Journal đăng vào ngày 10/8.

Phó Chủ tịch Nippon Steel Takahiro Mori, người đang dẫn đầu các cuộc đàm phán với U.S. Steel, cho biết ông Pompeo "được không chỉ đảng Cộng hòa mà cả đảng Dân chủ tôn trọng". Tập đoàn đang trông cậy vào ông, người từng phục vụ dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump, để thúc đẩy động lực cho thỏa thuận này. Bản thân ông Mori đã đến thăm Mỹ tới 5 lần trong năm nay, gặp gỡ khoảng 700 người liên quan. Ông tự tin về thành công của thỏa thuận này.

Mỹ là một ngoại lệ trong số các nước phát triển vì dân số vẫn tiếp tục tăng, dự kiến sẽ tăng từ 335 triệu người vào năm 2023 lên 370 triệu người vào năm 2080, theo các nhà chức trách Mỹ. Với việc hoạt động sản xuất cũng quay trở lại Mỹ, nhu cầu thép mạnh mẽ có thể được ghi nhận trong tương lai.

Trong khi đó, Nippon Steel đã quyết định thu hẹp quy mô tại Trung Quốc. Ngày 29/8, công ty sẽ rút khỏi liên doanh với Baoshan Iron & Steel, một công ty con của Baowu Steel Group (Baosteel), công ty hàng đầu thế giới.

Sáu trong số 10 nhà sản xuất thép thô hàng đầu thế giới đang hiện diện ở Trung Quốc. Ngay cả khi nhu cầu về thép trở nên chậm chạp do thị trường bất động sản của nước này gặp khó khăn, sản lượng vẫn ở mức cao, cho thấy sự cạnh tranh quá mức.

Hơn nữa, sự chuyển dịch nhanh chóng của Trung Quốc sang sản xuất xe điện đã gây khó khăn cho các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản là khách hàng của Nippon Steel, với Honda Motor đang thu hẹp quy mô sản xuất. "Đã có thời điểm Trung Quốc là một cơ hội, nhưng giờ đây lại là một rủi ro", Phó Chủ tịch Mori cho biết.

Chiến lược ở nước ngoài của Nippon Steel trong quá khứ không thể được gọi là thành công. Năm 1958, Usiminas được thành lập như một dự án quốc gia giữa Nhật Bản và Brazil, với các công ty tiền nhiệm của Nippon Steel cung cấp hỗ trợ kỹ thuật. Họ cũng hỗ trợ thành lập POSCO vào năm 1968. Mặc dù Nippon Steel vẫn nắm giữ cổ phần tại Usiminas, nhưng cuối cùng họ đã biến Baosteel và POSCO thành những đối thủ mạnh.

Hoạt động sản xuất thép ở nước ngoài của Nippon Steel thu được lợi nhuận khoảng 100 tỷ yen (679 triệu USD). Lợi nhuận từ hoạt động sản xuất thép trong nước của công ty cao gấp ba lần con số đó, nhưng thị trường đang thu hẹp.

Kể từ khi Nippon Steel ra đời thông qua việc sáp nhập Yawata Iron & Steel và Fuji Iron & Steel vào năm 1970, công ty đã trải qua một số lần tái tổ chức, bao gồm cả việc mua lại Sumitomo Metal Industries. Nhiều đợt suy thoái trên thị trường thép cũng buộc công ty phải đưa ra các cải cách cơ cấu.

Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc điều hành của Nippon Steel Eiji Hashimoto đã quyết định loại bỏ 5 trong số 15 lò cao mà công ty có khi ông nhậm chức Chủ tịch vào năm 2019. Mặc dù việc cắt giảm chi phí cố định đã giúp công ty thoát khỏi tình trạng lỗ ròng, nhưng không có nhiều dư địa để tăng trưởng tại Nhật Bản.

Hoạt động mở rộng ra nước ngoài của Nippon Steel, đặc biệt là ở Trung Quốc, phần lớn được thực hiện theo các khoản đầu tư ra nước ngoài của các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản. Các nhà máy hạ nguồn của công ty tại các thị trường nước ngoài sẽ xử lý thép được vận chuyển từ Nhật Bản thành tấm thép cường độ cao để bán cho hoạt động tại địa phương. Hiện tại, Nippon Steel đang theo đuổi một mô hình nước ngoài mới tích hợp các quy trình sản xuất thượng nguồn và hạ nguồn, bắt đầu từ lò cao và lò điện trở xuống.

Tập đoàn có kế hoạch nâng công suất sản xuất thép thô lên 100 triệu tấn từ mức 66 triệu tấn hiện nay. Công suất bổ sung sẽ được thiết lập hoàn toàn bên ngoài Nhật Bản. Phó Chủ tịch Mori cho biết công ty sẽ tập trung vào "ba khu vực chính", cụ thể là Mỹ, Ấn Độ và Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Ấn Độ được dự đoán sẽ là thị trường tăng trưởng cạnh tranh với Mỹ. Theo công ty nghiên cứu SteelMint, nhu cầu thép của Ấn Độ dự kiến sẽ tăng lên 190 triệu tấn vào năm 2030 từ mức 120 triệu tấn của năm 2023. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng đang trên đà tăng theo dân số của Ấn Độ.

Một liên doanh giữa Nippon Steel và tập đoàn thép đa quốc gia có trụ sở tại Luxembourg ArcelorMittal đang xây dựng hai lò cao ở miền Tây Ấn Độ. Các lò cao này dự kiến sẽ đi vào hoạt động sớm nhất là vào năm 2025, với tổng vốn đầu tư lên tới hơn 1.000 tỷ yen. Liên doanh này có kế hoạch xây dựng một nhà máy thép riêng ở phía Đông Ấn Độ.

Các đối thủ toàn cầu cũng đang xem xét Ấn Độ như một phần trong chiến lược tăng trưởng của họ. POSCO đã công bố vào năm 2022 rằng một liên doanh với tập đoàn Adani Group của Ấn Độ có kế hoạch xây dựng một nhà máy thép tích hợp.

JFE Holdings của Nhật Bản đã đầu tư vào JSW Steel, nhà sản xuất thép lớn thứ hai của Ấn Độ. Hai bên đã thành lập một liên doanh để cung cấp tấm thép điện dùng để sản xuất máy biến áp điện.

Tổng Giám đốc Hashimoto thường nói rằng Nippon Steel sẽ trở thành "nhà sản xuất thép tốt nhất về năng lực tổng thể". Mặc dù tập đoàn còn kém các đối thủ cạnh tranh Trung Quốc về quy mô sản xuất, nhưng Nippon Steel đặt mục tiêu dẫn đầu về chất lượng sản phẩm và công nghệ khử carbon.

Việc mua lại U.S. Steel sẽ là một bước tiến lớn hướng tới mục tiêu đó.