Nhìn lại Đợt 1 Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI : Thể chế hóa kịp thời, tạo bước chuyển thực chất

Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI khai mạc ngày 3/8 và kết thúc Đợt 1 vào ngày 13/8. Kỳ họp diễn ra sau khi Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV vừa tổ chức thành công Hội nghị lần thứ ba và Bộ Chính trị đã hoàn thành việc quán triệt Nghị quyết Hội nghị Trung ương 3 trên phạm vi toàn quốc.

Tại Hội nghị lần thứ ba, Trung ương đã quyết định nhiều chủ trương lớn, có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển của đất nước. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu các quyết sách của Trung ương phải tạo ra bước chuyển thực chất.

Ngay tại phiên khai mạc vào sáng 3/8/2026, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã khẳng định quyết tâm đưa thể chế trở thành động lực phát triển mở đường, kiên quyết không để các rào cản hay cơ chế pháp lý chồng chéo trở thành "điểm nghẽn".

Tại Kỳ họp này, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 15 luật và 4 nghị quyết quy phạm pháp luật, cho ý kiến lần đầu 7 dự án luật để làm cơ sở cho các cơ quan hoàn thiện và trình Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 2; xem xét 7 vấn đề theo thẩm quyền, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược và hệ thống đô thị quốc gia.

Nhìn lại Đợt 1 của Kỳ họp, tại các phiên thảo luận tại hội trường, tại tổ, các điều khoản trong các dự thảo luật, nghị quyết trình Quốc hội đều được các đại biểu thảo luận về hiệu quả thực tế, xem xét kỹ lưỡng, đánh giá tác động, làm rõ những nội dung còn có ý kiến khác nhau. Qua các phiên thảo luận sôi nổi, thẳng thắn và trách nhiệm, hoạt động của các đại biểu Quốc hội tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thể hiện rõ những dấu ấn đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp và bám sát hơi thở thực tiễn. Việc ứng dụng chuyển đổi số và các công cụ hỗ trợ thông tin giúp đại biểu nghiên cứu tài liệu nhanh chóng, đối chiếu văn bản chuẩn xác, từ đó góp phần nâng cao chất lượng lập pháp.

Đánh giá về kỳ họp, đại biểu Bùi Hoài Sơn (Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội) nhấn mạnh, việc Quốc hội tổ chức kỳ họp không thường lệ thứ Nhất chính là minh chứng rõ nét cho sự đồng hành, sát cánh giữa Quốc hội với Chính phủ và nhân dân. Đại biểu kỳ vọng, thông qua kỳ họp này, các chủ trương, quyết sách lớn của Đảng sẽ nhanh chóng được đưa vào thực tiễn cuộc sống, giúp tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế và tạo ra hành lang pháp lý thông thoáng, thuận lợi để đất nước phát triển, đáp ứng kỳ vọng của nhân dân.

Đồng tán thành quan điểm này, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (đoàn Hải Phòng) phân tích rằng, các quyết sách được Quốc hội xem xét trong Đợt 1 đã tập trung giải quyết đồng bộ ba nhóm nhiệm vụ lớn bao gồm: thể chế hóa kịp thời đường lối của Đảng, tháo gỡ triệt để các vướng mắc phát sinh từ thực tiễn và mở ra các dư địa, không gian phát triển mới cho các vùng kinh tế trọng điểm.

Mặc dù khối lượng công việc trong 11 ngày họp Đợt 1 là rất lớn, đòi hỏi cường độ làm việc cao, nhưng các phiên thảo luận diễn ra rất khoa học, thẳng thắn và đi trực diện vào các bài toán kinh tế - xã hội cốt lõi. Ngay sau khai mạc, các đại biểu Quốc hội đã bắt tay ngay vào làm việc tại Tổ để thảo luận về các dự án luật sửa đổi, bổ sung. Đáng chú ý, đối với các dự án luật trọng điểm có tác động sâu rộng như Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi)..., Quốc hội đã tiếp cận theo một phương pháp toàn diện khi đặt các đạo luật này trong một "hệ sinh thái" pháp luật có mối liên hệ chặt chẽ và tác động trực tiếp lẫn nhau. Thay vì sửa đổi riêng lẻ, việc điều chỉnh đồng bộ sẽ giải quyết triệt để các vướng mắc pháp lý liên thông, tháo gỡ khó khăn liên quan trên thực tế hiện nay.

Bên cạnh việc hoàn thiện khung khổ pháp luật về kinh tế, vấn đề đẩy mạnh phân cấp, phân quyền triệt để đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao vai trò của chính quyền địa phương cũng là một điểm nhấn. Khi thảo luận về dự thảo Luật Phát triển đô thị, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao việc dự thảo đã đẩy mạnh phân cấp, tăng tính chủ động cho chính quyền địa phương, đồng thời đưa ra nguyên tắc cốt lõi là "phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ" nhằm tạo hành lang pháp lý linh hoạt để phát triển các đô thị Việt Nam theo hướng hiện đại, thông minh, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế.

Liên quan đến vấn đề này, đại biểu Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) nhấn mạnh, việc dự thảo luật giao hơn 150 thẩm quyền cho Hội đồng nhân dân (HĐND) là một bước tiến lớn, tuy nhiên điều quan trọng không nằm ở số lượng thẩm quyền mà ở tính chất thực thi quyền lực. Phân quyền cho địa phương không nên chỉ được hiểu đơn thuần là chuyển giao thẩm quyền từ Trung ương xuống Ủy ban nhân dân (UBND) hay Chủ tịch UBND, mà quan trọng hơn là HĐND phải thực sự phát huy được vai trò của thiết chế dân chủ, dân cử, quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính địa phương.

Một nội dung trọng tâm khác là Quốc hội đã xem xét, cho ý kiến đối với những vấn đề lớn thuộc thẩm quyền liên quan đến việc phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược và hệ thống đô thị quốc gia. Thảo luận tại hội trường về điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội, các đại biểu đặc biệt lưu ý bài toán cân đối nguồn vốn, hiệu quả khai thác và yêu cầu phải lựa chọn các hạng mục ưu tiên để bảo đảm tính kết nối hạ tầng đồng bộ. Nhiều ý kiến đề xuất giải pháp đột phá là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đồng thời khai thác tối đa nguồn thu từ quỹ đất phụ cận và mô hình tín chỉ carbon nhằm giảm bớt áp lực cho ngân sách nhà nước.

Tương tự, đối với việc điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Quốc hội đặt ra yêu cầu về việc tính toán đầy đủ, toàn diện nguồn lực trong suốt vòng đời dự án từ khâu đầu tư, vận hành, bảo trì cho đến phương án trả nợ, đồng thời kiểm soát chặt chẽ tổng mức đầu tư và mở rộng không gian lựa chọn công nghệ tiên tiến.

Cũng trong đợt này, Quốc hội đã thảo luận về chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương, tập trung đóng góp nhiều giải pháp thực thi...

Không khí thảo luận tại nghị trường sôi nổi, thẳng thắn và trách nhiệm; vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu các cơ quan soạn thảo được nâng cao tối đa; các Bộ trưởng, Trưởng ngành trực tiếp chỉ đạo khâu xây dựng văn bản, trực tiếp giải trình, trao đổi với các đại biểu về những vấn đề khó hoặc những điều khoản còn nhiều ý kiến khác nhau.

Theo chương trình đã được thông qua, kết thúc 11 ngày họp khẩn trương của Đợt 1, Quốc hội đang bước vào khoảng thời gian nghỉ 5 ngày (từ ngày 14/8 đến ngày 18/8). Đây là giai đoạn làm việc cao điểm và gấp rút để các cơ quan hữu quan tập trung tổng hợp, tiếp thu, giải trình và chỉnh lý hoàn thiện các dự thảo luật, nghị quyết. Sự chuẩn bị kỹ lưỡng và nghiêm túc chính là tiền đề then chốt để khi bước vào Đợt 2 (dự kiến từ ngày 19-24/8), Quốc hội sẽ tiến hành bấm nút biểu quyết thông qua các luật và nghị quyết, từ đó sẽ góp phần tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực mới cho sự phát triển của đất nước./.