Nhiều giải pháp đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống buôn lậu và gian lận thương mại

Để nâng cao năng lực, hiệu quả đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới năm 2026, Cục Hải quan cho biết, tiếp tục rà soát, kiến nghị các văn bản, chính sách trong lĩnh vực hải quan nhằm kịp thời phát hiện, khắc phục triệt để những sơ hở, thiếu sót trong quy định, thủ tục hải quan mà các đối tượng buôn lậu lợi dụng để buôn lậu, gian lận thương mại. 

Bên cạnh đó, đẩy mạnh triển khai quyết liệt, áp dụng đồng bộ, có hiệu quả các biện pháp nghiệp vụ kiểm soát hải quan, nghiên cứu nắm tình hình tại địa bàn, xây dựng cơ sở bí mật để xác lập chuyên án đấu tranh đối với các vụ việc có dấu hiệu nghiêm trọng, phức tạp, có tính chất liên tỉnh, có sự móc nối trong và ngoài nước hoặc các vụ việc vi phạm liên quan đến các mặt hàng cấm, mặt hàng vi phạm có số lượng lớn, trị giá cao.

Ngoài ra, xây dựng, triển khai các chương trình, kế hoạch tuyên truyền, giáo dục pháp luật nhằm nâng cao nhận thức, kiến thức, ý thức chấp hành pháp luật về hải quan với nhiều hình thức đa dạng, nội dung phong phú và phù hợp với đối tượng tiếp nhận tại các địa phương, đặc biệt tập trung tại các địa bàn biên giới, cửa khẩu, các điểm “nóng” về buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới.

Năm 2025, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả tiếp tục tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp trên hầu hết các tuyến, loại hình, địa bàn, kể cả trên không gian mạng. Đáng chú ý, các đối tượng lợi dụng mạnh mẽ hình thức kinh doanh trên các sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và hoạt động bưu chính, chuyển phát nhanh để buôn lậu, kinh doanh hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Đối với loại hình nhập khẩu, nổi lên tình trạng giả mạo thông tin người đại diện theo pháp luật; doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký; sử dụng trái phép chữ ký số, tài khoản ngân hàng để làm thủ tục nhập khẩu trái pháp luật. Nhiều trường hợp khai sai mục đích sử dụng hàng hóa nhằm buôn lậu, trốn thuế; nhập khẩu thực phẩm khai làm nguyên liệu gia công xuất khẩu nhưng thực tế tiêu thụ nội địa; khai sai bản chất hàng hóa để né tránh chính sách quản lý chuyên ngành.

Điển hình là các vụ việc nhập khẩu máy móc, thiết bị đã qua sử dụng; nhôm phế liệu; phân bón không đủ điều kiện; khí cười (N₂O) khai là hóa chất công nghiệp hoặc phụ gia thực phẩm nhưng thực tế bán vào vũ trường, quán bar. Đặc biệt, hành vi nhập khẩu dầu cọ, dầu cọ tinh luyện khai làm nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi, thuộc diện không chịu thuế GTGT nhưng bán cho cơ sở chế biến dầu ăn cho người, tiềm ẩn nguy cơ lớn đối với sức khỏe cộng đồng và gây thất thu ngân sách.

Trong kiểm soát ma túy năm 2025, các tuyến cửa khẩu đường bộ tiếp tục là điểm nóng. Ma túy thường được ngụy trang tinh vi trong chè khô, bình nhựa đựng măng ớt, đáy bể cá cảnh; các đối tượng thuê người mang quốc tịch nước ngoài vận chuyển qua biên giới, sau đó sử dụng xe ôm công nghệ để giao hàng, sẵn sàng bỏ hàng khi bị phát hiện, gây khó khăn cho lực lượng chức năng. Nhiều đường dây lợi dụng hành lý, tư trang của hành khách xuất nhập cảnh hoặc hàng hóa ký gửi theo xe khách xuyên quốc gia để vận chuyển trái phép chất ma túy vào nội địa.

Bên cạnh kết quả đạt được, việc phòng, chống buôn lậu của ngành hải quan vẫn đối mặt nhiều khó khăn. Đáng chú ý là vướng mắc trong tiếp nhận, bảo quản vật chứng các vụ án hình sự; áp lực về thời hạn xử lý tin báo, tố giác tội phạm do cách hiểu và áp dụng pháp luật chưa thống nhất; hạn chế trong hợp tác quốc tế về phòng, chống ma túy do khác biệt pháp luật giữa các quốc gia; cùng với những kẽ hở chính sách về tạo thuận lợi thương mại, quản lý tiền chất.

Trong bối cảnh đó, việc tiếp tục hoàn thiện thể chế, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực nghiệp vụ và hiện đại hóa công tác kiểm soát được xác định là những giải pháp then chốt để ngành Hải quan chủ động, hiệu quả hơn trong cuộc đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới trong năm 2026 và các năm tiếp theo./.