Nhiều nguy cơ từ rác thải nhựa

Hội thảo được tổ chức nhằm trao đổi về thực trạng sử dụng bao bì, vật liệu nhựa cho thương mại điện tử. Hội thảo nhận được sự quan tâm cao của nhiều bên liên quan tới thương mại điện tử và môi trường, bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước về thương mại điện tử và kinh tế số, logistics và bưu chính, môi trường cũng như các doanh nghiệp, các tổ chức nghiên cứu và đào tạo, các tổ chức quốc tế.

Những năm gần đây thương mại điện tử của Việt Nam tăng trưởng nhanh dẫn tới việc sử dụng ngày càng lớn bao bì và vật liệu nhựa. Bao bì phổ biến cho các gói, kiện hàng hóa trong bán lẻ trực tuyến là hộp carton, túi giấy hoặc túi nilon.

Vật liệu phụ dùng để chèn, lót, bọc bao gồm băng keo nhựa hoặc băng keo giấy, xốp nilon bong bóng khí hoặc giấy hay thùng carton cắt sợi để chèn hàng hóa, mút xốp hoặc giấy cố định sản phẩm, màng bọc nilon, màng bọc hay nhựa sinh học có khả năng tự phân hủy quấn quanh hàng hóa.

Một trong những tác động tiêu cực lớn nhất của thương mại điện tử tới môi trường là làm tăng lượng rác thải bao bì. Các loại bao bì thường được sử dụng trong thương mại điện tử bao gồm hộp carton, bao bì nhựa, màng xốp hơi... Đây đều là những loại bao bì khó phân hủy, gây ô nhiễm môi trường. Mua sắm trực tuyến sử dụng lượng carton gấp nhiều lần so với việc người mua tự đến cửa hàng. Lượng tiêu thụ hộp carton càng nhiều cũng có nghĩa phải khai thác nhiều cây xanh hơn để làm nguyên liệu thô sản xuất giấy.

Tại Hội thảo, ông Bùi Trung Kiên, Phó chủ tịch VECOM cho rằng, Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều nguy cơ từ chất thải nhựa. Mặc dù việc thực thi đồng bộ các biện pháp từ quản lý nhà nước thông qua các quy định pháp luật về sản xuất, quản lý sản phẩm và quản lý chất thải nhựa sau sử dụng, tuyên truyền nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi… đã mang lại một số kết quả khả quan.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển nhanh chóng về kinh tế và dân số, lượng chất thải nhựa vẫn có xu thế gia tăng. Theo "Báo cáo tình hình phát sinh chất thải nhựa năm 2022" của dự án giảm thiểu rác thải nhựa đại dương tại Việt Nam, khối lượng chất thải nhựa sinh hoạt năm 2021 ước tính là 2,93 triệu tấn năm, so với năm 2016 là khoảng 2,0 triệu tấn và năm 2018 là khoảng 2,7 triệu tấn. Túi ni-lông chiếm tỷ trọng từ 45 - 63%, tiếp đến là các loại nhựa dùng một lần dao động từ 12 - 26% trong chất thải nhựa ở các địa phương.

Tham luận tại Hội thảo, ông Đoàn Quốc Tâm, Trưởng ban Hợp tác VECOM cho biết, từ năm 2019 Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) đã đề ra tầm nhìn phát triển thương mại điện tử bền vững với mục tiêu vừa duy trì được tốc độ tăng trưởng nhanh vừa tác động thấp nhất tới môi trường; trong đó, mục tiêu giảm thiểu lượng rác thải nhựa phát sinh là một trong những chương trình nhận được nhiều quan tâm thời gian qua.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã công bố một nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ dự án Giảm thiểu rác thải nhựa đại dương tại Việt Nam. Theo nghiên cứu này, quy mô thị trường bán lẻ hàng hóa trực tuyến năm 2023 của Việt Nam ước tính khoảng 17,3 tỷ USD với tổng số gói, kiện hàng hóa là 1,84 tỷ.

Trên cơ sở tính toán quy mô bán lẻ trực tuyến và các dữ liệu về số đơn hàng, phân bổ khối lượng đơn hàng, giá trị trung bình của đơn hàng theo các kênh mua bán, mức độ sử dụng bao bì, vật liệu nhựa, có thể thấy năm 2023 thương mại điện tử ở Việt Nam sử dụng 332 nghìn tấn bao bì; trong đó, khối lượng bao bì nhựa các loại là 171 nghìn tấn.

Như vậy, quy mô sử dụng bao bì với thành phần vật liệu, dụng cụ nhựa trong đóng gói rất cao. Nguyên nhân chính là việc đóng gói bằng hộp carton vừa tăng chi phí bao bì, vừa tăng chi phí vận chuyển.

Trong khi đó, các loại vật liệu nhựa sử dụng trong đóng gói rất rẻ và nhẹ nên tiết kiệm chi phí chuyển phát. Với tốc độ tăng trưởng trên 25% mỗi năm có thể tới năm 2030 quy mô thương mại điện tử Việt Nam sẽ gấp trên 4,7 lần hiện tại, khi đó lượng rác thải nhựa từ thương mại điện tử sẽ lên tới 800 nghìn tấn/năm.

Phần lớn hoạt động thương mại điện tử ở Việt Nam tập trung ở các địa phương ven biển hoặc bên sông đổ trực tiếp ra biển như Tp. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, Huế, Cần Thơ, Nha Trang. Do hầu hết rác thải nhựa từ thương mại điện tử bị bỏ lẫn với rác thải sinh hoạt nên chưa được thu gom, phân loại, tái chế hoặc xử lý thân thiện với môi trường nên tỷ lệ cao rác thải nhựa từ thương mại điện tử sẽ đổ ra biển.

Tại hội thảo, Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Bộ Công Thương đã giới thiệu định hướng chính sách phát triển thương mại điện tử gắn với bảo vệ môi trường giai đoạn tới năm 2030.

Từ thực trạng sử dụng bao bì, vật liệu nhựa trong thương mại điện tử, các chuyên gia và cán bộ quản lý các lĩnh vực liên quan đã thảo luận về các giải pháp cần triển khai kinh tế tuần hoàn trong thương mại điện tử, giảm mức độ sử dụng, tăng tỷ lệ thu gom, tái sử dụng, tái chế bao bì, vật liệu nhựa; trong đó, cần nhanh chóng tuyên truyền nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường của người tiêu dùng và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, đặc biệt là các nền tảng và thương nhân bán hàng trực tuyến.